قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری در شهریور ۱۴۰۵ افت کرد

به گزارش نماد اقتصاد، آخرین محاسبه منتشرشده برای پایان تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد دریافتی یک کارگر متاهل دارای یک فرزند و یک سال سابقه، با احتساب تمام مزایا، حدود ۲۴.۹ میلیون تومان بوده، در حالی که هزینه حداقلی زندگی در همان برآورد به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده است؛ بر این اساس، قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری در این محاسبه به ۲۷.۵۸ درصد و تعداد روزهای قابل پوشش به ۸.۲۷ روز رسیده است.

در عین حال این عدد را نمی‌توان بدون داده‌های جدیدتر، رقم قطعی شهریور دانست. برای محاسبه دقیق قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری در شهریور، باید هزینه ماهانه چهار سبد اصلی با داده‌های قابل استناد همان دوره مشخص شود.

دستمزد ۱۴۰۵؛ افزایش اسمی در برابر هزینه‌های فزاینده

شورای عالی کار حداقل مزد سال ۱۴۰۵ را با افزایش حدود ۶۰ درصدی تعیین کرد. حداقل مزد ماهانه در گزارش‌های منتشرشده حدود ۱۶.۲۵ تا ۱۶.۶ میلیون تومان اعلام شده است؛ تفاوت ارقام منتشرشده به نحوه بیان مزد پایه و اجزای آن مربوط می‌شود.

با این حال، قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری را نمی‌توان تنها با مقایسه حداقل مزد پایه و هزینه خانوار سنجید. دریافتی نهایی کارگر به عواملی مانند حق مسکن، بن کارگری، حق تاهل، حق اولاد و پایه سنوات وابسته است. بنابراین در یک تحلیل حرفه‌ای باید میان «حداقل مزد پایه» و «دریافتی واقعی با مزایا» تفکیک شود.

این تفکیک اهمیت دارد، زیرا یک خانوار ممکن است بر اساس رقم مزد پایه با شکاف بسیار بزرگ‌تری مواجه باشد، اما برای سنجش قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری باید درآمدی مورد استفاده قرار گیرد که واقعا به خانوار پرداخت می‌شود.

سبد معیشت و پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری

رقم سبد معیشت مورد استفاده در فرآیند تعیین مزد ۱۴۰۵ حدود ۴۲.۹ میلیون تومان اعلام شده بود. این رقم اما مربوط به مرحله تعیین مزد است و نباید بدون تعدیل و بررسی داده‌های جدید، به‌عنوان هزینه واقعی زندگی در شهریور مورد استفاده قرار گیرد.

این مسئله در تحلیل قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری اهمیت اساسی دارد. سبدی که در زمان تعیین دستمزد محاسبه شده، یک نقطه مرجع برای مذاکرات تعیین دستمزدها است؛ در حالی که هزینه واقعی خانوار در ماه‌های بعد می‌تواند تحت تاثیر تورم مواد غذایی، مسکن، خدمات و سایر اقلام تغییر کند.

برآورد منتشرشده در مردادماه نشان می‌دهد هزینه حداقلی زندگی در پایان تیر به حدود ۹۰ میلیون تومان یعنی بیش از دو برابر رقم ۴۲.۹ میلیون تومانی سبد معیشت مورد استفاده در فرآیند تعیین مزد رسیده بود.

بر اساس همان محاسبه، درآمد ۲۴.۹ میلیون تومانی یک کارگر متاهل دارای یک فرزند تنها ۲۷.۵۸ درصد هزینه حداقلی را پوشش می‌داد. این نسبت مبنای محاسبه ۸.۲۷ روز شد.

اجاره؛ مهم‌ترین محدودیت در محاسبه شهریور

یکی از مهم‌ترین اجزای قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری هزینه مسکن است. با این حال، نرخ تورم اجاره با مبلغ اجاره ماهانه یک خانوار یکسان نیست.

داده‌های منتشرشده درباره مردادماه، تورم ماهانه اجاره را ۲.۵ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه را ۳۱.۸ درصد و تورم سالانه را ۳۲.۳ درصد گزارش کرده‌اند. این ارقام نشان‌دهنده سرعت تغییر هزینه اجاره هستند، اما به‌تنهایی مبلغی را که یک خانوار در ماه بابت اجاره پرداخت می‌کند مشخص نمی‌کنند.

از همین رو، نمی‌توان تورم سالانه ۳۲.۳ درصدی را مستقیما به سهم اجاره از درآمد خانوار تبدیل کرد. چنین محاسبه‌ای می‌تواند قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری را به شکل مصنوعی افزایش یا کاهش دهد.

برای محاسبه تعداد روزهای درآمدی مصرف‌شده برای مسکن، باید مبلغ اجاره یا یک شاخص رسمی هزینه مسکن خانوار در اختیار باشد. در نبود چنین داده‌ای، رقم‌سازی برای شهریور از نظر روش‌شناختی قابل دفاع نیست..

خوراک؛ فشار اصلی بر بودجه خانوار

خوراک یکی دیگر از متغیرهای تعیین‌کننده در قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری است. داده‌های مربوط به تیرماه نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۸.۱ درصد رسیده بود و تورم سالانه این گروه نیز ۹۷.۵ درصد گزارش شد. این ارقام نشان می‌دهد استفاده از یک سبد خوراک قدیمی برای محاسبه هزینه شهریور می‌تواند نتیجه نهایی را به شکل محسوسی منحرف کند.

