انقلاب در حوزه انرژی بدون مس ممکن نیست

به گزارش نماد اقتصاد، حرکت اقتصاد جهانی به سمت انرژی‌های پاک و توسعه فرایند الکتریکی‌سازی، الگوی مصرف مس را به شکل محسوسی تغییر داده است.

مس به دلیل برخورداری از رسانایی الکتریکی بالا، دوام مناسب و قابلیت استفاده در طیف گسترده‌ای از صنایع، همچنان جایگاهی بی‌بدیل در اقتصاد جهانی دارد و در بسیاری از کاربردهای صنعتی، جایگزین مناسبی برای آن وجود ندارد. از همین رو، همزمان با افزایش سرمایه‌گذاری دولت‌ها و صنایع در مسیر کربن‌زدایی و نوسازی زیرساخت‌ها، تقاضا برای این فلز با شتاب بیشتری در حال افزایش است و جایگاه آن را به‌عنوان یکی از منابع راهبردی دهه‌های آینده تثبیت می‌کند.

رشد تقاضا همگام با الکتریکی‌سازی اقتصاد

طبق ارزیابی‌های صورت گرفته میزان مصرف مس تصفیه‌شده در جهان طی سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۸.۲ میلیون تن رسید و این روند طی بیش از دو دهه گذشته به‌طور مستمر ادامه داشته است. پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده، سهم صنایع مرتبط با گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر از کل مصرف جهانی این فلز بیش از پیش افزایش یابد.

در این میان، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و گسترش بازار خودروهای الکتریکی از مهم‌ترین محرک‌های رشد تقاضا برای مس محسوب می‌شوند. این فلز در ساخت پنل‌های خورشیدی، توربین‌های بادی، زیرساخت‌های شارژ، باتری‌ها و شبکه‌های انتقال برق نقش اساسی دارد. علاوه بر این، میزان مصرف مس در خودروهای الکتریکی به‌مراتب بیشتر از خودروهای مجهز به موتورهای احتراق داخلی است؛ موضوعی که این فلز را به یکی از اصلی‌ترین برندگان روند جهانی الکتریکی‌سازی صنعت حمل‌ونقل تبدیل کرده است.

شهرنشینی و توسعه زیرساخت‌ها

بخش ساخت‌وساز همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده مس در جهان به شمار می‌رود. این فلز در سیم‌کشی ساختمان‌ها، سامانه‌های لوله‌کشی، شبکه‌های مخابراتی و زیرساخت‌های شهری کاربرد گسترده‌ای دارد. در همین حال، توسعه سریع شهرنشینی در اقتصادهای نوظهور و سرمایه‌گذاری گسترده در شبکه‌های انتقال و توزیع برق، زمینه را برای تداوم رشد تقاضای جهانی مس فراهم کرده است.

اقتصاد دیجیتال وابسته به مس

کاربرد مس دیگر تنها به صنایع سنتی محدود نمی‌شود. توسعه اقتصاد دیجیتال، افزایش تولید تجهیزات الکترونیکی، تلفن‌های هوشمند، مراکز داده، نسل پنجم شبکه‌های ارتباطاتی و زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، وابستگی فزاینده‌ای به این فلز ایجاد کرده است. رسانایی بالای مس موجب شده این فلز همچنان یکی از اجزای کلیدی توسعه فناوری‌های دیجیتال و زیرساخت‌های محاسباتی مدرن باقی بماند.

کاهش عرضه مس در بازار جهانی

در شرایطی که تقاضا با سرعت در حال افزایش است، رشد عرضه جهانی مس با محدودیت‌های متعددی روبه‌رو شده است. تمرکز جغرافیایی تولید، هزینه‌های سنگین توسعه معادن جدید و طولانی بودن فرایند بهره‌برداری، توان صنعت معدن را برای پاسخگویی سریع به نیاز بازار کاهش داده است.

طبق آخرین آمارهای منتشر شده شیلی همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده مس جهان محسوب می‌شود و پس از آن، پرو، جمهوری دموکراتیک کنگو و چین قرار دارند. این چهار کشور بیش از نیمی از تولید معدنی جهان را در اختیار دارند؛ موضوعی که هرگونه اختلال در فعالیت معادن این مناطق را به عاملی اثرگذار بر امنیت عرضه جهانی تبدیل می‌کند.

