پشت پرده افزایش کالابرگ و منابع ۲۳۲ همتی دولت

به گزارش نماد اقتصاد، این خبر در شرایطی منتشر شده که دولت هم‌زمان برنامه افزایش اعتبار کالابرگ را دنبال می‌کند. اما همه خانوارها در شرایط یکسانی قرار ندارند؛ اعتبار برخی افراد افزایش یافته، برای گروه دیگری فرآیند بررسی شرایط آغاز شده و درباره افزایش اعتبار عمومی نیز هنوز باید میان برنامه اعلام‌شده و پرداخت قطعی تفاوت قائل شد.

چه کسانی کالابرگ یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی گرفته‌اند؟

تا ۲۶ مهر، افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ برای حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی اجرا شده است. اعتبار این افراد از یک میلیون تومان به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر افزایش یافته است.

برای مثال، یک خانوار چهار نفره که تمام اعضای آن مشمول این افزایش باشند، در مجموع شش میلیون تومان اعتبار کالابرگ دریافت می‌کند؛ یعنی دو میلیون تومان بیشتر از اعتبار قبلی چهار میلیون تومانی. این مبلغ برای خرید کالاهای مشمول طرح است و به‌صورت پول نقد قابل برداشت نیست.

تکلیف حدود ۴۰ میلیون نفر دیگر چیست؟

دولت برای حدود ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار سرپرست خانوار پیامک فرستاده است تا اطلاعات اقتصادی و رفاهی خود را برای بررسی افزایش اعتبار ثبت کنند. این خانوارها در مجموع بیش از ۴۰ میلیون نفر را شامل می‌شوند.

در مرحله جدید، علاوه بر افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی، شرایط اقتصادی خانوارها نیز بررسی می‌شود. اطلاعات مربوط به درآمد، مالکیت ملک و خودرو و سایر مشخصات اقتصادی می‌تواند در شناسایی مشمولان مؤثر باشد.

بر اساس توضیحات منتشرشده، گروه‌های مورد بررسی شامل خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی، برخی خانوارهای نیازمند که به‌طور مستمر تحت پوشش این نهادها نیستند و خانوارهایی است که با توجه به شرایط اقتصادی، امکان برخورداری از حمایت بیشتر را دارند.

ثبت درخواست یا دریافت پیامک به معنی تأیید قطعی افزایش اعتبار نیست. دولت باید پس از بررسی اطلاعات مشخص کند چه تعداد از متقاضیان واجد شرایط هستند و افزایش اعتبار برای آنها با چه مبلغی اجرا می‌شود.

مهلت ثبت درخواست نیز تا پایان روز ۲۷ مهر تمدید شد. بنابراین، در ارزیابی وضعیت فعلی باید توجه داشت که ثبت درخواست، تأیید مشمولیت و شارژ اعتبار سه مرحله متفاوت هستند.

آیا افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای همه مردم قطعی شده است؟

تا تاریخ این گزارش، افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای گروه مشخصی از افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی اجرا شده است، اما نمی‌توان گفت تمام خانوارهای دیگر نیز همین مبلغ را دریافت کرده‌اند.

در برخی گزارش‌های قبلی، افزایش اعتبار بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان برای حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر مطرح شده بود. بااین‌حال، تصمیم نهایی درباره میزان افزایش و جامعه مشمولان به بررسی شرایط خانوارها و تأمین منابع وابسته است.

بنابراین، رقم یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان را باید اعتبار گروهی دانست که افزایش آن برایشان اجرا شده است، نه مبلغ قطعی کالابرگ تمام ایرانیان.

یارانه نقدی چه وضعیتی دارد؟

یارانه نقدی همچنان جدا از کالابرگ پرداخت می‌شود. در مهرماه نیز یارانه نقدی دهک‌های اول تا سوم به حساب سرپرستان خانوار واریز شده است.

مبالغ معمول یارانه نقدی عبارت‌اند از:

• دهک‌های اول تا سوم: ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر در ماه.
• دهک‌های چهارم تا هفتم: ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر در ماه.

برای نمونه، یک خانوار چهار نفره در دهک‌های اول تا سوم، در صورت دریافت یارانه کامل، ماهانه یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان یارانه نقدی می‌گیرد. اگر هر چهار نفر مشمول کالابرگ یک‌میلیون تومانی نیز باشند، چهار میلیون تومان اعتبار خرید کالا هم دریافت می‌کنند.

اگر همین خانوار در گروه مشمول افزایش ۵۰۰ هزار تومانی قرار گرفته باشد، اعتبار کالابرگ آن به شش میلیون تومان می‌رسد؛ اما مبلغ یارانه نقدی آن، جداگانه محاسبه می‌شود.

بازنگری در یارانه خانوارهای پردرآمد نیز از سیاست‌های دولت است، ولی نباید فرض کرد که تمام افراد دهک‌های بالاتر بدون استثنا حذف شده‌اند. وضعیت هر خانوار باید بر اساس ضوابط و اطلاعات رسمی بررسی شود.

محاسبه مهم: ۲۳۲ همت چقدر از هزینه افزایش کالابرگ را تأمین می‌کند؟

برای درک اهمیت منابع اعلام‌شده، فرض کنیم دولت اعتبار کالابرگ را ماهانه ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر افزایش دهد.

اگر این افزایش به ۴۰ میلیون نفر اختصاص پیدا کند، هزینه ماهانه آن برابر است با ۲۰ هزار میلیارد تومان در ماه. بنابراین، ۱۴۱ همت صرفه‌جویی اعلام‌شده، از نظر حسابداری معادل هزینه حدود هفت ماه این افزایش اعتبار است.