برای محاسبه قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری باید ابتدا مشخص شود چه سبدی از مواد غذایی مبنا قرار گرفته است. اگر سبد رسمی وجود داشته باشد، همان باید مبنا قرار گیرد؛ در غیر این صورت، قیمت اقلام مشخص و وزن هر قلم باید به‌صورت شفاف تعیین شود.

بنابراین نمی‌توان صرفا با استفاده از نرخ تورم خوراکی‌ها، هزینه ماهانه خوراک یک خانوار را تولید کرد.

حمل‌ونقل؛ هزینه‌ای که نباید با قیمت بنزین اشتباه گرفته شود

حمل‌ونقل نیز در محاسبه قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری اهمیت دارد، اما هزینه آن تنها به قیمت سوخت محدود نیست.

برای خانواری که از خودروی شخصی استفاده می‌کند، هزینه سوخت، تعمیرات و نگهداری اهمیت دارد؛ در مقابل، برای خانواری که وابسته به حمل‌ونقل عمومی است، کرایه و تعداد سفرهای ماهانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین برای محاسبه سهم حمل‌ونقل از درآمد، باید یک الگوی مشخص مصرف تعریف شود. در منابع بررسی‌شده، داده‌ای که بتواند یک هزینه ماهانه استاندارد و قابل تعمیم برای همه خانوارهای شهری در شهریور ۱۴۰۵ ایجاد کند، در دسترس نیست.

در نتیجه، درج یک عدد تخمینی در این بخش می‌تواند قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری را به‌صورت مصنوعی تغییر دهد.

آموزش؛ هزینه‌ای با تفاوت شدید میان خانوارها

هزینه آموزش نیز مانند مسکن و خوراک، یک رقم واحد برای تمام خانوارهای شهری ندارد. مقطع تحصیلی، نوع مدرسه، استفاده از آموزش خصوصی و سایر هزینه‌های آموزشی می‌توانند ساختار هزینه خانوار را تغییر دهند. بنابراین نمی‌توان یک رقم عمومی را بدون تعریف خانوار هدف به‌عنوان هزینه آموزش در شهریور ۱۴۰۵ وارد محاسبه کرد.

این موضوع به‌ویژه در محاسبه قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری اهمیت دارد؛ زیرا اگر هزینه آموزش کمتر از مقدار واقعی فرض شود، شاخص نهایی پوشش درآمد بیش از واقعیت نشان داده خواهد شد.

دستمزدی که فقط برای یک هفته کافی است

مهم‌ترین داده قابل استناد فعلی برای این گزارش، محاسبه حقوق پایان تیرماه است. بر اساس گزارش منتشرشده، هزینه حداقلی زندگی به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده و درآمد ماهانه یک کارگر متاهل دارای یک فرزند و یک سال سابقه، با احتساب مزایا، حدود ۲۴.۹ میلیون تومان بوده است. نسبت درآمد به هزینه ۲۷.۵۸ درصد محاسبه شده و درآمد مذکور توان پوشش ۸.۲۷ روز از هزینه‌های زندگی را داشته است. بنابراین قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری در این برآورد به کمتر از یک‌سوم هزینه‌های حداقلی رسیده است.

در عین حال این عدد نباید به شهریور تعمیم داده شود. هرگونه افزایش هزینه در مرداد و شهریور، بدون داشتن رقم دقیق هزینه‌های ماهانه، قابل تبدیل مستقیم به شاخص جدید نیست.

به بیان دیگر، «۸.۲۷ روز» یک داده تاریخی برای پایان تیرماه است، نه برآورد قطعی قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری در شهریور.

از «حقوق کفاف نمی‌دهد» تا یک شاخص قابل اندازه‌گیری

اهمیت این روش در آن است که بحث قدرت خرید را از یک عبارت کلی به یک شاخص قابل تکرار تبدیل می‌کند.

شهریور هنوز عدد قطعی ندارد

داده‌های موجود نشان می‌دهد افزایش ۶۰ درصدی حداقل مزد در سال ۱۴۰۵ به‌تنهایی برای سنجش وضعیت معیشتی خانوار کافی نیست. حداقل مزد ماهانه حدود ۱۶.۲۵ تا ۱۶.۶ میلیون تومان اعلام شده، در حالی که دریافتی کارگر دارای مزایا بالاتر است و هزینه‌های زندگی نیز در ماه‌های بعد رشد قابل توجهی داشته‌اند.

به طور کلی آخرین برآورد منتشرشده برای پایان تیرماه، هزینه حداقلی زندگی را حدود ۹۰ میلیون تومان و قدرت پوشش درآمد یک کارگر متاهل دارای یک فرزند را ۲۷.۵۸ درصد اعلام می‌کند که معادل ۸.۲۷ روز پوشش زندگی خانوار شهری است.

در عین حال برای اعلام رقم دقیق قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری در شهریور ۱۴۰۵ باید هزینه ماهانه چهار سبد اجاره، خوراک، حمل‌ونقل و آموزش با داده‌های هم‌دوره و قابل استناد در اختیار باشد.

بنابراین در شرایط فعلی، حرفه‌ای‌ترین پاسخ خبری این نیست که یک عدد جدید برای شهریور ساخته شود؛ بلکه باید گفت آخرین عدد مستند، ۸.۲۷ روز در پایان تیرماه است و محاسبه شهریور تا زمان انتشار داده کامل چهار سبد، قطعی نیست.

این تفکیک میان «داده مشاهده‌شده» و «برآورد نشده» برای حفظ اعتبار قدرت پوشش هزینه‌های زندگی خانوار شهری ضروری است؛ زیرا یک شاخص اقتصادی زمانی ارزش خبری دارد که روش محاسبه آن در ماه‌های مختلف ثابت و داده‌های ورودی آن قابل ردیابی باشد.