 copy.webp)
خداحافظی تدریجی با دستهچکهای کاغذی
اجرای برنامه کاهش چک کاغذی از مهر ۱۴۰۵ آغاز میشود. جزئیات سهم چک الکترونیکی، سقف برگههای دستهچک و تکلیف دستهچکهای فعلی را بخوانید.
به گزارش نماد اقتصاد،بانک مرکزی اجرای برنامهای مرحلهای برای توسعه چک الکترونیکی را از ابتدای مهر ۱۴۰۵ آغاز میکند؛ برنامهای که سهم چکهای دیجیتال را تا پایان تیر ۱۴۰۶ به ۸۰ درصد میرساند و همزمان تعداد برگههای دستهچک کاغذی مشتریان را بهتدریج کاهش میدهد. با این حال، برخلاف برداشت اولیه، چک کاغذی فعلاً بهطور کامل و یکباره حذف نخواهد شد.
دستهچکهای کاغذی که سالها یکی از اصلیترین ابزارهای پرداخت مدتدار در معاملات ایران بودهاند، وارد دوره تازهای میشوند. براساس نقشه راه ابلاغی بانک مرکزی، شبکه بانکی باید از مهرماه امسال صدور و استفاده از چک الکترونیکی را افزایش دهد و در مقابل، تعداد برگههای دستهچک کاغذی را محدود کند.
این برنامه در چهار مرحله اجرا میشود و قرار است تا پایان تیر ۱۴۰۶، سهم دستهچکهای الکترونیکی از مجموع دستهچکهای صادرشده هر بانک به ۸۰ درصد برسد. بانکها همچنین موظف شدهاند امکان واگذاری غیرحضوری چکهای دیجیتال را توسعه دهند تا مشتری برای انجام بخش مهمی از فرآیند صدور، انتقال و وصول چک نیازی به مراجعه حضوری نداشته باشد.
حذف چک کاغذی از چه زمانی آغاز میشود؟
اجرای رسمی نقشه راه توسعه چک الکترونیکی از ابتدای مهر ۱۴۰۵ آغاز خواهد شد. این نقشه پیشتر طی نامه شماره ۶۵۳۸۱/۰۵ مورخ ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ به شبکه بانکی ابلاغ شده بود و با مصوبه ۱۶ شهریور هیئت عامل بانک مرکزی و ابلاغیه ۲۹ شهریور، زمان اجرای آن مشخص شد.
در مرحله نخست که از ابتدای مهر تا پایان آذر ۱۴۰۵ ادامه دارد، بانکها باید سهم دستهچک الکترونیکی را به ۲۵ درصد برسانند. به همین نسبت، حداقل ۲۵ درصد چکهای الکترونیکی واگذارشده نیز باید از طریق درگاههای غیرحضوری وارد سامانه چکاوک شوند.
مرحله دوم از ابتدای دی تا پایان اسفند ۱۴۰۵ اجرا میشود و هدف تعیینشده برای بانکها در این دوره ۴۰ درصد است.
در مرحله سوم، یعنی از فروردین تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶، سهم چکهای الکترونیکی باید به ۶۰ درصد برسد. آخرین مرحله نیز از ابتدای خرداد تا پایان تیر ۱۴۰۶ اجرا خواهد شد و بانکها باید سهم صدور و واگذاری غیرحضوری چک دیجیتال را به ۸۰ درصد افزایش دهند.
بنابراین تیر ۱۴۰۶ را نمیتوان زمان حذف کامل چک کاغذی دانست؛ بلکه این تاریخ، پایان دورهای است که طی آن باید بخش عمدهای از صدور دستهچکها به شکل الکترونیکی انجام شود.
دستهچک کاغذی مشتریان حقیقی چندبرگی میشود؟
بخش مهم دیگر ابلاغیه بانک مرکزی، کاهش مرحلهای تعداد برگههایی است که بانکها اجازه دارند در قالب دستهچک کاغذی در اختیار مشتریان حقیقی قرار دهند.
از ابتدای مهر تا پایان آذر ۱۴۰۵، سقف صدور دستهچک کاغذی برای مشتریان حقیقی ۱۰۰ برگ خواهد بود. این سقف در زمستان امسال به ۵۰ برگ کاهش پیدا میکند.
