ترامپ در جست‌وجوی پیروزی نمادین؛ آیا جنگ دوباره آغاز می‌شود؟

به گزارش نماد اقتصاد، آیا تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه می‌تواند مانع از آغاز دوباره جنگ میان ایران و آمریکا شود؟ در شرایطی که دو طرف همچنان بر مواضع خود پافشاری می‌کنند و تحرکات نظامی آمریکا در منطقه افزایش یافته است، چشم‌انداز دیپلماسی و احتمال بازگشت به رویارویی نظامی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، تحولات سیاسی داخلی آمریکا و نیاز دونالد ترامپ به ارائه تصویری از پیروزی در مواجهه با تهران، می‌تواند بر محاسبات کاخ سفید تأثیرگذار باشد.

در همین چارچوب، سیدرضا میرطاهر، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با نماد اقتصاد احتمال آغاز مجدد جنگ، سناریوهای پیش‌روی واشنگتن، نقش کشورهای منطقه و پیامدهای گسترش دامنه درگیری به زیرساخت‌های حیاتی را مورد بررسی قرار داده است.

میرطاهر: ترامپ ممکن است برای کسب یک پیروزی نمادین، عملیات کوتاه‌مدتی علیه ایران انجام دهد

میرطاهر با اشاره به بن‌بست موجود در روند مذاکرات و تحولات نظامی اخیر معتقد است احتمال انجام یک عملیات نظامی کوتاه‌مدت و پرشدت از سوی آمریکا علیه ایران وجود دارد؛ عملیاتی که به باور او می‌تواند با هدف کسب یک پیروزی نمادین برای دونالد ترامپ طراحی شود. میرطاهر همچنین با تأکید بر اینکه کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس از آغاز مجدد جنگ نگران هستند، می‌گوید تصمیم ترامپ درباره جنگ احتمالی بیش از آنکه تحت تأثیر منافع این کشورها باشد، تابع محاسبات سیاسی و نیازهای داخلی او خواهد بود.

میرطاهر با اشاره به تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا اظهار کرد: با تشدید تنش‌ها، کشورهای منطقه، به‌ویژه قطر و عمان، تلاش‌های گسترده‌ای را برای دستیابی به راه‌حل سیاسی و جلوگیری از آغاز مجدد جنگ آغاز کرده‌اند. در همین چارچوب، رفت‌وآمد هیئت‌های ایرانی و قطری میان تهران و دوحه افزایش یافته است.

با این حال، به اعتقاد او، مسئله اصلی همچنان فاصله قابل‌توجه میان خواسته‌ها و اهداف دو طرف است. ایران بر تحقق شروط هفت‌گانه خود تأکید دارد، در حالی که آمریکا خواهان دریافت امتیازات مهم از تهران، به‌ویژه در حوزه هسته‌ای، بدون ارائه امتیاز متقابل مشخص در شرایط فعلی است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با توصیف رویکرد واشنگتن به‌عنوان تلاش برای دریافت امتیازات نقد در برابر وعده‌های آتی تصریح کرد: آمریکایی‌ها در شرایط کنونی بیشتر به دنبال دریافت امتیازات فوری از ایران هستند، بدون آنکه در مقابل، تعهدات و تضمین‌های مشخصی ارائه دهند. طبیعی است که چنین رویکردی نمی‌تواند به نتیجه مطلوب منجر شود.

او با اشاره به مواضع ایران در قبال تردد کشتی‌ها از بخش جنوبی تنگه هرمز افزود: تهران نشان داده است که در اجرای مواضع اعلام‌شده خود، از جمله محدودیت‌های اعمال‌شده بر تردد دریایی در این منطقه، جدیت دارد. در نتیجه، اختلافات دو کشور صرفاً به سطح مذاکرات سیاسی محدود نمانده و ابعاد نظامی و عملیاتی آن نیز در حال گسترش است.

گسترش تقابل نظامی؛ از تنگه هرمز تا مرزهای زمینی ایران

میرطاهر با اشاره به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران گفت: در کنار حملات به کشتی‌ها و نفتکش‌ها در بخش جنوبی تنگه هرمز، اطراف این آبراه و دریای عمان، گزارش‌هایی از حملات مکرر هواپیماها و پهپادهای آمریکایی به تأسیسات، مراکز و سامانه‌های پدافندی و موشکی ایران نیز منتشر شده است.

