هفته صعودی بازارهای مالی ایران؛ بورس رکورد زد، دلار بالا رفت

به گزارش نماد اقتصاد، بازارهای مالی ایران در هفته سوم شهریور ۱۴۰۵ تصویری چندلایه از اقتصاد کشور ارائه کردند؛ تصویری که در آن بازار سهام از مرزهای روانی جدید عبور کرد؛ بازار ارز به سرعت خود را به کانال‌های بالاتر رساند؛ طلا تحت تاثیر هم‌زمان دلار داخلی و اونس جهانی در سطوح سنگین معامله شد و بازار خودرو نیز از حالت رکودی فاصله گرفت.

در واقع اگر قرار باشد این هفته را با یک عبارت توصیف کنیم، می‌توان گفت هفته بازقیمت‌گذاری دارایی‌ها بود.

بورس؛ وقتی شاخص از مرز هفت میلیون عبور کرد

مهم‌ترین اتفاق هفته سوم شهریور ۱۴۰۵ بدون تردید در بازار سهام رخ داد.

بورس تهران که پیش از این نیز یک روند صعودی قدرتمند را آغاز کرده بود، در روز دوشنبه ۱۶ شهریور با رشد بیش از ۱۸۴ هزار واحدی به محدوده ۶ میلیون و ۹۰۷ هزار واحد رسید و عملا در فاصله یک قدمی کانال هفت میلیون قرار گرفت. روز سه‌شنبه، این مرز شکسته شد و شاخص کل با رشد ۱۶۷ هزار و ۳۳۰ واحدی معادل ۲.۴۲ درصد، به حدود هفت میلیون و ۷۴ هزار واحد رسید.

این رشد فقط محدود به چند سهم بزرگ نبود. شاخص هم‌وزن نیز در همان روز بیش از ۱.۸ درصد افزایش یافت و به حدود یک میلیون و ۹۳۶ هزار واحد رسید. مثبت بودن حدود ۸۶ درصد نمادها نیز نشان می‌داد موج تقاضا دامنه نسبتا وسیعی پیدا کرده است.

روز چهارشنبه نیز روند ادامه یافت. شاخص کل ۴۷ هزار و ۳۲۴ واحد دیگر رشد کرد و به هفت میلیون و ۱۲۲ هزار واحد رسید. شاخص هم‌وزن نیز با افزایش حدود پنج هزار و ۶۷۶ واحدی، در سطح یک میلیون و ۹۴۲ هزار واحد قرار گرفت.

این اتفاق از یک منظر اهمیت زیادی دارد و آن اینکه بازار سهام در حال حاضر دیگر صرفا در حال جبران بخشی از عقب‌ماندگی خود نیست بلکه در حال بازتعریف سقف‌های اسمی جدید است.

موتور رشد بورس چیست؟

رشد اخیر بورس را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد و عوامل متعددی در این رکوردشکنی تاریخی نقش داشته‌اند. نخست، افزایش نرخ دلار است. بخش مهمی از شرکت‌های بزرگ بورس، علی‌الخصوص صنایع صادرات‌محور درآمدهای ارزی دارند. بنابراین رشد نرخ ارز در صورت ثبات سایر متغیرها می‌تواند ارزش ریالی درآمد و سودآوری آن‌ها را افزایش دهد.

دوم، تورم و انتظارات تورمی است. در اقتصادی که سطح عمومی قیمت‌ها به‌طور مداوم افزایش می‌یابد، بازار سهام نیز تمایل دارد ارزش اسمی شرکت‌ها را با شرایط جدید تطبیق دهد.

سوم، قیمت جهانی کالاها است. فولاد، مس، نفت، محصولات پتروشیمی و سایر کامودیتی‌ها همچنان نقش مهمی در سودآوری شرکت‌های بزرگ بورسی دارند.

چهارم، ورود نقدینگی است. رشد ارزش معاملات خرد در کنار صعود شاخص نشان می‌دهد این بار فقط پول حقوقی‌ها در بازار فعال نیست و بخشی از سرمایه‌گذاران خرد نیز وارد جریان خرید شده‌اند. ارزش معاملات خرد سهام و صندوق‌های سهامی در چهارشنبه به نزدیکی ۴۹ همت رسید.

