اسپانسرهای میلیاردی هم حریف زیان استقلال و پرسپولیس نشدند!

به گزارش نماد اقتصاد، افزایش هزینه بازیکنان، بدهی‌های سنگین و وابستگی به شرکت‌های سهامدار، این پرسش را مطرح کرده است که منابع مالی جدید صرف توسعه زیرساخت‌ها و درآمدزایی بلندمدت شده یا برای پرداخت هزینه‌های جاری و تعهدات گذشته به کار رفته است؟

در فوتبال ایران، گاهی امضای قرارداد یک بازیکن به اندازه بودجه سالانه یک بنگاه اقتصادی اهمیت پیدا می‌کند. باشگاه‌ها برای رقابت بر سر قهرمانی هزینه‌های سنگینی می‌پذیرند، اما وقتی فصل به پایان می‌رسد، برخلاف جدول لیگ، ترازنامه مالی آن‌ها نشانی از موفقیت ندارد.

استقلال و پرسپولیس میلیون‌ها هوادار، اعتبار تجاری گسترده و ظرفیت جذب حامیان مالی دارند؛ دارایی‌هایی که در بسیاری از بازارهای فوتبال می‌توانند مبنای کسب‌وکارهای سودآور باشند. با این حال، صورت‌های مالی این دو باشگاه نشان می‌دهد فاصله قابل‌توجهی میان ارزش اجتماعی و تجاری برند آن‌ها با توانایی ایجاد درآمد مستقل وجود دارد.

ورود بانک‌ها به ترکیب سهامداری پرسپولیس و واگذاری مدیریت استقلال به مجموعه صنایع پتروشیمی خلیج فارس، امیدهایی برای ساماندهی وضعیت اقتصادی این دو باشگاه ایجاد کرد. اکنون مسئله این است که آیا تغییر مالکیت به اصلاح شیوه اداره باشگاه‌ها نیز منجر شده است یا تنها منبع تامین هزینه‌ها تغییر کرده است؟

پرسپولیس؛ پول‌ها سرازیر می‌شوند، زیان‌ها تمام نمی‌شوند

پرسپولیس در زمین فوتبال برای پیروزی می‌جنگد، اما در زمین اقتصاد، اعداد و ارقام روایت دیگری دارند؛ روایتی از صدها میلیارد تومان درآمد که نه‌تنها نتوانسته هزینه‌های باشگاه را پوشش دهد، بلکه در برابر مخارج سنگین آن کم آورده است.

نگاهی به صورت‌های مالی حسابرسی‌شده پرسپولیس برای سال مالی منتهی به ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ نشان می‌دهد درآمد عملیاتی این باشگاه از حدود ۲۸۹ میلیارد تومان به ۵۶۸ میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی دو برابر شده، اما نتیجه این جهش درآمدی چه بوده است؟ ۵۳۳ میلیارد تومان زیان ناخالص و ۵۲۷ میلیارد تومان زیان عملیاتی!

به زبان ساده‌تر، پرسپولیس با وجود افزایش چشمگیر درآمدهایش، همچنان بیشتر از آنچه از فعالیت‌های اصلی خود به دست می‌آورد، هزینه می‌کند. پول وارد حساب باشگاه می‌شود، اما هزینه قراردادها و اداره تیم آن‌قدر سنگین است که درآمدهای چندصد میلیاردی نیز پاسخگوی آن نیست.

ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. بررسی عملکرد ۹ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۴ تصویر نگران‌کننده‌تری از دخل‌وخرج سرخ‌پوشان ارائه می‌دهد. در این دوره، پرسپولیس حدود ۵۴۷ میلیارد تومان درآمد عملیاتی داشته، اما در مقابل، بهای تمام‌شده فعالیت‌هایش به رقم خیره‌کننده هزار و ۶۸ میلیارد تومان رسیده است.

این یعنی باشگاه در برابر هر ۱۰۰ تومان درآمد عملیاتی، نزدیک به ۱۹۵ تومان هزینه مستقیم متحمل شده؛ شکافی که زیان ناخالصی معادل ۵۲۱ میلیارد تومان به جا گذاشته است.