به گفته او، فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، هدف از بخشی از این اقدامات را تضعیف توانمندی ایران برای ایجاد اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز اعلام کرده است. با این حال، دامنه اقدامات آمریکا به محدوده دریایی محدود نمانده و گزارش‌هایی درباره تشکیل یک نیروی ویژه برای جلوگیری از دور زدن محاصره دریایی از طریق بنادر شمالی و مرزهای زمینی ایران نیز مطرح شده است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به گزارش‌های مربوط به استفاده از پهپادهای انتحاری یک‌طرفه «لوکاس» در این چارچوب، معتقد است واشنگتن درصدد گسترش دامنه فشارهای نظامی به مسیرهای زمینی و حتی حوزه دریای خزر است.

او در ادامه به واکنش سپاه پاسداران اشاره کرد و گفت: سپاه در بیانیه اخیر خود با لحنی شدید به این اقدامات واکنش نشان داده و اعلام کرده است که برای مقابله با چنین اقداماتی تدابیر لازم را در اختیار دارد.

از نگاه میرطاهر، گسترش دامنه تحرکات نظامی آمریکا نشان می‌دهد که تقابل دو کشور وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر شده است؛ مرحله‌ای که در آن، علاوه بر فشارهای دریایی، مسیرهای زمینی و زیرساخت‌های مرتبط با تجارت و انتقال انرژی نیز می‌توانند به بخشی از معادله امنیتی تبدیل شوند.

شکست جمهوری‌خواهان و محاسبات انتخاباتی ترامپ

میرطاهر در بخش دیگری از این گفت‌وگو، انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر ۲۰۲۶ آمریکا و شکست جمهوری‌خواهان را یکی از متغیرهای اثرگذار بر محاسبات سیاسی ترامپ دانست. او معتقد است تحولات مرتبط با جنگ ایران و پیامدهای آن در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نقش داشته و همین مسئله می‌تواند فشار بیشتری بر رئیس‌جمهور آمریکا برای ارائه تصویری از پیروزی در مناقشه با تهران وارد کند.

به باور این کارشناس، بن‌بست موجود در مسیر مذاکرات، در کنار نیاز ترامپ به کسب یک دستاورد سیاسی و نمادین، احتمال اقدام نظامی مجدد علیه ایران را افزایش داده است.

او در این زمینه اظهار کرد: با توجه به شرایط کنونی و نیاز ترامپ به کسب یک پیروزی نمادین در برابر ایران، این احتمال وجود دارد که آمریکا به طراحی و اجرای عملیاتی کوتاه‌مدت اما پرشدت علیه ایران روی بیاورد؛ عملیاتی که هدف آن می‌تواند اعلام پایان جنگ و معرفی نتیجه آن به‌عنوان یک پیروزی برای واشنگتن باشد.

با این حال، میرطاهر تأکید کرد که چنین سناریویی لزوماً به معنای کنترل‌پذیر بودن پیامدهای جنگ نیست. به گفته او، پاسخ ایران ممکن است دامنه‌ای گسترده داشته باشد و در صورت آغاز درگیری جدید، شرایط به‌گونه‌ای پیش برود که پایان آن از پیش قابل پیش‌بینی نباشد.

نگرانی کشورهای خلیج فارس از تکرار جنگ

این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که آیا آسیب‌های اقتصادی جنگ‌های گذشته می‌تواند کشورهای منطقه را به سمت جلوگیری از درگیری مجدد سوق دهد، گفت: گزارش‌ها و تحولات ماه‌های اخیر نشان می‌دهد کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، به‌ویژه قطر که وابستگی قابل‌توجهی به تنگه هرمز در صادرات گاز دارد، به‌شدت نگران آغاز مجدد جنگ هستند.

او با اشاره به مواضع این کشورها پیش از جنگ ۴۰روزه افزود: پیش از آغاز آن درگیری، برخی کشورهای عربی منطقه با این تصور که حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به حذف رهبران ایران و سقوط جمهوری اسلامی منجر خواهد شد، با این دو کشور همکاری کردند. در آن مقطع، وعده‌هایی نیز درباره شکل‌گیری خیزش داخلی در ایران مطرح شده بود؛ اما این سناریو محقق نشد.