اما همین نقطه می‌تواند یک هشدار مهم نیز به همراه داشته باشد؛ هرچه سرعت صعود شاخص بیشتر شود، احتمال شکل‌گیری رفتارهای هیجانی نیز افزایش می‌یابد. بنابراین تفاوت میان رشد بنیادی و رشد ناشی از انتظارات تورمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

دلار؛ حرکت از کانال ۲۲۳ به سمت ۲۳۵ هزار تومان

دلار در هفته سوم شهریور ماه یکی از مهم‌ترین سیگنال‌های بازار را ارسال کرد. براساس داده‌های روزانه، دلار در روز شنبه ۱۴ شهریور حدود ۲۲۳ هزار و ۸۲۰ تومان ثبت شده بود. در روزهای بعد، افزایش نرخ سرعت گرفت و روز چهارشنبه نرخ دلار به محدوده ۲۲۹ هزار و ۸۰۰ تومان رسید. پنج‌شنبه نیز دلار تا حدود ۲۳۴ هزار و ۷۶۰ تومان افزایش یافت. به این ترتیب، دلار در فاصله ابتدای تا پایان هفته معاملاتی حدود ۴.۹ درصد افزایش پیدا کرد.

این رشد از آن جهت اهمیت دارد که بازار ارز در اقتصاد ایران صرفا یک بازار مستقل نیست بلکه عملا به متغیر مرجع بسیاری از بازارهای دیگر تبدیل شده است.

وقتی دلار افزایش پیدا می‌کند، بازار طلا سریعا واکنش نشان می‌دهد. بازار خودرو نیز از مسیر هزینه واردات، قطعات، مواد اولیه و انتظارات تورمی تحت تاثیر قرار می‌گیرد. بورس نیز از طریق درآمد شرکت‌های صادراتی و ارزش جایگزینی دارایی‌ها واکنش نشان می‌دهد. به همین دلیل، افزایش نزدیک به ۵ درصدی دلار در یک هفته می‌تواند اثر خود را با تاخیر در سایر بازارها نشان دهد.

دلار در نقطه حساس

محدوده ۲۳۵ هزار تومان از منظر روانی اهمیت بالایی دارد. عبور پایدار از این محدوده می‌تواند انتظارات جدیدی برای بازار ایجاد کند و در مقابل، بازگشت دلار به زیر کانال ۲۳۰ هزار تومان می‌تواند بخشی از هیجان اخیر را تخلیه کند.

در شرایط فعلی، بازار ارز به‌شدت به اخبار سیاسی، وضعیت عرضه ارز، درآمدهای ارزی کشور، تقاضای تجاری و انتظارات تورمی وابسته است.

بنابراین نمی‌توان صرفا با مشاهده رشد یک هفته‌ای دلار، روند چندماه آینده را قطعی دانست اما یک نکته روشن است؛ دلار در هفته سوم شهریور دوباره نقش موتور محرک انتظارات تورمی را پررنگ کرد.

طلا؛ اصلاح روزانه در دل یک روند قدرتمند

بازار طلا در این هفته رفتار متفاوتی نسبت به دلار داشت. روز پنجشنبه ۱۹ شهریور، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۴۱ میلیون و ۸۱۴ هزار ریال معامله شد و نسبت به روز قبل حدود ۰.۶۷ درصد افت داشت اما نگاه کردن فقط به تغییر روزانه، تصویر واقعی بازار را نشان نمی‌دهد. قیمت طلای ۱۸ عیار طی یک ماه حدود ۲۵.۹ درصد افزایش یافته و در مقیاس یک‌ساله نیز رشد آن به حدود ۱۸۰ درصد رسیده است.

این ارقام نشان می‌دهد اصلاح‌های روزانه در شرایط فعلی بیشتر شبیه نوسان در یک روند بزرگ‌تر هستند تا تغییر کامل جهت بازار.

از سوی دیگر، اونس جهانی طلا نیز در این هفته در محدوده بسیار بالایی قرار داشت. گزارش‌های بازار در پنجشنبه نرخ اونس را بالاتر از چهار هزار و ۳۰۰ دلار نشان می‌دادند و حتی در مقطعی اونس به محدوده چهار هزار و ۴۰۰ دلار نزدیک شد.