اگر ۹۱ همت دیگر نیز محقق شود، مجموع منابع به ۲۳۲ همت می‌رسد. در این حالت مجموع منابع اعلام‌شده و احتمالی می‌تواند هزینه افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ برای ۴۰ میلیون نفر را حدود ۱۱ ماه و نیم تأمین کند.

اما اگر همین افزایش برای ۸۰ میلیون نفر اجرا شود، هزینه ماهانه به ۴۰ همت می‌رسد. در آن صورت، ۱۴۱ همت معادل حدود سه ماه و نیم و مجموع ۲۳۲ همت معادل حدود پنج ماه و چهارپنجم از هزینه افزایش اعتبار خواهد بود.

این محاسبات فقط هزینه مبلغ اضافه‌شده به کالابرگ را در نظر می‌گیرند، نه کل هزینه کالابرگ و یارانه نقدی. همچنین فرض بر این است که تمام منابع اعلام‌شده واقعاً قابل تخصیص باشند.

شش اقدام دولت که قرار است ۹۱ همت صرفه‌جویی ایجاد کنند، چیست؟

در گزارش جلسه هیئت دولت گفته شده شش اقدام دیگر در دست اجراست، اما فهرست رسمی و تفکیک‌شده این اقدامات، همراه با سهم مالی هرکدام، در اطلاعات منتشرشده مشخص نشده است.

در برنامه‌های اصلاحی و تأمین مالی دولت، محورهایی مانند مقابله با قاچاق آرد، اصلاح توزیع سوخت، بازنگری در حمایت از دهک‌های پردرآمد، وصول مطالبات دولت از صنایع گازی، پیگیری مطالبات خارجی و کاهش هزینه‌های غیرضروری مطرح شده‌اند.

بااین‌حال، نمی‌توان بدون انتشار جزئیات رسمی گفت که این شش محور دقیقاً همان شش اقدام مورد اشاره در گزارش هیئت دولت هستند یا از هرکدام چه میزان صرفه‌جویی حاصل خواهد شد.

در بخش آرد و نان، دولت از شناسایی و ابطال بیش از ۶۰ هزار کد ملی غیرواقعی یا مورد استفاده در تخلفات خبر داده است. این اقدام می‌تواند جلوی تخصیص نادرست آرد یارانه‌ای را بگیرد، اما میزان صرفه‌جویی حاصل از آن به‌طور جداگانه اعلام نشده است.

در بخش سوخت نیز هدف اصلی کاهش هدررفت منابع، جلوگیری از تخلفات و اصلاح فرآیندهای توزیع است. برای محاسبه اثر مالی این اقدامات باید مشخص شود چه مقدار از هزینه دولت کاهش یافته و چه مقدار منابع نقدی جدید ایجاد شده است.

آیا این منابع می‌تواند افزایش کالابرگ را دائمی کند؟

پاسخ به این سؤال به نوع صرفه‌جویی بستگی دارد. اگر بخش مهمی از منابع ۲۳۲ همتی فقط یک‌بار آزاد شود، دولت می‌تواند از آن برای افزایش اعتبار در چند ماه استفاده کند، اما برای ادامه پرداخت به منابع تازه نیاز خواهد داشت.

در مقابل، اگر اصلاحات انجام‌شده هر سال هزینه‌های دولت را کاهش دهند و این صرفه‌جویی‌ها تکرارپذیر باشند، امکان تأمین مستمر بخشی از هزینه کالابرگ فراهم می‌شود.

نکته مهم این است که کاهش هزینه دولت همیشه به معنی ورود پول نقد جدید به خزانه نیست. جلوگیری از هدررفت سوخت یا آرد ممکن است هزینه یارانه‌ای را پایین بیاورد، اما الزاماً همان مقدار درآمد نقدی ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، دولت باید مشخص کند چه مقدار از ۱۴۱ همت و ۹۱ همت واقعاً به منابع قابل پرداخت برای کالابرگ تبدیل می‌شود.

در نهایت

تا ۲۶ مهر ۱۴۰۵، افزایش اعتبار کالابرگ برای حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی اجرا شده و مبلغ آن برای هر نفر از یک میلیون به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. برای حدود ۴۰ میلیون نفر دیگر نیز فرآیند بررسی شرایط و ثبت درخواست افزایش اعتبار دنبال شده، اما مبلغ و زمان پرداخت برای همه آنها قطعی نشده است.

در کنار این طرح، یارانه نقدی همچنان جداگانه پرداخت می‌شود و بازنگری در نحوه حمایت از خانوارهای پردرآمد نیز در چارچوب سیاست‌های دولت قرار دارد.

از نظر مالی، ۱۴۱ همت صرفه‌جویی اعلام‌شده و ۹۱ همت صرفه‌جویی احتمالی، در صورت تحقق کامل، می‌تواند ظرفیت قابل‌توجهی برای افزایش اعتبار کالابرگ ایجاد کند. اگر کل ۲۳۲ همت به افزایش ماهانه ۵۰۰ هزار تومانی برای ۴۰ میلیون نفر اختصاص یابد، این مبلغ از نظر محاسباتی معادل حدود ۱۱ ماه و نیم هزینه افزایش اعتبار خواهد بود.

بااین‌حال، هنوز باید مشخص شود شش اقدام مورد اشاره دولت دقیقاً چه هستند، هرکدام چه میزان صرفه‌جویی ایجاد می‌کنند و چه مقدار از منابع اعلام‌شده واقعاً به کالابرگ اختصاص می‌یابد.

در نهایت، نکته تعیین‌کننده فقط بزرگی رقم ۲۳۲ همت نیست؛ بلکه این است که چه مقدار از آن واقعاً قابل پرداخت است، چه کسانی مشمول افزایش اعتبار می‌شوند و آیا این منابع برای ادامه حمایت در ماه‌های آینده نیز کفایت می‌کند یا خیر.