دلار و طلا تا کجا می‌تازند؟ ترمز بازار کجاست؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازار دلار و طلا در شهریور ماه ۱۴۰۵ وارد مرحله‌ای شده است که دیگر نمی‌توان رشد قیمت‌ها را صرفا یک نوسان کوتاه‌مدت تلقی کرد. دلار طی روزهای اخیر از محدوده ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده و هم‌زمان طلا نیز سقف‌های تازه‌ای را تجربه کرده است؛ به‌گونه‌ای که در برخی مقاطع، رشد طلای ۱۸ عیار حتی از رشد دلار نیز شتاب بیشتری گرفته است.

گزارش‌های بازار نشان می‌دهد دلار در معاملات اخیر به محدوده بیش از ۲۲۰ هزار تومان رسیده و طلای جهانی نیز در سطوح بالای ۴۳۰۰ دلار قرار داشته است. سوال اصلی اکنون این است: این روند صعودی تا کجا ادامه دارد و چه عاملی می‌تواند ترمز بازار را بکشد؟

دلار؛ مسئله فقط افزایش تقاضا نیست

رشد اخیر دلار در بازار آزاد را نمی‌توان تنها به افزایش تقاضای سفته‌بازی نسبت داد. در اقتصاد ایران، نرخ ارز حاصل برآیند چند متغیر هم‌زمان است؛ از وضعیت عرضه ارز و درآمدهای ارزی گرفته تا انتظارات تورمی، شرایط سیاسی، سیاست‌های بانک مرکزی و میزان اعتماد فعالان اقتصادی به آینده ریال.

دلار در آخرین روزهای مرداد ماه در محدوده ۱۸۰ هزار تومان قرار داشت اما با ورود به شهریور ماه، موج جدیدی از تقاضا شکل گرفت و نرخ بازار آزاد در فاصله کوتاهی از مرز ۲۰۰ هزار تومان عبور کرد و اکنون به بیش از ۲۲۰ هزار تومان رسیده است.

این سرعت رشد اهمیت زیادی دارد زیرا نشان می‌دهد بخشی از فعالان اقتصادی دیگر منتظر افزایش واقعی قیمت‌ها نمی‌مانند و پیش از وقوع تورم، خود را با خرید دارایی‌هایی مانند ارز و طلا پوشش می‌دهند. در چنین شرایطی، تقاضای احتیاطی می‌تواند به اندازه تقاضای واقعی بر بازار اثرگذار باشد.

چرا طلا حتی سریع‌تر حرکت می‌کند؟

طلا در ایران یک متغیر مستقل نیست. قیمت آن از ترکیب اونس جهانی و نرخ دلار داخلی شکل می‌گیرد. بنابراین زمانی که هر دو متغیر در یک جهت حرکت کنند، بازار طلای داخلی می‌تواند با سرعت قابل‌توجهی رشد کند.

اتفاقا شرایط اخیر از همین جنس است. از یک طرف دلار در داخل صعود کرده و از طرف دیگر طلای جهانی در سطوح تاریخی بالایی قرار گرفته است. هرچند در آخرین معاملات، اونس جهانی با کاهش همراه شده، اما همچنان در محدوده بسیار بالایی قرار دارد.

آمارهای بازار نیز شدت رشد طلا را نشان می‌دهد. برای نمونه، در دوم شهریور، طلای ۱۸ عیار نسبت به یک سال قبل بیش از ۱۸۰ درصد رشد قیمت را تجربه کرده بود. بنابراین حتی اگر دلار برای مدتی متوقف شود، در صورتی که اونس جهانی همچنان در سطوح بالا باقی بماند، طلا می‌تواند بخشی از مسیر صعودی خود را حفظ کند.

متغیر اصلی؛ انتظارات تورمی

اما شاید مهم‌ترین عامل پشت صعود هم‌زمان دلار و طلا، انتظارات تورمی باشد. وقتی خانوار و بنگاه اقتصادی احساس کنند قدرت خرید ریال در آینده کاهش خواهد یافت، بخشی از نقدینگی به سمت دارایی‌هایی حرکت می‌کند که از نگاه بازار قابلیت حفظ ارزش دارند.

در این شرایط، ارز و طلا تنها «سرمایه‌گذاری» نیستند بلکه برای بخشی از جامعه به ابزار پوشش ریسک تبدیل می‌شوند و به همین دلیل است که در اقتصادهایی با تورم بالا، کنترل صرفاً معاملاتی بازار ارز الزاماً برای تغییر روند کافی نیست. بازار زمانی به شکل پایدار آرام می‌شود که انتظارات نیز تغییر کند.

آیا دلار ۲۲۰ هزار تومان پایان مسیر است؟

پاسخ قطعی به این سوال امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان چند سناریو برای ادامه مسیر بازار ترسیم کرد.

سناریوی اول؛ کاهش ریسک سیاسی و اقتصادی

اگر در هفته‌ها و ماه‌های آینده اخبار مثبتی درباره روابط خارجی، دسترسی به منابع ارزی، مذاکرات یا کاهش ریسک‌های سیاسی منتشر شود، مهم‌ترین محرک فعلی بازار تضعیف خواهد شد.