از ابتدای فروردین تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶، بانکها حداکثر میتوانند ۲۵ برگ چک کاغذی برای مشتری حقیقی صادر کنند. در مرحله پایانی، یعنی از خرداد تا پایان تیر ۱۴۰۶، سقف دستهچک کاغذی به تنها ۱۰ برگ میرسد.
این محدودیت به این معنا نیست که همه مشتریان الزاماً دستهچکهایی با سقف اعلامشده دریافت خواهند کرد. تعداد برگههای قابل تخصیص همچنان میتواند براساس اعتبارسنجی، سابقه بانکی، وضعیت چکهای قبلی و ضوابط داخلی بانک کمتر باشد.
محدودیت دستهچک شرکتها چگونه اجرا میشود؟
برای مشتریان حقوقی و شرکتها، مسیر کاهش برگههای کاغذی با شیب ملایمتری در نظر گرفته شده است. از ابتدای مهر ۱۴۰۵ تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶، بانکها میتوانند دستهچک کاغذی را حداکثر تا سقف ۱۰۰ برگ برای اشخاص حقوقی صادر کنند.
از ابتدای خرداد تا پایان تیر ۱۴۰۶، این سقف به ۵۰ برگ کاهش خواهد یافت. تفاوت برنامه اشخاص حقیقی و حقوقی احتمالاً به حجم بالاتر مبادلات و وابستگی بیشتر بنگاهها به چک در معاملات تجاری مربوط است.
چک الکترونیکی دقیقا چیست؟
چک الکترونیکی، نسخه دیجیتال چک بانکی است که بدون استفاده از برگه فیزیکی صادر میشود. اطلاعات صادرکننده، دریافتکننده، مبلغ و تاریخ سررسید بهصورت الکترونیکی ثبت میشود و احراز هویت و امضای صادرکننده نیز در بستر دیجیتال انجام میگیرد.
در این روش، دیگر خبری از نوشتن مبلغ با خودکار، نگرانی درباره خطخوردگی، مفقودشدن برگه یا جعل فیزیکی امضا نیست. دریافتکننده نیز میتواند اطلاعات چک را در سامانه بانکی مشاهده و مراحل انتقال یا وصول آن را بهصورت غیرحضوری دنبال کند.
با وجود این، الکترونیکیشدن چک به معنای حذف مسئولیت حقوقی صادرکننده نیست. چک دیجیتال نیز یک تعهد مالی محسوب میشود و در صورت نبود موجودی کافی، میتواند مشمول مقررات چک برگشتی و محدودیتهای بانکی شود.
آیا دارندگان دستهچکهای فعلی باید نگران باشند؟
نقشه راه جدید، در درجه نخست بر صدور دستهچکهای تازه و افزایش سهم چک دیجیتال تمرکز دارد. برگههای صیادی موجود صرفاً به دلیل آغاز اجرای این برنامه، ناگهان بیاعتبار نمیشوند.
افرادی که دستهچک کاغذی معتبر در اختیار دارند، باید همچنان چکهای خود را مطابق مقررات در سامانه صیاد ثبت کنند. دریافتکننده نیز باید اطلاعات چک را بررسی و تأیید کند. بنابراین تا زمانی که بانک مرکزی یا بانک صادرکننده دستورالعمل تازهای درباره برگههای موجود اعلام نکرده باشد، مشتریان نباید تصور کنند دستهچک فعلی آنها از ابتدای مهر قابل استفاده نخواهد بود.
مهمترین مزیت چک دیجیتال چیست؟
گسترش چک الکترونیکی میتواند بخشی از مشکلات قدیمی بازار چک را کاهش دهد. در نسخه کاغذی، احتمال جعل امضا، دستکاری مبلغ و تاریخ، سرقت یا مفقودی برگه و اختلاف بر سر نوشتههای چک وجود دارد. ثبت دیجیتال اطلاعات میتواند بسیاری از این مخاطرات را محدود کند.
امکان استفاده غیرحضوری نیز برای صاحبان کسبوکار اهمیت زیادی دارد. در صورت تکمیل زیرساخت بانکها، صادرکننده و دریافتکننده میتوانند بدون مراجعه به شعبه، بخش زیادی از فرآیندهای مرتبط با چک را انجام دهند.
کاهش هزینه چاپ، توزیع و نگهداری اوراق بهادار، افزایش قابلیت ردیابی معاملات و جلوگیری از صدور چکهای مخدوش از دیگر مزایای این تغییر است.