به گفته میرطاهر، پاسخ نظامی ایران و خساراتی که در جریان جنگ به کشورهای منطقه وارد شد، محاسبات آنها را تغییر داد. او با اشاره به تداوم وضعیت نامناسب امنیتی و اقتصادی منطقه پس از پایان جنگ گفت: با گذشت چندین ماه از آن درگیری، تنگه هرمز همچنان با محدودیت‌های جدی مواجه است و قیمت نفت نیز در سطوح بالایی قرار دارد. مجموعه این شرایط به کشورهای منطقه نشان داده است که آغاز یک جنگ جدید می‌تواند پیامدهایی به‌مراتب گسترده‌تر برای اقتصاد آنها داشته باشد.

او معتقد است در صورت آغاز مجدد جنگ، واکنش ایران ممکن است زیرساخت‌های نفتی، انرژی، اقتصادی و تجاری کشورهای حاشیه خلیج فارس را نیز در معرض آسیب قرار دهد؛ زیرساخت‌هایی که بخش مهمی از رشد اقتصادی و جایگاه بین‌المللی این کشورها طی دو دهه گذشته بر پایه آنها شکل گرفته است.

میرطاهر در عین حال تأکید کرد مخالفت این کشورها با جنگ مجدد را نباید لزوماً ناشی از حمایت آنها از ایران یا دلسوزی برای مردم ایران دانست. به باور او، نگرانی اصلی دولت‌های منطقه، پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ بر امنیت اقتصادی و زیرساخت‌های حیاتی خودشان است.

میرطاهر با وجود اشاره به نگرانی کشورهای حاشیه خلیج فارس، تأثیر این نگرانی‌ها بر تصمیم نهایی ترامپ را محدود ارزیابی کرد. او گفت: تصور نمی‌کنم منافع و خواسته‌های کشورهای منطقه، متغیر اصلی در تصمیم‌گیری ترامپ درباره آغاز یا عدم آغاز جنگ جدید علیه ایران باشد. آنچه برای رئیس‌جمهور آمریکا اهمیت بیشتری دارد، دستیابی به نوعی دستاورد سیاسی و امکان اعلام پیروزی، حتی در قالب یک عملیات نمایشی است.

به اعتقاد او، ترامپ ممکن است تلاش کند از طریق یک اقدام نظامی محدود، دستاوردی نمادین برای خود تعریف کند و به این ترتیب، پرونده جنگ را از منظر سیاسی مختومه اعلام کند؛ اما چنین محاسبه‌ای ممکن است با واقعیت‌های میدانی و واکنش ایران هم‌خوانی نداشته باشد.

زیرساخت‌های اینترنتی؛ جبهه‌ای تازه در صورت آغاز جنگ

این کارشناس مسائل بین‌الملل در پایان، نسبت به پیامدهای احتمالی گسترش درگیری به زیرساخت‌های ارتباطی منطقه هشدار داد و گفت: ایران علاوه بر اهدافی که پیش‌تر درباره آنها موضع‌گیری کرده، به‌صراحت اعلام کرده است که خطوط اینترنت زیردریایی در تنگه هرمز، دریای عمان و خلیج فارس نیز می‌توانند در صورت تشدید درگیری هدف قرار گیرند.

به باور میرطاهر، تحقق چنین سناریویی می‌تواند پیامدهایی فراتر از محدوده جغرافیایی منطقه داشته باشد و اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی بین‌المللی، تجارت، خدمات دیجیتال و ارتباطات جهانی را به دنبال بیاورد.

او تأکید کرد که آغاز جنگ جدید، برخلاف تصور احتمالی طراحان آن، لزوماً به یک عملیات محدود و قابل‌کنترل منتهی نخواهد شد. از این منظر، حتی اگر هدف واشنگتن کسب یک پیروزی نمادین و پایان دادن به وضعیت کنونی باشد، گستردگی اهداف احتمالی و واکنش متقابل ایران می‌تواند معادلات را به سمت بحرانی پیچیده‌تر سوق دهد؛ بحرانی که هزینه‌های آن تنها به ایران و آمریکا محدود نخواهد ماند و کل منطقه و حتی اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.