در نتیجه بازار طلای ایران با یک ترکیب دوگانه مواجه است؛ دلار صعودی و اونس جهانی بالا، نتیجه حمایت قدرتمند از طلای داخلی است اما اگر یکی از این دو متغیر تغییر جهت دهد، رفتار طلا نیز می‌تواند متفاوت شود.

سکه نیز در چنین شرایطی فقط تابع قیمت طلای جهانی و دلار نیست و حباب سکه نیز اهمیت زیادی پیدا می‌کند. وقتی تقاضای احتیاطی افزایش پیدا می‌کند، ممکن است قیمت سکه سریع‌تر از ارزش ذاتی آن رشد کند. در چنین وضعیتی، ریسک اصلاح سکه از طلای خام بیشتر می‌شود.

بنابراین در هفته‌های پرنوسان، فاصله میان ارزش ذاتی و قیمت معاملاتی سکه یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش ریسک بازار است.

خودرو؛ بازار دوباره از رکود فاصله گرفت

بازار خودرو معمولا با تاخیر نسبت به دلار واکنش نشان می‌دهد اما هفته سوم شهریور ماه نشانه‌های مشخصی از انتقال فشار ارزی به این بازار دیده شد.

روز پنج‌شنبه ۱۹ شهریور ماه، برای بسیاری از مدل‌های داخلی افزایش قیمت روزانه ثبت شد. برای مثال، قیمت بازار پژو ۲۰۷ مدل ۱۴۰۵ در برخی تیپ‌ها به محدوده ۱.۹۳ تا ۳.۱۲ میلیارد تومان رسید و برخی مدل‌های شاهین نیز افزایش روزانه را تجربه کردند.

در بازار ایران خودرو نیز قیمت‌هایی مانند حدود ۲.۵۶ میلیارد تومان برای سورن «TU5P»، حدود ۲.۴۸۵ میلیارد تومان برای سورن پلاس دوگانه‌سوز و حدود ۳.۳۵۵ میلیارد تومان برای دنا پلاس اتوماتیک در گزارش‌های پنجشنبه ثبت شد.

افزایش قیمت خودرو را نباید با رونق معاملات یکی دانست زیرا این دو مفهوم کاملا متفاوت هستند. ممکن است قیمت خودرو بالا برود اما حجم معاملات پایین باقی بماند. در چنین شرایطی، بازار با تورم دارایی مواجه است، نه لزوما رونق واقعی.

چرا خودرو هنوز بازار پیچیده‌ای دارد؟

سه عامل در این بازار همزمان فعال هستند:

اول، نرخ ارز؛ افزایش دلار هزینه قطعات، مواد اولیه و خودروهای وارداتی و مونتاژی را بالا می‌برد. دوم، هزینه تولید؛ افزایش دستمزد، انرژی، مواد اولیه و هزینه‌های مالی فشار زیادی بر خودروسازان ایجاد می‌کند. سوم، قدرت خرید خانوار؛ افزایش قیمت خودرو لزوما به معنای افزایش توان خرید مصرف‌کننده نیست.

به همین دلیل، بازار ممکن است در شرایطی قرار گیرد که قیمت‌ها بالا می‌روند اما تعداد خریداران واقعی کاهش پیدا می‌کند. این همان وضعیتی است که می‌توان از آن به عنوان رکود تورمی بازار خودرو یاد کرد.

جدول مقایسه عملکرد بازارهای مالی ایران

بازارها در حال قیمت‌گذاری تورم هستند

اگر رفتار چهار بازار را کنار یکدیگر قرار دهیم، یک الگوی مشخص دیده می‌شود. دلار رشد می‌کند؛ طلا از آن تبعیت می‌کند؛ خودرو با فاصله زمانی واکنش نشان می‌دهد و بورس نیز از طریق افزایش ارزش اسمی شرکت‌ها و درآمدهای ارزی تحت تأثیر قرار می‌گیرد. این اتفاق به این معنا نیست که همه بازارها الزاما باید به یک اندازه رشد کنند. اتفاقا تفاوت بازدهی آن‌ها می‌تواند طی هفته‌های آینده بیشتر شود.

بورس در صورت تداوم ورود پول و بهبود ارزش معاملات می‌تواند به رشد خود ادامه دهد اما هرچه شاخص بالاتر می‌رود، حساسیت بازار به خبرهای منفی نیز افزایش می‌یابد.

