تورم سبد خانوار، بورس و خودرو در هفته دوم شهریور چه تغییری کرد؟

به گزارش نماد اقتصاد، برای ارزیابی تورم سبد خانوار تنها نگاه کردن به شاخص کل کافی نیست.  مهم‌ترین داده‌ای که تصویر اقتصاد خانوار در آغاز شهریور را ترسیم می‌کند، آمار تورم مردادماه است. بر اساس داده‌های منتشرشده توسط مرکز آمار ایران از شاخص قیمت مصرف‌کننده، نرخ تورم ماهانه مرداد ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد گزارش شده است.

ترکیب افزایش قیمت‌ها اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا خانوارها با یک سبد واحد از کالاها و خدمات مواجه نیستند و افزایش قیمت خوراکی‌ها می‌تواند اثر متفاوتی بر خانوارهای مختلف داشته باشد.

در مردادماه، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها ۱۲۷.۵ درصد گزارش شد و تورم نقطه‌ای گروه خوراکی‌ها به ۱۲۸.۶درصد رسید. به این ترتیب، فشار تورمی در بخش کالاهای مصرفی روزمره، یکی از مهم‌ترین ابعاد تورم سبد خانوار در این دوره بوده است.

از سوی دیگر، داده‌های دهکی نیز نشان می‌دهد شدت تورم برای همه خانوارها یکسان نبوده است. تورم سالانه دهک دوم در مردادماه ۷۸.۳ درصد گزارش شد، در حالی که این نرخ برای دهک دهم ۶۷.۷ درصد بود.

فاصله ۱۰.۷ واحد درصدی میان این دو گروه، اهمیت بررسی توزیعی تورم را افزایش می‌دهد. در نتیجه، بررسی قدرت خرید خانوار تنها با استفاده از نرخ تورم عمومی نمی‌تواند تصویر کاملی از فشار هزینه‌ای بر گروه‌های مختلف درآمدی ارائه کند.

مسئله اصلی در اینجا، صرفا افزایش قیمت‌ها نیست؛ بلکه سرعت افزایش هزینه‌ها در مقایسه با توان درآمدی خانوار است. هرچه قیمت کالاهای ضروری با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند، فشار بیشتری بر بودجه مصرفی وارد می‌شود.

کالابرگ در برابر موج افزایش قیمت‌ها

در چنین شرایطی، کالابرگ به یکی از مهم‌ترین ابزارهای سیاست حمایتی دولت برای خانوارهای مشمول تبدیل شده است. در مردادماه، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی زمان‌بندی تخصیص اعتبار کالابرگ را تغییر و فاصله زمانی تخصیص اعتبار گروه‌های مختلف را از پنج روز به ۱۰ روز افزایش داد. این تغییر در شرایطی انجام شد که تورم سبد خانوار همچنان بالا بود و قیمت مواد غذایی نیز با سرعت زیادی افزایش یافته بود.

از منظر اقتصادی، اهمیت کالابرگ تنها به مبلغ اعتبار آن محدود نمی‌شود. قدرت خرید واقعی این حمایت به رابطه میان مبلغ اعتبار و قیمت کالاهای مشمول بستگی دارد.

اگر قیمت کالاهای اساسی سریع‌تر از ارزش اسمی اعتبار افزایش پیدا کند، حمایت از قدرت خرید واقعی کاهش خواهد یافت. بنابراین ارزیابی عملکرد کالابرگ بدون در نظر گرفتن مسیر قیمت مواد غذایی نمی‌تواند تصویر کاملی ارائه دهد. همین مسئله، ارتباط مستقیم میان سیاست‌های حمایتی و تورم سبد خانوار را نشان می‌دهد. هرچه تورم خوراکی‌ها بالاتر باشد، حفظ قدرت خرید خانوار به منابع بیشتری نیاز خواهد داشت.

در نتیجه، کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌ای را برای خانوارهای مشمول کاهش دهد، اما طبق داده‌های فعلی به‌تنهایی نمی‌توان آن را جایگزینی برای سیاست‌های کنترل تورم تلقی کرد.

بورس؛ رشد شاخص در برابر فشار اقتصاد واقعی

در سوی دیگر اقتصاد، بورس تهران هفته دوم شهریور را با یک رکورد مهم آغاز کرد. شاخص کل بورس در معاملات هشتم شهریور با رشد نزدیک به ۱۳۰ هزار واحدی از مرز ۶.۵ میلیون واحد عبور کرد؛ اما این روند در ادامه هفته پایدار نماند و بازار با افزایش عرضه و فشار فروش مواجه شد.

در معاملات ۱۰ شهریور نیز ارزش معاملات چهار بورس به بیش از ۱۲۶ هزار میلیارد تومان رسید و شاخص کل افزایش یافت. با این حال، در پایان معاملات ۱۱ شهریور، شاخص کل حدود ۸۰ هزار واحد کاهش پیدا کرد.

عملکرد هفتگی بورس نیز نکته مهمی داشت. شاخص کل در هفته دوم شهریور ۱.۸۵ درصد رشد کرد، در حالی که شاخص هم‌وزن ۰.۱۸ درصد کاهش یافت.