از سوی دیگر، بسیاری از معادن فعال با کاهش عیار ذخایر معدنی مواجه هستند؛ مسئله‌ای که موجب می‌شود برای تولید مقدار مشابهی از مس، حجم بیشتری از سنگ معدن استخراج و فرآوری شود. این روند علاوه بر افزایش هزینه‌های تولید، بهره‌وری عملیات معدنی را نیز کاهش می‌دهد. همزمان، اعتصاب‌های کارگری، کمبود انرژی، شرایط نامساعد آب‌وهوایی و الزامات زیست‌محیطی نیز ریسک اختلال در تولید را افزایش داده‌اند.

ریسک‌های ژئوپلیتیکی و موانع توسعه معادن

افزایش گرایش دولت‌ها به کنترل بیشتر منابع طبیعی، تغییر قوانین معدنی، افزایش مالیات‌ها و حقوق دولتی و همچنین سخت‌گیرانه‌تر شدن مقررات زیست‌محیطی، فضای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید معدنی را با عدم‌قطعیت بیشتری مواجه کرده است. در کنار این عوامل، دریافت مجوزهای زیست‌محیطی برای توسعه معادن نیز به فرایندی پیچیده و زمان‌بر تبدیل شده که هزینه اجرای پروژه‌ها را افزایش داده و زمان ورود ظرفیت‌های جدید به بازار را به تعویق انداخته است.

یکی دیگر از مهم‌ترین چالش‌های صنعت مس، طولانی بودن چرخه توسعه معادن است. از مرحله اکتشاف تا آغاز تولید تجاری، یک پروژه بزرگ معدنی معمولا بین ۱۰ تا ۲۰ سال زمان نیاز دارد. از این رو، عرضه جهانی قادر نیست همگام با رشد سریع تقاضا افزایش یابد و همین موضوع احتمال بروز کسری عرضه مس و نوسان قیمت‌ها را در سال‌های آینده تقویت می‌کند.

بازیافت؛ مکملی برای زنجیره تامین

بازیافت مس به‌تدریج به یکی از ارکان مهم تامین این فلز در بازار جهانی تبدیل شده است و علاوه بر مزایای اقتصادی، آثار مثبت زیست‌محیطی نیز به همراه دارد. با این حال، کارشناسان معتقدند ظرفیت تولید مس بازیافتی به تنهایی پاسخگوی رشد سریع تقاضا ناشی از توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، الکتریکی‌سازی صنایع و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های نوین نخواهد بود.

فلزی راهبردی برای اقتصاد فردا

چشم‌انداز بلندمدت بازار مس همچنان مثبت ارزیابی شده و انتظار می‌رود طی دهه آینده رشد تقاضا از افزایش ظرفیت عرضه پیشی بگیرد. توسعه خودروهای الکتریکی، نیروگاه‌های تجدیدپذیر، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی، شبکه‌های انتقال برق، مراکز داده و زیرساخت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، مصرف جهانی این فلز را در مسیر صعودی نگه خواهد داشت.

در مقابل، محدودیت‌های ساختاری در بخش عرضه همچنان پابرجا خواهد ماند. نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان، زمان طولانی توسعه معادن، افت عیار ذخایر، تشدید الزامات زیست‌محیطی، ریسک‌های ژئوپلیتیکی و افزایش گرایش کشورها به سیاست‌های ملی‌گرایی منابع معدنی، ظرفیت پاسخگویی سریع صنعت معدن به رشد تقاضا را محدود کرده است. اگرچه بازیافت نقش پررنگ‌تری در بازار ایفا خواهد کرد اما انتظار می‌رود چنین اقدامی به‌تنهایی شکاف احتمالی میان عرضه و تقاضا را جبران نکند.

عامل دیگری که جایگاه راهبردی مس را تقویت می‌کند، نبود جایگزینی کارآمد برای بسیاری از کاربردهای حیاتی آن است. اگرچه آلومینیوم در برخی حوزه‌ها می‌تواند جایگزین مس شود، اما رسانایی الکتریکی بالاتر، بازده بیشتر و دوام طولانی‌تر این فلز باعث شده همچنان گزینه نخست بسیاری از صنایع باقی بماند. در شرایطی که اقتصادهای بزرگ جهان با شتاب بیشتری اهداف مرتبط با انرژی‌های پاک و الکتریکی‌سازی را دنبال می‌کنند، مس بیش از هر زمان دیگری به یکی از ستون‌های اصلی توسعه اقتصادی و صنعتی جهان تبدیل شده و به نظر می‌رسد در دهه پیش‌رو نیز این جایگاه راهبردی را حفظ کند.