در چنین شرایطی، احتمالاً ابتدا سرعت رشد دلار کاهش پیدا می‌کند و سپس بازار وارد مرحله اصلاح یا نوسان می‌شود. این سناریو الزاما به معنای بازگشت قیمت دلار به سطوح قبلی نیست. ممکن است بازار تنها برای مدتی وارد یک دوره استراحت قیمتی شود.

سناریوی دوم؛ ادامه فشارهای تورمی

اگر متغیرهای بنیادی اقتصاد تغییر نکنند، حتی با وجود اصلاح‌های مقطعی، روند بلندمدت دلار همچنان می‌تواند صعودی باقی بماند.

تورم مزمن، رشد نقدینگی، کسری‌های مالی، محدودیت دسترسی به منابع ارزی و افزایش هزینه تولید، در نهایت فشار خود را بر ارزش پول ملی وارد می‌کنند. در این سناریو، هر اصلاح قیمت بیشتر می‌تواند به فرصتی برای ورود تقاضای جدید تبدیل شود.

به بیان ساده‌تر، روند صعودی دلار زمانی متوقف می‌شود که یکی از موتورهای اصلی رشد آن متوقف یا معکوس شود؛ نه صرفاً زمانی که بازار چند روز کاهش قیمت داشته باشد.

سناریوی سوم؛ شوک سیاسی و جهش جدید

ریسک سوم، افزایش ناگهانی تنش‌های سیاسی و اقتصادی است. در چنین شرایطی بازار ارز معمولاً به سرعت واکنش نشان می‌دهد، زیرا معامله‌گران پیش از آنکه آثار واقعی یک بحران در اقتصاد ظاهر شود، خود را برای آینده آماده می‌کنند.

در این وضعیت، امکان عبور دلار از سقف‌های قبلی و حرکت به سمت کانال‌های جدید وجود دارد. برخی تحلیل‌های منتشرشده در روزهای اخیر نیز سناریوهای بدبینانه‌ای مانند دلار ۲۴۰ هزار تومانی و طلای ۱۸ عیار در محدوده ۳۲ میلیون تومان را برای نیمه دوم سال مطرح کرده‌اند؛ البته این اعداد سناریوهای احتمالی و نه پیش‌بینی قطعی هستند.

طلای ایران یک مزیت مهم نسبت به دلار دارد

یکی از نکات مهم در تحلیل بازار فعلی این است که طلا از دو موتور رشد برخوردار است.

موتور اول: نرخ دلار داخلی

موتور دوم: قیمت جهانی طلا

اگر دلار افزایش یابد و اونس جهانی ثابت بماند، طلا رشد می‌کند. اگر اونس جهانی افزایش یابد و دلار ثابت باشد، باز هم طلا می‌تواند رشد کند. اگر هر دو افزایش پیدا کنند، اثر آنها بر بازار داخلی تقویت می‌شود. به همین دلیل، توقف رشد دلار لزوما به معنای توقف طلا نیست.

البته برعکس این مسئله نیز وجود دارد. اگر دلار کاهش پیدا کند و هم‌زمان اونس جهانی نیز وارد اصلاح شود، فشار نزولی بر طلای داخلی می‌تواند بسیار بیشتر باشد.

چه چیزی می‌تواند روند را متوقف کند؟

برای پاسخ به سؤال اصلی گزارش، باید گفت روند صعودی دلار و طلا احتمالا با یک عامل واحد متوقف نمی‌شود. بازار برای تغییر روند پایدار به ترکیبی از عوامل نیاز دارد:

• کاهش ریسک‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی؛
• افزایش عرضه مؤثر ارز؛
• کاهش انتظارات تورمی؛
• ثبات بیشتر در سیاست‌های ارزی؛
• کنترل رشد نقدینگی و کسری بودجه؛
• افزایش اعتماد به سیاست‌گذار؛
• و در نهایت، ایجاد چشم‌انداز روشن‌تر برای اقتصاد.

در غیر این صورت، حتی اگر بانک مرکزی بتواند با عرضه ارز یا سیاست‌های کوتاه‌مدت قیمت را کنترل کند، احتمال بازگشت تقاضا همچنان وجود خواهد داشت.

نقطه پایان صعود کجاست؟

پاسخ واقع‌بینانه این است که برای دلار و طلا نمی‌توان یک عدد مشخص را به عنوان سقف قطعی تعیین کرد. سقف بازار تابع متغیرهایی است که خودشان دائماً تغییر می‌کنند.

اگر ریسک سیاسی کاهش پیدا کند و سیاست‌گذار بتواند انتظارات تورمی را مهار کند، حتی سطوح فعلی می‌توانند برای مدتی به سقف تبدیل شوند اما اگر تورم، کسری‌های مالی، نااطمینانی و فشارهای سیاسی ادامه پیدا کنند، ثبت سقف‌های جدید در ماه‌های آینده دور از انتظار نخواهد بود.

در واقع مسئله اصلی بازار دیگر این نیست که «دلار ۲۲۰ هزار تومان گران است یا ارزان؟»؛ مسئله این است که اقتصاد ایران با چه سرعتی می‌تواند عوامل بنیادی ایجادکننده این نرخ را تغییر دهد.

تا زمانی که پاسخ این سؤال روشن نباشد، بازار ارز و طلا همچنان مستعد ثبت رکوردهای جدید خواهد بود؛ هرچند در مسیر خود قطعاً با دوره‌هایی از اصلاح، نوسان و کاهش موقت قیمت مواجه خواهد شد.