سود واقعی سپرده بانکی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟ /زیان پنهان سپرده‌گذاران در برابر تورم ۶۶ درصدی

به گزارش نماد اقتصاد، در حالی که بانک‌ها برای سپرده‌های بلندمدت سالانه حدود ۲۰.۵ تا ۲۲.۵ درصد سود پرداخت می‌کنند، نرخ تورم سالانه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۶۶ درصد رسیده است. محاسبات نشان می‌دهد سود واقعی سپرده‌های بانکی در این شرایط بین منفی ۲۶ تا منفی ۲۷.۴ درصد است؛ یعنی حتی با دریافت سود بانکی، قدرت خرید سپرده‌گذار به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد.

فاصله عمیق سود بانکی و تورم در سال ۱۴۰۵

بر اساس نرخ‌های رایج شبکه بانکی، سود سپرده یک‌ساله ۲۰.۵ درصد، دوساله ۲۱.۵ درصد و سه‌ساله ۲۲.۵ درصد است. در مقابل، مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه تیرماه ۱۴۰۵ را ۶۶ درصد اعلام کرده است. دامنه تورم سالانه دهک‌های مختلف نیز بین ۶۳.۹ تا ۷۳.۵ درصد قرار دارد.

البته بانک مرکزی با سبد و سال پایه متفاوت، تورم سالانه مناطق شهری در تیرماه را ۶۱.۴ درصد اعلام کرده است. بنابراین، در هر دو روایت رسمی، نرخ سود سپرده بانکی فاصله زیادی با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها دارد.

نرخ سود واقعی چگونه محاسبه می‌شود؟

کم‌کردن ساده تورم از سود بانکی، تصویری تقریبی ارائه می‌کند؛ اما برای محاسبه دقیق‌تر باید از رابطه زیر استفاده کرد:

نرخ سود واقعی = (۱ + نرخ سود اسمی) ÷ (۱ + نرخ تورم) − ۱

بر این اساس و با فرض تورم سالانه ۶۶ درصد، نتیجه چنین است:

بنابراین حتی سپرده‌ای با سود اسمی ۲۵ درصد نیز در برابر تورم ۶۶ درصدی، نزدیک به یک‌چهارم قدرت خرید خود را در یک سال از دست می‌دهد.

سپرده ۱۰۰ میلیون تومانی در عمل چقدر ارزش دارد؟

اگر فردی ۱۰۰ میلیون تومان را با نرخ سود سالانه ۲۰.۵ درصد در بانک سپرده‌گذاری کند، پس از یک سال موجودی او به ۱۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌رسد.

اما اگر سطح قیمت‌ها در همین مدت ۶۶ درصد افزایش پیدا کند، ارزش واقعی این مبلغ به قیمت ابتدای دوره فقط حدود ۷۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان خواهد بود. به بیان ساده، سپرده‌گذار با وجود دریافت ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان سود اسمی، حدود ۲۷ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان از قدرت خرید اولیه خود را از دست می‌دهد.

چرا سود بانکی مثبت است اما سپرده‌گذار زیان می‌کند؟

عدد واریزشده از سوی بانک «سود اسمی» است؛ یعنی بدون در نظر گرفتن افزایش قیمت کالاها و خدمات محاسبه می‌شود. آنچه برای خانوار اهمیت دارد، قدرت خرید نهایی پول است.

وقتی سپرده بانکی ۲۰.۵ درصد رشد می‌کند اما هزینه‌های زندگی به‌طور متوسط ۶۶ درصد افزایش می‌یابد، موجودی حساب بیشتر شده است، ولی با آن کالا و خدمات کمتری می‌توان خرید. این تفاوت همان سود واقعی منفی است.

تأثیر سود واقعی منفی بر بازارها

ادامه فاصله زیاد میان نرخ سود بانکی و تورم می‌تواند چند پیامد مهم داشته باشد:

• کاهش انگیزه نگهداری بلندمدت پول در بانک‌ها
• افزایش تقاضا برای طلا، ارز، مسکن و سایر دارایی‌ها
• حرکت بخشی از نقدینگی به سمت صندوق‌های سرمایه‌گذاری
• تشدید رفتارهای سفته‌بازانه و کوتاه‌مدت
• افزایش فشار برای پرداخت نرخ‌های سود بالاتر از سوی بانک‌ها

با این حال، افزایش شدید نرخ سود نیز بدون هزینه نیست. بالا رفتن سود سپرده می‌تواند هزینه تأمین مالی تولید را افزایش دهد، نرخ تسهیلات را سنگین‌تر کند و فشار بیشتری بر ترازنامه بانک‌ها وارد سازد.

آیا سپرده بانکی دیگر به‌صرفه نیست؟

پاسخ به این پرسش فقط به نرخ بازده بستگی ندارد. سپرده بانکی همچنان برای افرادی که به نقدشوندگی، دریافت درآمد منظم و پذیرش ریسک پایین اهمیت می‌دهند، کارکرد دارد. همچنین تضمین اصل پول و مشخص بودن میزان سود، برای برخی سپرده‌گذاران مزیت مهمی است.

اما در فضای تورمی سال ۱۴۰۵، سپرده بانکی با نرخ‌های فعلی نمی‌تواند به‌تنهایی قدرت خرید پول را حفظ کند. گزینه‌های پربازده‌تر نیز معمولاً با ریسک نوسان، محدودیت نقدشوندگی یا احتمال زیان همراه‌اند؛ بنابراین مقایسه آن‌ها صرفاً بر اساس درصد بازده اسمی درست نیست.

با استناد به تورم سالانه ۶۶ درصدی تیرماه ۱۴۰۵، نرخ واقعی سود سپرده یک‌ساله ۲۰.۵ درصدی حدود منفی ۲۷.۴ درصد محاسبه می‌شود. برای سپرده سه‌ساله با نرخ ۲۲.۵ درصد نیز سود واقعی حدود منفی ۲۶.۲ درصد است.

این ارقام نشان می‌دهد سپرده‌گذاران اگرچه سود ریالی دریافت می‌کنند، در عمل بخشی از قدرت خرید خود را از دست می‌دهند. البته رقم ۶۶ درصد، تورم سالانه منتهی به تیرماه است و نه نرخ قطعی کل سال ۱۴۰۵؛ بنابراین محاسبه نهایی سود واقعی سال فقط پس از انتشار تورم اسفندماه امکان‌پذیر خواهد بود.