نکته قابل‌توجه اینکه این ارقام حتی پیش از در نظر گرفتن تمام هزینه‌های اداری، عمومی و مالی باشگاه، از ناترازی جدی میان درآمد و مخارج حکایت دارند.

پرسپولیس برای خروج از چرخه زیان، بیش از آنکه به پول بیشتر نیاز داشته باشد، به مدلی نیاز دارد که جلوی بزرگ‌تر شدن شکاف میان درآمد و هزینه را بگیرد؛ وگرنه ممکن است هر فصل درآمدهای بیشتری ثبت کند، اما همچنان در پایان سال با حساب‌هایی قرمز روبه‌رو باشد.

استقلال؛ سود روی کاغذ، بدهی‌های هزار میلیاردی روی دست باشگاه

استقلال در صورت‌های مالی خود از سود خبر می‌دهد، اما پشت این اعداد امیدوارکننده، بدهی‌هایی سنگین پنهان است؛ بدهی‌هایی که نشان می‌دهد آبی‌پوشان پایتخت با وجود حمایت مالی هلدینگ خلیج فارس، هنوز راه دشواری تا رسیدن به ثبات اقتصادی دارند. چگونه باشگاهی که از سودآوری سخن می‌گوید، هم‌زمان با بدهی بیش از ۴۵۰۰ میلیارد تومانی روبه‌روست؟

نگاهی به اطلاعات مجمع استقلال برای سال مالی منتهی به ۳۱ تیر ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این باشگاه به ازای هر سهم ۹۲ ریال سود شناسایی کرده است؛ عددی که در نگاه نخست می‌تواند نشانه بهبود عملکرد مالی باشد، اما ورق که برمی‌گردد، واقعیت دیگری خودنمایی می‌کند؛ حدود ۹۲۲ میلیارد تومان زیان انباشته!

ماجرا در گزارش شش‌ماهه منتهی به ۳۰ دی ۱۴۰۴ نیز ادامه پیدا می‌کند. استقلال در این دوره حدود ۱۰۶ میلیارد تومان سود خالص ثبت کرده، اما در همان مقطع، مجموع بدهی‌های گزارش‌شده باشگاه از مرز ۴۵۰۰ میلیارد تومان عبور کرده است.

برای درک بزرگی این رقم کافی است بدانیم بدهی‌های استقلال بیش از ۴۲ برابر سود خالص شش‌ماهه آن بوده است.

بررسی ترکیب درآمدهای باشگاه نشان می‌دهد بخش عمده منابع مالی استقلال به قراردادهای تبلیغاتی و حمایت مجموعه سهامدار اصلی، یعنی هلدینگ خلیج فارس، وابسته است. به عبارت دیگر، باشگاه هنوز برای تامین درآمد به‌شدت به مجموعه‌ای متکی است که مالکیت آن را در اختیار دارد.

این وابستگی یک پرسش اساسی ایجاد می‌کند؛ اگر حمایت مالی هلدینگ خلیج فارس کاهش پیدا کند، استقلال با چه درآمد مستقلی قرار است هزینه قرارداد بازیکنان، کادر فنی و بدهی‌های گذشته را پرداخت کند؟

موضوع نگران‌کننده‌تر، فاصله میان سود حسابداری و پول نقد در دسترس باشگاه است. استقلال ممکن است از محل قراردادهای تبلیغاتی، درآمد قابل‌توجهی در دفاتر مالی ثبت کند، اما تا زمانی که مطالبات آن وصول نشده باشد، این درآمد الزاماً به معنای توانایی پرداخت حقوق بازیکنان یا تسویه بدهی طلبکاران نیست.

به همین دلیل، ثبت سود ۱۰۶ میلیارد تومانی را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه عبور استقلال از مشکلات اقتصادی دانست؛ به‌ویژه زمانی که بدهی‌های چند هزار میلیارد تومانی همچنان در صورت‌های مالی باشگاه دیده می‌شود.

پرسش اصلی این است که پول مالکان جدید استقلال صرف ساختن یک باشگاه درآمدزا شده یا بیشتر برای سرپا نگه‌داشتن تیم و پرداخت هزینه‌های سنگین فوتبال حرفه‌ای به کار رفته است؟

پاسخ قطعی به این سؤال نیازمند بررسی دقیق جریان وجوه نقد و محل مصرف منابع دریافتی از سهامداران است؛ اما یک واقعیت روشن است؛ استقلال برای رسیدن به استقلال اقتصادی، نمی‌تواند تنها به ثبت درآمدهای بزرگ از شرکت‌های وابسته و حمایت‌های مالی مالک خود تکیه کند.

