اهرم قدرت در بازار نفت جهان به دست چشم‌بادامی‌ها افتاد

به گزارش نماد اقتصاد، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که مرکز ثقل بازار جهانی نفت به تدریج از تولیدکنندگان سنتی به بزرگ‌ترین مصرف‌کننده و خریدار انعطاف‌پذیر جهان یعنی چین منتقل شده است.

در اوج درگیری‌ها و همزمان با اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، بیش از ۱۱ میلیون بشکه نفت در روز از دسترس بازار جهانی خارج شد؛ رقمی که نزدیک به یک‌پنجم جریان تجارت جهانی نفت را شامل می‌شد. در شرایط عادی، چنین شوکی می‌توانست به جهش شدید قیمت‌ها منجر شود؛ مشابه آنچه در جریان تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۳ میلادی رخ داد و قیمت نفت را بیش از ۱۳۰ درصد افزایش داد.

با این وجود، برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها که از احتمال عبور قیمت نفت از مرز ۲۰۰ دلار در هر بشکه حکایت داشت، بازار واکنشی محدودتر از انتظار نشان داد و قیمت‌ها هرگز به سطوح بحرانی مورد انتظار نرسیدند.

چین؛ بازیگر بی‌هیاهو که بازار را آرام کرد

تحلیلگران معتقدند دلیل اصلی کنترل شوک نفتی، آماده‌سازی بلندمدت چین برای چنین سناریویی بود. پکن طی سال‌های گذشته با بهره‌گیری از نفت ارزان‌قیمت روسیه و ایران، یکی از بزرگ‌ترین ذخایر راهبردی و تجاری نفت خام جهان را ایجاد کرده و اکنون بیش از یک میلیارد بشکه نفت در اختیار دارد.

همین ذخایر عظیم موجب شد چین در بحبوحه بحران نیازی به خرید گسترده از بازار نداشته باشد و پالایشگاه‌های این کشور بخشی از نیاز خود را از محل ذخایر فعلی تامین کنند. همزمان واردات نفت خام چین در دوره جنگ ایران و آمریکا حدود سه میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی که به تنهایی توانست تعادل بازار جهانی را تحت تاثیر قرار دهد.

به بیان دیگر، زمانی که عرضه جهانی تحت فشار قرار داشت، یکی از بزرگ‌ترین منابع تقاضای جهان به طور موقت از بازار خارج شد و همین مسئله مانع از جهش شدید قیمت‌ها شد.

خودروهای الکتریکی و کاهش وابستگی چین به نفت

نفوذ چین بر بازار جهانی انرژی تنها به ذخایر نفتی محدود نمی‌شود. توسعه سریع خودروهای الکتریکی و هیبریدی در این کشور نیز به کاهش مصرف نفت کمک کرده است. در حال حاضر نزدیک به نیمی از خودروهای سواری جدید فروخته‌شده در چین از نوع الکتریکی یا هیبریدی هستند و برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد ناوگان خودروهای الکتریکی این کشور در سال ۲۰۲۵ به تنهایی موجب کاهش تقاضای روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت شده است.

در کنار این موضوع، محدودیت‌های اعمال‌شده بر صادرات فرآورده‌های نفتی و کاهش نرخ فعالیت پالایشگاه‌های چینی نیز نیاز این کشور به واردات نفت خام را کاهش داده است. مجموعه این عوامل باعث شد چین در زمان بحران به جای رقابت برای خرید بشکه‌های محدود نفت، از بازار فاصله بگیرد و فضای تنفسی برای سایر واردکنندگان بزرگ از جمله هند ایجاد کند.

آیا چین دوباره به بزرگ‌ترین خریدار نفت جهان تبدیل می‌شود؟

با وجود نقش تثبیت‌کننده چین در دوره بحران، بسیاری از کارشناسان معتقدند این وضعیت دائمی نخواهد بود. ذخایر نفتی که در دوران جنگ مورد استفاده قرار گرفتند، در نهایت باید دوباره تکمیل شوند و همین موضوع می‌تواند موج جدیدی از تقاضا را در بازار ایجاد کند.

در صورتی که قیمت نفت در ماه‌های آینده کاهش پیدا کند، انتظار می‌رود پکن بار دیگر به عنوان یک خریدار بزرگ وارد بازار شود و روند بازسازی ذخایر استراتژیک خود را آغاز کند. این مسئله می‌تواند بخش قابل‌توجهی از مازاد عرضه احتمالی در بازار جهانی را جذب کند.

از سوی دیگر، با بازگشایی کامل تنگه هرمز و بازگشت تدریجی ظرفیت تولید کشورهای خاورمیانه و همچنین احتمال افزایش صادرات نفت ایران، نگرانی‌ها درباره مازاد عرضه در سال ۲۰۲۷ رو به افزایش است. با این حال میزان تحقق این سناریو تا حد زیادی به سیاست خرید نفت چین وابسته خواهد بود.

درس مهم برای اقتصادهای واردکننده انرژی

برای اقتصادهایی مانند هند و سایر واردکنندگان بزرگ انرژی، تحولات اخیر حامل دو پیام مهم است؛ نخست اینکه تنوع‌بخشی به منابع تامین انرژی و توسعه ذخایر راهبردی می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی ایفا کند و دوم اینکه در بازار جدید انرژی، تنها تولیدکنندگان نیستند که قیمت‌ها را تعیین می‌کنند، بلکه رفتار مصرف‌کنندگان بزرگ نیز می‌تواند به همان اندازه تعیین‌کننده باشد.

ظهور ابرقدرت جدید نفتی

برای دهه‌ها فعالان بازار نفت تحولات ریاض، مسکو و واشنگتن را به عنوان مهم‌ترین سیگنال‌های قیمتی دنبال می‌کردند، اما اکنون به نظر می‌رسد تصمیم‌گیری‌های پکن نیز به همان اندازه و شاید حتی بیشتر اهمیت یافته است.

توانایی چین در کاهش واردات، استفاده از ذخایر عظیم استراتژیک، توسعه سریع حمل‌ونقل الکتریکی و بازگشت مجدد به بازار در قالب یک خریدار بزرگ، این کشور را به بازیگری تبدیل کرده که می‌تواند مسیر آینده بازار جهانی نفت را تعیین کند. به همین دلیل شاید مهم‌ترین تحول بعدی بازار انرژی نه در پایانه‌های صادراتی خلیج فارس یا بنادر روسیه، بلکه در اتاق‌های تصمیم‌گیری پکن رقم بخورد.

انتهای پیام//