میلگرد و تیرآهن چرا گران شدند؟

به گزارش نماد اقتصاد، بررسی بازار مقاطع طویل فولادی را باید از بورس کالای ایران آغاز کرد؛ جایی که قیمت میلگرد و تیرآهن به علاوه دیگر مقاطع طویل فولادی براساس نسبت عرضه، تقاضا و میزان رقابت شکل می‌گیرد.

شهریور با عرضه ۷۵ هزار تنی میلگرد آغاز شد

در نخستین عرضه میلگرد پرمصرف ساختمانی در شهریور ماه یعنی روز چهارشنبه چهارم این ماه، ۷۵ هزار و ۳۸ تن میلگرد سایز ۱۲ تا ۲۰ روی تابلوی بورس کالا رفت و با احتساب معاملات مچینگ، ۴۲ هزار و ۲۷۲ تن از این حجم معادل ۵۶.۳ درصد معامله شد. با وجود آنکه تمام عرضه جذب نشد، میانگین موزون قیمت میلگرد به ۷۴ هزار و ۹۰۵ تومان رسید که نسبت به ۶۹ هزار و ۶۲۵ تومان هفته قبل از آن، رشد ۷.۶ درصدی داشت.

همین نقطه نخستین نشانه مهم برای تحلیل شهریور است؛ قیمت الزاما به معنای کاهش عرضه نیست. در معاملات روز چهارم شهریور، حجم عرضه بالا بود و بیش از ۳۲ هزار تن از آن نیز معامله نشد اما قیمت رشد کرد. بنابراین در شروع موج صعودی، متغیرهایی مانند رقابت خریداران، قیمت مواد اولیه و انتظارات قیمتی نیز در کنار عرضه قرار داشتند.

تقاضا در هفته دوم جدی‌تر شد

روز چهارشنبه ۱۱ شهریور، عرضه میلگرد پرمصرف به ۶۰ هزار و ۳۳ تن کاهش یافت؛ یعنی حدود ۲۰ درصد کمتر از عرضه هفته قبل. با این حال، حدود ۹۷ درصد عرضه معادل ۵۸ هزار و ۵۹۳ تن معامله شد.

مهم‌تر از حجم معامله، رفتار قیمت و تقاضا بود. میانگین موزون میلگرد به ۷۹ هزار و ۳۹۸ تومان رسید که رشد ۶ درصدی را نسبت به هفته قبل نشان می‌داد. در همین روز، مجموع تقاضای ثبت‌شده برای میلگرد به حدود ۱۸۲ هزار و ۳۶۷ تن رسید؛ یعنی بیش از دو برابر حجم عرضه ۸۴ هزار و ۸۰۰ تنی گزارش‌شده برای کل عرضه آن روز.

این مرحله را می‌توان نقطه‌ای دانست که تقاضا از یک عامل همراه به یکی از محرک‌های اصلی قیمت تبدیل شد. خریداران برای تامین محصول وارد رقابت شدند و همین رقابت، فاصله میان قیمت پایه و قیمت نهایی را افزایش داد.

البته این تقاضا الزاما به معنای رونق پایدار مصرف نهایی در بخش ساختمان نیست. بخشی از تقاضای بورس کالا می‌تواند ناشی از نیاز به تامین موجودی، نگرانی از افزایش بیشتر قیمت، افزایش هزینه جایگزینی کالا و انتظارات تورمی باشد. بنابراین تقاضای بالا را نباید بدون تفکیک معادل رونق مصرف واقعی دانست.

۱۸ شهریور؛ اوج رقابت در میلگرد و تیرآهن

در روز چهارشنبه ۱۸ شهریور، حجم عرضه میلگرد پرمصرف به ۵۷ هزار و ۷۰۶ تن رسید و کل عرضه معامله شد اما این بار نسبت تقاضا به عرضه به حدود دو برابر رسید. میانگین موزون قیمت نیز با جهشی ۸ درصدی نسبت به هفته قبل، به ۸۵ هزار و ۷۸۲ تومان در هر کیلو رسید.

این داده‌ها یک نکته مهم را روشن می‌کند؛ در نیمه اول شهریور ماه، افزایش قیمت فقط حاصل محدود شدن عرضه نبود؛ اگرچه عرضه از ۷۵ هزار تن در روز چهارم شهریور به حدود ۵۸ هزار تن در روز هجدهم شهریور کاهش یافته بود اما هم‌زمان شدت تقاضا نیز بالا رفت و کل عرضه جذب شد.

در چنین شرایطی، کاهش عرضه اثر خود را از طریق افزایش رقابت روی حجم محدودتر کالا نشان می‌دهد. به بیان دیگر، مسئله فقط این نیست که چند تن میلگرد عرضه شده بلکه مهم این است که چند خریدار برای همان حجم وارد رقابت شده‌اند.

نیمه دوم ماه؛ ورق برمی‌گردد

اما از اینجا به بعد، نشانه‌های تغییر رفتار بازار ظاهر شد. روز چهارشنبه ۲۵ شهریور، عرضه میلگرد به ۴۳ هزار و ۷۵۰ تن کاهش یافت؛ یعنی نسبت به ۱۸ شهریور حدود ۲۴ درصد و نسبت به چهارم شهریور حدود ۴۲ درصد کمتر شد.

با این حال، ۹۹ درصد عرضه معادل ۴۳ هزار و ۲۴۶ تن به فروش رسید. میانگین موزون قیمت نیز به ۸۴ هزار و ۲۹۳ تومان رسید که ۱.۷ درصد پایین‌تر از هفته قبل بود.