دلار ممکن است در صورت تداوم فشار تقاضا مسیر صعودی داشته باشد اما بازار ارز معمولا نسبت به اخبار سیاسی و مداخلات بازارساز واکنش سریع‌تری نشان می‌دهد.

طلا نیز از دو سو تغذیه می‌شود؛ دلار داخلی و اونس جهانی. این ویژگی باعث می‌شود در شرایطی که هر دو صعودی هستند، قدرت حرکت طلا افزایش یابد. خودرو اما با یک محدودیت مهم مواجه است: قدرت خرید.

اگر قیمت خودرو بالا برود اما درآمد خانوار با همان سرعت رشد نکند، فاصله میان قیمت و تقاضای مصرفی بیشتر می‌شود.

نفت و بازارهای مالی ایران؛ متغیر تازه هفته‌های آینده

یکی از متغیرهایی که می‌تواند معادلات بازارهای ایران را در هفته‌های آینده پیچیده‌تر کند، قیمت نفت است. برنت در هفته سوم شهریور ماه در محدوده بالای ۱۰۰ دلار قرار گرفت و در ادامه هفته به سمت سطوح بالاتر حرکت کرد. داده‌های بازار در روز پنج‌شنبه ۱۹ شهریور ماه نرخ برنت را بالاتر از ۱۰۴ دلار نشان می‌دادند.

برای اقتصاد ایران، افزایش قیمت نفت دو اثر متضاد دارد. از یک سو، درآمد بالقوه ارزی و ارزش صادرات انرژی افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، رشد قیمت جهانی نفت در صورت همراه شدن با افزایش ریسک ژئوپلیتیک می‌تواند به افزایش قیمت سایر کامودیتی‌ها، هزینه حمل‌ونقل و تورم جهانی منجر شود.

برای بورس ایران، افزایش قیمت نفت می‌تواند برای برخی گروه‌های پالایشی و انرژی‌محور مثبت باشد اما تاثیر آن بر صنایع مختلف یکسان نیست.

نقطه اتصال چهار بازار در هفته چهارم شهریور ماه

اکنون بازارها در آستانه هفته چهارم شهریور قرار گرفته‌اند و چند متغیر می‌توانند مسیر آن‌ها را مشخص کنند.

سناریوی اول؛ ادامه فشار ارزی

اگر دلار بتواند بالای محدوده ۲۳۵ هزار تومان تثبیت شود، احتمال انتقال موج تورمی به طلا و خودرو بیشتر می‌شود. بورس نیز ممکن است از این فضا حمایت بگیرد، علی‌الخصوص در شرکت‌هایی که درآمد ارزی یا دارایی‌های قابل‌تجدید ارزش‌گذاری دارند.

سناریوی دوم؛ آرام شدن بازار ارز

اگر عرضه ارز افزایش پیدا کند یا یک سیگنال سیاسی مثبت وارد بازار شود، احتمال عقب‌نشینی دلار وجود دارد. در این شرایط، طلا و خودرو ممکن است وارد فاز اصلاح یا رکود معاملاتی شوند و بورس نیز بخشی از هیجان خود را از دست بدهد.

سناریوی سوم؛ تشدید ریسک‌های سیاسی و انرژی

این سناریو می‌تواند متفاوت‌ترین وضعیت را ایجاد کند. افزایش ریسک سیاسی، رشد نفت و افزایش تقاضای احتیاطی برای ارز و طلا را به دنبال خواهد داشت. در چنین شرایطی، دارایی‌های ارزی و طلا معمولا سریع‌تر واکنش نشان می‌دهند؛ در حالی که بورس بسته به ترکیب صنایع و شدت شوک می‌تواند رفتار دوگانه‌ای داشته باشد.

در پایان می‌توان گفت هفته چهارم شهریور می‌تواند برای بازارهای ایران هفته تعیین‌کننده‌ای باشد؛ چراکه پس از جهش هم‌زمان چند دارایی، بازار باید مشخص کند این حرکت یک موج موقت هیجانی بوده یا آغاز مرحله جدیدی از بازقیمت‌گذاری دارایی‌ها در اقتصاد ایران.