در چنین شرایطی، چالش بزرگ مدیران استقلال فقط جذب بازیکنان گران‌قیمت و رقابت برای قهرمانی نیست؛ آن‌ها باید نشان دهند چگونه قرار است باشگاهی با هزاران میلیارد تومان بدهی، از چرخه وابستگی به منابع سهامدار خارج شود و روی پای خود بایستد.

استقلال شاید در صورت سود و زیان دوره‌ای خود به عدد مثبت رسیده باشد، اما تا زمانی که بدهی‌ها مهار نشوند، مطالبات به پول نقد تبدیل نشوند و درآمدهای مستقل رشد نکنند، نمی‌توان از پایان مشکلات مالی آبی‌پوشان سخن گفت.

مقایسه وضعیت مالی استقلال و پرسپولیس

قراردادهای تبلیغاتی؛ درآمد واقعی یا انتقال منابع میان شرکت‌های وابسته؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های وضعیت اقتصادی استقلال و پرسپولیس، قراردادهای اسپانسری است. هر دو باشگاه به دلیل برخورداری از هواداران فراوان، از ظرفیت تجاری گسترده‌ای برخوردارند؛ اما میزان استقلال این درآمدها از شرکت‌های مالک، محل بررسی است.

بر اساس اطلاعیه شفاف‌سازی پرسپولیس که در اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد، قرارداد اسپانسری ۵۶۰ میلیارد تومانی با بانک شهر برای فصل ۱۴۰۴–۱۴۰۵ قطعی شده است. این قرارداد از نظر تأمین درآمد باشگاه اهمیت دارد، اما بانک شهر در عین حال یکی از سهامداران اصلی پرسپولیس است.

بنابراین، هرچند این قرارداد در قالب درآمد تبلیغاتی تعریف شده، برای سنجش درآمدزایی مستقل پرسپولیس باید مشخص شود چه سهمی از درآمد تجاری باشگاه از شرکت‌های خارج از ترکیب مالکان تامین می‌شود.

در استقلال این وابستگی آشکارتر است. بررسی گزارش مالی شش‌ماهه منتهی به دی ۱۴۰۴ نشان می‌دهد از حدود هزار و ۷۹۳ میلیارد تومان درآمد عملیاتی باشگاه، نزدیک به هزار و ۷۷۲ میلیارد تومان مربوط به تبلیغات و اسپانسری بوده است.

از این رقم حدود هزار و ۷۳۵ میلیارد تومان به صنایع پتروشیمی خلیج فارس، سهامدار اصلی استقلال، مربوط می‌شود. بنابراین نزدیک به ۹۷ درصد درآمد عملیاتی این باشگاه به مجموعه مالک وابسته بوده است.

این ارقام به معنای غیرواقعی بودن قراردادهای اسپانسری نیست، اما نشان می‌دهد بخش بزرگی از درآمد ثبت‌شده استقلال، حاصل فروش خدمات تجاری به مجموعه‌ای است که خود مالک باشگاه محسوب می‌شود.

پول مالکان جدید کجا هزینه شده است؟

برای پاسخ به این پرسش باید سه نوع تامین مالی افزایش سرمایه، تسهیلات یا منابع دریافتی از سهامداران و درآمد ناشی از قراردادهای تجاری را متفاوت دانست.

افزایش سرمایه می‌تواند ساختار حقوق مالکانه شرکت را تقویت کند، در حالی که دریافت تسهیلات یا منابع قابل بازپرداخت، هم‌زمان تعهداتی برای باشگاه ایجاد می‌کند. قراردادهای اسپانسری نیز در صورت تحقق تعهدات، درآمد عملیاتی محسوب می‌شوند؛ حتی اگر طرف قرارداد یکی از شرکت‌های وابسته باشد.

