بسته شدن مرز چذابه بیش از مردم ایران به مردم عراق آسیب می‌زند

به گزارش نماد اقتصاد، اخبار جدید حاکی از آن است که عراق دستور بسته شدن گذرگاه مرزی الشیب در مقابل مرز چذابه ایران را صادر کرده است. در گزارش‌های منتشرشده، بازبینی ترتیبات امنیتی از دلایل این اقدام عنوان شده و احتمال گسترش محدودیت‌ها به دیگر گذرگاه‌های مرزی نیز مطرح است.

اهمیت این تصمیم از آن جهت است که عراق یکی از مهم‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران و دومین بازار صادراتی کشور محسوب می‌شود. بخش قابل توجهی از کالاهای مصرفی، محصولات کشاورزی، مصالح ساختمانی و کالاهای صنعتی مورد نیاز بازار عراق از ایران تأمین می‌شود و مرزهای زمینی در انتقال این کالاها نقش مهمی دارند. از همین رو، محدودیت در تردد تجاری نه‌تنها صادرکنندگان ایرانی، بلکه بازار مصرف عراق، تجار، کامیون‌داران و نیروهای شاغل در مناطق مرزی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در همین زمینه، جهانبخش سنجابی شیرازی، دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق، در گفت‌وگو با «نماد اقتصاد» درباره دلایل بسته شدن مرزها اظهار کرد: فعلاً تنها خبری که منتشر شده، این است که طرف عراقی اعلام کرده به دستور نخست‌وزیر این کشور، یکی از گذرگاه‌های مرزی تا اطلاع ثانوی بسته شده است. به نظر می‌رسد پشت این تصمیم، فشارهای طرف آمریکایی باشد، اما معتقدم مجموعه واقعیت‌های اقتصادی دو کشور، به‌اضافه فشار تجار عراقی، مانع از آن خواهد شد که دولت عراق بتواند این تصمیم را در بلندمدت حفظ کند.

وی افزود: من به‌عنوان کسی که حدود ۲۰ سال است حوادث عراق را دنبال می‌کنم، معتقدم دولت عراق ناچار است در این تصمیم بازنگری کند. ممکن است در ظاهر، با این تصمیم امتیازی به طرف آمریکایی نشان بدهند، اما واقعیت‌های اقتصادی و فشارهایی که از داخل عراق به آنها وارد می‌شود، اجازه نمی‌دهد این وضعیت به همین شکل ادامه پیدا کند.

سنجابی شیرازی ادامه داد: تجربه محدودیت‌های هوایی و فرودگاهی هم همین را نشان داد. در آن مقطع نیز محدودیت‌هایی ایجاد شد، اما در نهایت مجبور شدند فرودگاه نجف را باز کنند. به نظرم، در مورد مرزهای زمینی هم ممکن است ابتدا تعداد گذرگاه‌ها را کاهش دهند، اما به‌تدریج به سمت بازگشایی آنها بروند.

دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق با اشاره به تفاوت مرزهای ایران و عراق با مرزهای مشترک ایران و سایر کشورها گفت: ببینید، تفاوت عراق با خیلی از کشورهای همسایه ما این است که عمده مرزهای مشترک ما، مرزهای ورود کالا به عراق هستند. به یک معنا، وقتی این مرزها را می‌بندند، فقط صادرات ایران را محدود نمی‌کنند؛ در واقع دارند مردم عراق را هم تحت فشار قرار می‌دهند، چون بخش مهمی از کالاهای مورد نیاز آنها از همین مسیرها وارد می‌شود.

وی افزود: ممکن است در کوتاه‌مدت، بخشی از صادرات ما تحت تأثیر قرار بگیرد، اما قطعاً واقعیت‌های تولید و تجارت به شکلی است که فشار اصلی می‌تواند به بازار عراق منتقل شود. وقتی ورود کالا محدود شود، نتیجه‌اش می‌تواند افزایش قیمت‌ها، اعتراضات مردمی و اعتراض تجار باشد. اتحادیه‌های کامیون‌داران، رانندگان، نیروهای ترانزیتی و حتی کارگرانی که در نقاط صفر مرزی کار می‌کنند، از این تصمیم آسیب می‌بینند.

سنجابی شیرازی تصریح کرد: مجموعه ارزیابی من، با توجه به شناختی که از تحولات عراق دارم، این است که حتی اگر این سیاست تحت فشار آمریکایی‌ها اتخاذ شده باشد، دولت عراق در نهایت ناچار می‌شود آن را تعدیل کند؛ چون فشار مردمی و اقتصادی در عراق، فشار پررنگی است.