چالش اصلی؛ آیا همه مشتریان آمادهاند؟
اجرای این طرح بدون مانع نخواهد بود. بخشی از فعالان سنتی بازار، سالمندان و افرادی که دسترسی مناسبی به تلفن هوشمند یا اینترنت ندارند، همچنان به چک کاغذی وابستهاند. اختلال احتمالی سامانههای بانکی نیز میتواند در زمان انجام معاملات حساس مشکل ایجاد کند.
تفاوت کیفیت همراهبانکها، تعدد روشهای احراز هویت و ناآشنایی کاربران با فرآیند صدور چک دیجیتال، از دیگر چالشهایی است که بانکها باید پیش از محدودکردن گسترده چک کاغذی برای آن راهحل عملی ارائه کنند.
مسئله امنیت سایبری نیز اهمیت ویژهای دارد. حذف برگه فیزیکی بخشی از روشهای جعل سنتی را از میان میبرد، اما مخاطراتی مانند سرقت اطلاعات ورود، نصب برنامههای بانکی جعلی و فریب کاربران برای تأیید یک چک ناشناس را افزایش میدهد. به همین دلیل، آموزش عمومی باید همزمان با توسعه خدمات دیجیتال پیش برود.
آیا چک کاغذی در سال ۱۴۰۶ کاملا حذف میشود؟
برنامه اعلامشده تا پایان تیر ۱۴۰۶، سهم ۸۰ درصدی چک الکترونیکی را هدف گرفته است؛ بنابراین از مفاد این برنامه نمیتوان نتیجه گرفت که در تیرماه سال آینده تمام چکهای کاغذی باطل یا استفاده از آنها ممنوع خواهد شد.
با این حال، جهتگیری قانون برنامه هفتم و نقشه راه بانک مرکزی روشن است: سهم چک کاغذی باید بهتدریج کاهش یابد و چک الکترونیکی به ابزار اصلی شبکه بانکی تبدیل شود. نحوه اجرای ممنوعیت نهایی صدور چک کاغذی، احتمالاً به دستورالعملهای تکمیلی و میزان آمادگی شبکه بانکی وابسته خواهد بود.
مشتریان از مهر چه کاری باید انجام دهند؟
دارندگان دستهچک فعلی فعلاً میتوانند مطابق مقررات صیاد از برگههای معتبر خود استفاده کنند. اما افرادی که برای دریافت دستهچک جدید اقدام میکنند، ممکن است با پیشنهاد یا الزام بانک برای استفاده از چک الکترونیکی مواجه شوند.
بهتر است مشتریان از هماکنون همراهبانک یا اینترنتبانک رسمی خود را فعال کنند، شماره تلفن همراه ثبتشده در بانک را بررسی و شیوه صدور و دریافت چک دیجیتال را فقط از کانالهای رسمی بانک بیاموزند.
هیچ کاربر بانکی نباید برای صدور یا تأیید چک، رمز ورود، رمز پویا یا کد احراز هویت خود را در اختیار دیگران قرار دهد. بانکها نیز برای فعالسازی چک دیجیتال از مشتری درخواست نصب برنامه از لینکهای ناشناس پیامکی یا شبکههای اجتماعی نمیکنند.
گذار از کاغذ به امضای دیجیتال
محدودشدن چک کاغذی فقط تغییر شکل یک ابزار پرداخت نیست؛ این تصمیم میتواند رفتار مالی میلیونها مشتری و کسبوکار را تغییر دهد. موفقیت آن نیز صرفاً با افزایش آمار صدور چک دیجیتال سنجیده نمیشود.
اگر خدمات بانکی ساده، امن و پایدار باشند، چک الکترونیکی میتواند هزینه مبادلات را کاهش دهد و بخشی از تخلفات ناشی از جعل یا مفقودی برگه را از بین ببرد. اما اگر آموزش کاربران، دسترسی برابر و پایداری سامانهها نادیده گرفته شود، حذف تدریجی کاغذ ممکن است به سردرگمی مشتریان و افزایش مراجعه به شعب منجر شود.
از مهرماه، شبکه بانکی نخستین آزمون جدی خود را در این مسیر آغاز میکند؛ مسیری که مقصد نهایی آن، انتقال چک از کیف و گاوصندوق مردم به تلفن همراه و زیرساختهای دیجیتال بانکی است.
۰ دیدگاه