این اختلاف نشان می‌دهد رشد شاخص کل به معنای حرکت یکدست تمام بازار نیست. در واقع، بخشی از رشد بازار در شرکت‌های بزرگ‌تر متمرکز بوده و عملکرد سهام کوچک‌تر متفاوت بوده است.

این موضوع در بحث تورم سبد خانوار اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا رشد اسمی بازار سهام را نمی‌توان بدون مقایسه با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها به‌عنوان افزایش واقعی ثروت در نظر گرفت. اگر ارزش اسمی یک دارایی افزایش پیدا کند اما قیمت کالاها و خدمات با سرعت بیشتری بالا برود، قدرت خرید واقعی مالک آن دارایی الزاما افزایش نمی‌یابد.

بنابراین، عبور شاخص بورس تهران از یک سطح شاخصی مشخص، به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه بهبود وضعیت اقتصادی خانوارها تلقی شود.

چرا رشد بورس الزاما به معنی بهبود اقتصاد خانوار نیست؟

فاصله میان عملکرد بازار سرمایه و وضعیت مصرف‌کننده، یکی از نکات مهم هفته دوم شهریور بود. از یک طرف، تورم سبد خانوار در سطح بالایی قرار داشت و تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها از ۱۲۸ درصد عبور کرده بود. از طرف دیگر، شاخص کل بورس به کانال ۶.۵ میلیون واحد وارد شد. این دو اتفاق در ظاهر متناقض به نظر می‌رسند، اما در واقع دو شاخص متفاوت را اندازه‌گیری می‌کنند.

تورم، تغییر سطح قیمت کالاها و خدمات مصرفی را نشان می‌دهد؛ در حالی که شاخص بورس تغییرات ارزش سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بازار سرمایه را منعکس می‌کند. بنابراین نمی‌توان از رشد شاخص کل نتیجه گرفت که وضعیت مالی خانوارها نیز به همان نسبت بهبود یافته است.

از سوی دیگر، رشد شاخص کل نیز یکدست نبود. کاهش شاخص هم‌وزن در همان هفته نشان داد که عملکرد شرکت‌های بزرگ‌تر و کوچک‌تر فاصله قابل‌توجهی داشته است.

به همین دلیل، تحلیل بازار سرمایه در محیط تورمی نیازمند توجه هم‌زمان به سودآوری شرکت‌ها، ترکیب رشد شاخص و سطح عمومی قیمت‌هاست.

خودروهای وارداتی؛ افزایش عرضه در برابر هزینه بالای خرید

بازار خودرو نیز یکی دیگر از بخش‌هایی بود که در هفته دوم شهریور تحت تاثیر سیاست‌های عرضه قرار داشت. در یکی از مراحل عرضه خودروهای وارداتی، متقاضیان ملزم به مسدود کردن ۵۰۰ میلیون تومان در حساب وکالتی شدند و تعدادی از خودروهای وارداتی در فهرست عرضه قرار گرفتند. هم‌زمان، عرضه‌های دیگری نیز در بازار خودرو اعلام شد که در برخی موارد شرایط متفاوتی برای متقاضیان داشت.

هدف اصلی افزایش عرضه خودروهای وارداتی، ایجاد رقابت بیشتر در بازار و افزایش دسترسی به خودروهای خارجی است. با این حال، افزایش عرضه لزوما به معنای کاهش فوری قیمت نیست. قیمت خودروهای وارداتی تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد و بنابراین برای ارزیابی اثر واقعی عرضه‌های جدید، باید مسیر قیمت‌ها در طول زمان بررسی شود. از این منظر، بازار خودرو نیز مانند بورس، نمی‌تواند تنها بر اساس یک متغیر ارزیابی شود.

افزایش تعداد خودروهای عرضه‌شده زمانی می‌تواند فشار قیمتی را کاهش دهد که عرضه به شکل مستمر ادامه داشته باشد و شرایط اقتصادی و هزینه‌های مرتبط با واردات نیز اجازه انتقال کامل این افزایش عرضه به بازار را بدهد.

یک اقتصاد، دو فشار متفاوت

وقتی تورم سبد خانوار، کالابرگ، بورس و خودروهای وارداتی را در یک قاب قرار می‌دهیم، تصویری پیچیده‌تر از اقتصاد ایران به دست می‌آید. در بخش مصرف، خانوار با افزایش هزینه‌ها مواجه است. در بخش سیاست اجتماعی، دولت تلاش می‌کند از طریق کالابرگ بخشی از قدرت خرید از دست‌رفته را جبران کند. در بازار سرمایه، شاخص کل بورس با وجود نوسان، رشد قابل‌توجهی را در مقطع مورد بررسی ثبت کرده است.

در بازار خودرو نیز سیاست‌گذار بر افزایش عرضه خودروهای وارداتی تمرکز دارد. در عین حال این چهار تحول را نباید الزاما نشانه حرکت یکسان اقتصاد در همه بخش‌ها دانست.