وی در پاسخ به این پرسش که با توجه به اهمیت بازار عراق برای ایران، آیا بسته شدن مرزها می‌تواند ضربه جدی به صادرات کشور وارد کند، گفت: عراق دومین بازار صادراتی ماست، باید توجه کنیم که آنها در بسیاری از حوزه‌ها بیشتر به کالاهای ما نیاز دارند تا ما به کالاهای آنها. بنابراین، اگر ورود کالاهای ایرانی به عراق محدود شود، این محدودیت فقط به معنای کاهش صادرات ما نیست؛ بلکه به معنای محدود شدن دسترسی مردم عراق به کالاهایی است که به آنها نیاز دارند.

دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق افزود: اگر دولتمردان ما هم بخواهند در کوتاه‌مدت مقابله‌به‌مثل کنند، باید به این نکته توجه داشت که فشار ناشی از چنین تصمیم‌هایی می‌تواند چندین برابر بیشتر متوجه مردم عراق باشد. به نظرم، هر کسی که این تصمیم را گرفته، تحت تأثیر فشار بیرونی قرار گرفته و ملاحظات مربوط به مردم عراق را آن‌طور که باید در نظر نگرفته است. در واقع، حتی اگر هدف این بوده که درصدی از صادرات ایران کاهش پیدا کند، نتیجه می‌تواند اجحاف در حق مردم عراق باشد.

سنجابی شیرازی درباره تعداد گذرگاه‌های فعال و احتمال بسته شدن سایر مرزها اظهار کرد: ما ۹  گذرگاه مرزی داریم که در حال حاضر یکی از آنها مسدود شده و ۸ گذرگاه دیگر فعال هستند. البته ممکن است این محدودیت‌ها در ادامه گسترش پیدا کند. با این حال، به نظر می‌رسد سیاست فعلی بیشتر بر محدود کردن مرزهای رسمی متمرکز است و اخباری هم وجود دارد که نشان می‌دهد هدف، کاهش تعداد نقاط مرزی فعال است.

وی ادامه داد: اگر تعداد گذرگاه‌ها کاهش پیدا کند، در کوتاه‌مدت فشار و تراکم کالا در پشت مرزها بیشتر می‌شود و بار تردد به سایر گذرگاه‌ها منتقل خواهد شد. در چنین شرایطی، ورود کالا کاهش پیدا می‌کند، قیمت‌ها بالا می‌رود و رانندگان، نیروهای ترانزیتی و کارگران مرزی ممکن است بیکار شوند. اگر این وضعیت با اعتراضات مردمی و فشار فعالان اقتصادی همراه شود، حتی می‌تواند بر عملکرد دولت عراق تأثیر منفی بگذارد.

دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق تأکید کرد: خیلی نباید نگران این داستان باشیم، هرچند حتماً باید در برابر این محدودیت‌ها واکنش نشان دهیم و فشار متناسب وارد کنیم. واقعیت این است که اقتصاد دو کشور به هم وابستگی دارد و تصمیم‌هایی که این واقعیت را نادیده بگیرند، در نهایت با پیامدهای اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو خواهند شد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، مبنی بر جبران خسارت ناشی از محدودیت‌های تنگه هرمز برای عراق از طریق مسیرهای جایگزین گفت: اینکه این اقدام نوعی باج‌دهی یا امتیازدهی به عراق محسوب می‌شود یا نه، نمی‌دانم. من عمدتاً وارد موضوعات سیاسی نمی‌شوم، اما از منظر اقتصادی می‌توانم درباره آثار چنین تصمیم‌هایی اظهارنظر کنم.

سنجابی شیرازی افزود: من به‌عنوان یک فعال اقتصادی، بدون هیچ جهت‌گیری سیاسی، می‌توانم بگویم که اگر نخست‌وزیر عراق یا هر فرد دیگری در دولت این کشور تحت فشار آمریکایی‌ها قرار بگیرد و به تصمیم‌هایی تن بدهد که به تجارت دو کشور لطمه می‌زند، این تصمیم بیش از آنکه به مردم ایران یا فعالان اقتصادی ایرانی ظلم کند، به مردم عراق ظلم خواهد کرد. امیدوارم مسئولان عراقی هرچه زودتر متوجه اجحافی شوند که در حق مردم خودشان صورت می‌گیرد و از این سیاست‌های ناپخته فاصله بگیرند.

وی در پایان گفت: اگر عراقی‌ها بخواهند چشمشان را روی واقعیت‌ها ببندند و تصمیم‌های نادرست بگیرند، ما هم در داخل کشور و در چارچوب ظرفیت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی منطقه، امکان اعمال فشار متقابل را داریم. بنابراین، لازم است همه سناریوهای بد را هم در نظر بگیرند و به پیامدهای تصمیم خود فکر کنند. مردم عراق هم باید متوجه باشند که چه چیزی زیر پایشان گذاشته می‌شود و این تصمیم‌ها چه هزینه‌ای برای اقتصاد و معیشت خودشان خواهد داشت.