در گزارش شش‌ماهه استقلال، دریافت حدود هزار و ۷۶ میلیارد تومان منابع از سهامداران و افزایش بدهی به شرکت‌های وابسته مطرح شده است. همچنین بدهی به یکی از شرکت‌های مرتبط با مجموعه هلدینگ، رشد قابل‌توجهی داشته است.

در سوی دیگر، عملکرد پرسپولیس نشان می‌دهد که هزینه‌های مستقیم اداره تیم از درآمد عملیاتی پیشی گرفته‌اند.

قرارداد بازیکنان؛ هزینه‌هایی که سریع‌تر از درآمد رشد می‌کنند

بخش بزرگی از هزینه‌های باشگاه‌های فوتبال به دستمزد بازیکنان، کادر فنی، قراردادهای خارجی، نقل‌وانتقالات و هزینه‌های مرتبط با برگزاری مسابقات اختصاص دارد.

در گزارش مالی شش‌ماهه استقلال، از حدود هزار و ۳۶۸ میلیارد تومان بهای تمام‌شده فعالیت‌های عملیاتی، بیش از هزار و ۹۲ میلیارد تومان به قرارداد بازیکنان و کادر فنی مربوط شده است.

این ارقام نشان می‌دهد پرداخت قراردادهای ورزشی نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار هزینه باشگاه دارد.

در پرسپولیس نیز افزایش ۷۲ درصدی بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی در دوره ۹ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۴، در مقابل رشد حدود ۹ درصدی درآمدهای عملیاتی، بیانگر فشار جدی هزینه‌هاست.

در چنین شرایطی، افزایش بودجه نقل‌وانتقالات بدون رشد متناسب منابع تجاری می‌تواند چرخه وابستگی مالی باشگاه را تشدید کند.

این مسئله به‌ویژه درباره قراردادهای ارزی اهمیت دارد؛ زیرا نوسانات نرخ ارز ممکن است هزینه ریالی تعهدات را افزایش دهد و برنامه‌ریزی بودجه‌ای را دشوارتر کند.

چرا میلیون‌ها هوادار به درآمد پایدار تبدیل نمی‌شوند؟

در اقتصاد حرفه‌ای فوتبال، هوادار تنها تماشاگر مسابقه نیست؛ بلکه می‌تواند خریدار محصولات رسمی، مشترک خدمات دیجیتال، مشتری رویدادهای ورزشی و بخشی از بازار تجاری باشگاه باشد.

استقلال و پرسپولیس از این نظر ظرفیت قابل‌توجهی دارند، اما توسعه چنین بازارهایی به زیرساخت حقوقی، فناوری، مدیریت برند و برنامه‌ریزی اقتصادی نیاز دارد.

محدودیت در بهره‌برداری از ورزشگاه اختصاصی، چالش‌های مربوط به حقوق پخش تلویزیونی، ضعف شبکه رسمی فروش محصولات هواداری و دشواری ایجاد قراردادهای تجاری بلندمدت از جمله موانعی هستند که می‌توانند تنوع درآمدی را محدود کنند.

نتیجه آن است که منابع حاصل از اسپانسری در عمل نقش پررنگ‌تری در تامین بودجه پیدا می‌کنند؛ منابعی که اگر بیش از اندازه به تصمیم یک سهامدار وابسته باشند، پایداری اقتصادی باشگاه را در بلندمدت آسیب‌پذیر می‌کنند.

آیا استقلال و پرسپولیس می‌توانند زیان انباشته را کاهش دهند؟

کاهش زیان انباشته مستلزم مجموعه‌ای از اصلاحات است. شناسایی سود عملیاتی پایدار، مدیریت بدهی‌های گذشته، جلوگیری از ایجاد تعهدات جدید بدون پشتوانه مالی و تقویت حقوق مالکانه می‌توانند در این مسیر موثر باشند.

افزایش سرمایه ممکن است در اصلاح ساختار ترازنامه و خروج از برخی محدودیت‌های قانونی موثر باشد، اما لزوما مشکل زیان‌ده بودن فعالیت اصلی باشگاه را حل نمی‌کند.

به همین دلیل، سنجش عملکرد اقتصادی مدیران دو باشگاه باید فراتر از جذب یک اسپانسر بزرگ یا تسویه چند بدهی باشد.