این اتفاق بسیار مهم است؛ چراکه اگر صرفا کاهش عرضه عامل تعیین‌کننده قیمت بود، انتظار می‌رفت افت عرضه از ۵۷.۷ هزار تن به ۴۳.۷ هزار تن به افزایش قیمت منجر شود اما قیمت اندکی کاهش یافت.

بنابراین، در هفته چهارم شهریور ماه کاهش عرضه به‌تنهایی برای ادامه جهش قیمت کافی نبود. تقاضا همچنان بالا بود و تقریبا کل عرضه جذب شد اما شدت رقابت کاهش یافت. این یعنی خریداران در قیمت‌های بالاتر حساس‌تر شده‌اند و حاضر نیستند هر سطح قیمتی را بپذیرند.

تیرآهن؛ شاهد قوی‌تر برای اثر عرضه

رفتار تیرآهن به‌خصوص در میانه شهریور ماه، تصویر متفاوت و در عین حال تکمیل‌کننده‌ای ارائه می‌کند.

در هفته منتهی به روز جمعه ۲۰ شهریور، میانگین موزون قیمت تیرآهن سایزهای ۲۰ تا ۳۰ از بیش از ۸۸ هزار تومان در روز شنبه هفتم شهریور به حدود ۱۰۰ هزار تومان رسید؛ یعنی حدود ۱۳ درصد افزایش. در همین دوره، قیمت پایه ۳.۴۱ درصد بالا رفت اما حجم عرضه ۳۸.۸۱ درصد و حجم معاملات ۴۷.۱۹ درصد کاهش یافت؛ در مقابل، تقاضا ۵۴.۴۹ درصد افزایش پیدا کرد.

این ترکیب، یکی از روشن‌ترین نمونه‌های فشار هم‌زمان عرضه و تقاضا در بازار مقاطع طویل است. از یک سو محصول کمتری روی تابلوی بورس کالا قرار گرفته و از سوی دیگر، تعداد یا حجم تقاضای ثبت‌شده افزایش یافته است. نتیجه طبیعی چنین وضعیتی، افزایش رقابت برای خرید حجم محدود کالا خواهد بود.

در معاملات روز شنبه ۲۱ شهریور ماه نیز برای تیرآهن سایزهای ۲۰ تا ۳۰ حدود دو هزار و ۶۲۶ تن عرضه و به همان میزان تقاضا ثبت شد و کل عرضه به فروش رسید. رقابت در این معاملات حدود ۱۴.۹۷ درصد بود.

با این حال، بازار آزاد تیرآهن طی روزهای پایانی شهریور ماه نیز نشان داد که تقاضای پروژه‌ای همچنان با محدودیت روبه‌روست و رشد قیمت الزاما به معنای رونق ساخت‌وساز نیست.

تقصیر را نباید فقط گردن یکی انداخت

اگر چهار هفته شهریور را کنار هم قرار دهیم، می‌توان گفت موج افزایش قیمت مقاطع طویل از ترکیب سه عامل شکل گرفت؛ تقاضای فعال، کاهش عرضه در برخی مقاطع و افزایش هزینه جایگزینی.

در میلگرد، داده‌ها نشان می‌دهد در ابتدای ماه هنوز عرضه نسبتا بالا بود اما قیمت افزایش یافت. در هفته دوم و سوم، تقاضا به‌شدت فعال شد و نسبت تقاضا به عرضه افزایش پیدا کرد؛ در نتیجه رقابت، قیمت میلگرد را تا محدوده ۸۵ هزار و ۷۸۲ تومان بالا برد.

از سوی دیگر، عرضه میلگرد از ۷۵ هزار تن در روز چهارم شهریور به ۴۳.۷ هزار تن در روز ۲۵ شهریور رسید. بنابراین، کاهش عرضه در نیمه دوم ماه یک واقعیت آماری است و نمی‌توان نقش آن را نادیده گرفت اما افت قیمت در روز چهارشنبه ۲۵ شهریور باوجود جذب ۹۹ درصد عرضه، نشان داد که کاهش حجم عرضه بدون همراهی شدت تقاضا الزاما به رشد قیمت منجر نمی‌شود.

در تیرآهن نیز شواهد قوی‌تری از اثر هم‌زمان دو طرف بازار دیده می‌شود؛ کاهش عرضه در کنار رشد تقاضا، فشار بیشتری بر قیمت وارد کرد.

در نهایت، افزایش قیمت مقاطع طویل فولادی در شهریور ماه را نمی‌توان صرفا شوک تقاضا یا شوک عرضه نامید. در نیمه نخست ماه، تقاضای فعال و رقابت خریداران موتور اصلی رشد بود اما هرچه به نیمه دوم رسیدیم، کاهش عرضه باعث شد بازار در برابر تقاضای موجود حساس‌تر شود.

نکته مهم‌تر این است که افزایش قیمت مقاطع طویل، الزاما به معنای افزایش تقاضای واقعی مصرف‌کننده نهایی نیست. بخشی از تقاضای شکل‌گرفته در بورس کالا می‌تواند واکنشی به ترس از افزایش بیشتر قیمت و رشد هزینه جایگزینی باشد.

از همین رو، برای تشخیص تداوم یا توقف روند صعودی، در هفته‌های آینده باید نه فقط حجم عرضه بلکه نسبت تقاضا به عرضه، درصد فروش عرضه‌ها و شدت رقابت نسبت به قیمت پایه را هم‌زمان زیر نظر گرفت.