آنچه میان آن‌ها ارتباط ایجاد می‌کند، شرایط تورمی و تاثیر آن بر تصمیم‌های اقتصادی است؛ اما شدت این اثر برای خانوارها، سرمایه‌گذاران و مصرف‌کنندگان خودرو یکسان نیست. به همین دلیل، اقتصاد خانوار را نمی‌توان تنها با عملکرد بورس یا قیمت خودرو توضیح داد؛ همان‌طور که وضعیت بازارهای دارایی نیز صرفا با آمار تورم قابل توضیح نیست.

پنج یافته مهم هفته دوم شهریور

1. تورم همچنان مهم‌ترین فشار بر قدرت خرید است

مرکز آمار ایران نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه مرداد را ۸۹ درصد و تورم سالانه را ۶۹.۹ درصد اعلام کرد. این ارقام نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت همچنان در مرکز تحولات اقتصاد خانوار قرار دارد.

2. خوراکی‌ها فشار بیشتری به سبد مصرف وارد کردند

تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها در مرداد ۱۲۸.۶ درصد بود؛ بنابراین فشار قیمت در بخش مصرف روزمره، یکی از مهم‌ترین مولفه‌های تورم سبد خانوار محسوب می‌شود.

3. تورم میان دهک‌های درآمدی متفاوت بود

تورم سالانه دهک دوم ۷۸.۳ درصد و دهک دهم ۶۷.۶ درصد گزارش شد؛ اختلافی که نشان‌دهنده تفاوت فشار تورمی میان گروه‌های هزینه‌ای است.

4. رشد بورس یکدست نبود

شاخص کل در هفته دوم شهریور ۱.۸۵ درصد افزایش یافت، اما شاخص هم‌وزن ۰.۱۸ درصد کاهش داشت.

5. سیاست عرضه در بازار خودرو ادامه یافت

عرضه خودروهای وارداتی در هفته مورد بررسی ادامه داشت و در برخی مراحل، مسدودسازی ۵۰۰ میلیون تومان در حساب وکالتی برای متقاضیان تعیین شد.

پنج پرسش برای هفته آینده

آیا تورم سبد خانوار در شهریور کاهش می‌یابد؟

پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به مسیر قیمت کالاهای مصرفی و به‌ویژه خوراکی‌ها بستگی دارد.

آیا فاصله تورم میان دهک‌ها ادامه خواهد داشت؟

اگر فشار قیمت کالاهای ضروری همچنان بالا بماند، بررسی اثر آن بر گروه‌های درآمدی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا بورس می‌تواند رشد اخیر خود را حفظ کند؟

رشد شاخص کل در کنار کاهش شاخص هم‌وزن نشان داده است که تداوم صعود بازار نیازمند بررسی دقیق‌تر ترکیب معاملات و عملکرد گروه‌های مختلف است.

آیا عرضه خودروهای وارداتی به تغییر رفتار بازار منجر می‌شود؟

اثر واقعی این سیاست تنها با مشاهده روند عرضه، قیمت و تقاضا در دوره‌های بعدی قابل ارزیابی خواهد بود.

آیا کالابرگ می‌تواند قدرت خرید واقعی خانوار را حفظ کند؟

پاسخ به این پرسش به رابطه میان ارزش اعتبار کالابرگ و سرعت افزایش قیمت کالاهای مشمول بستگی دارد.

مسئله اصلی همچنان قدرت خرید است

ارزیابی هفته دوم شهریور ۱۴۰۵ نشان داد اقتصاد ایران هم‌زمان با چند روند متفاوت روبه‌رو است. تورم سبد خانوار همچنان در سطح بالایی قرار دارد، قیمت خوراکی‌ها فشار بیشتری بر سبد مصرفی وارد کرده، دولت اجرای کالابرگ را ادامه داده، بورس تهران در مقطعی به کانال ۶.۵ میلیون واحد رسیده و عرضه خودروهای وارداتی نیز دنبال شده است.

در عین حال این تحولات یک پیام مشترک مهم دارند و آن این‌که افزایش اسمی ارزش برخی دارایی‌ها لزوما به معنای بهبود قدرت خرید خانوار نیست.

برای خانوار، معیار اصلی همچنان هزینه خرید کالاها و خدمات است. برای سرمایه‌گذار، عملکرد واقعی دارایی در مقایسه با تورم اهمیت دارد و برای بازار خودرو، مسئله اصلی چگونگی اثرگذاری افزایش عرضه بر قیمت و تقاضاست.

از این منظر، مهم‌ترین متغیر برای رصد هفته‌های آینده همچنان تورم سبد خانوار خواهد بود؛ به‌ویژه آنکه مسیر قیمت خوراکی‌ها، قدرت خرید و اثربخشی سیاست‌های حمایتی را هم‌زمان تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در نهایت، پرسش اصلی شهریور دیگر صرفا این نیست که کدام بازار بازدهی بیشتری ثبت می‌کند. مسئله مهم‌تر این است که آیا درآمد و دارایی خانوار می‌تواند با سرعت افزایش هزینه‌های زندگی حرکت کند یا فاصله میان قیمت‌ها و قدرت خرید همچنان افزایش خواهد یافت.