
همزاد ایرانخودرو، رقیب پورشه شد
هیوندای و ایرانناسیونال تقریباً همنسلاند؛ اما یکی از دل صنعت خودروی کره، برند جنسیس را ساخت که حالا سودای رقابت با پورشه را دارد و دیگری هنوز درگیر تحریم، قیمتگذاری دستوری و سیاستهای متغیر دولت است.
به گزارش نماد اقتصاد، اگر قرار باشد برای فاصله امروز صنعت خودروی ایران و کره جنوبی یک تصویر انتخاب کنیم، شاید چیزی گویاتر از جنسیس ماگما GT نباشد؛ خودرویی با معماری موتوروسط که قرار است در قلمرو سوپراسپرتهای مطرح جهان حضور پیدا کند. محصولی از برندی که کمتر از دو دهه پیش بهعنوان بازوی لوکس هیوندای شکل گرفت و حالا میخواهد با نامهایی مانند پورشه و مکلارن رقابت کند.
اما بخش مهمتر این داستان، خود ماگما GT نیست. هیوندای موتور در سال ۱۹۶۷ تأسیس شد؛ پنج سال پس از تأسیس ایرانناسیونال در سال ۱۹۶۲، شرکتی که بعدها به ایرانخودرو تغییر نام داد. هر دو در دورهای وارد صنعت خودرو شدند که کشورشان بهدنبال ایجاد ظرفیت تولید صنعتی بود. هر دو در ابتدای راه به مونتاژ و همکاری با شرکتهای خارجی متکی بودند و هر دو با محدودیتهای فناوری و سرمایه مواجه بودند. با این حال، بیش از شش دهه بعد، یکی در حال توسعه یک سوپراسپرت ۸۰۰ اسببخاری است و دیگری هنوز با چالشهایی مانند کیفیت، بهرهوری، قیمتگذاری و توسعه محصول دستوپنجه نرم میکند.
این مقایسه در نگاه اول ممکن است به یک نتیجه ساده برسد: هیوندای بهتر مدیریت کرد و ایرانخودرو عقب ماند. اما چنین قضاوتی، بدون بررسی محیطی که این دو شرکت در آن فعالیت کردهاند، بیشتر شبیه مقایسه دو فرزند نازپروده است که والدین یکی از آگاهی و رفاه برخوردار بودهاند و والدین دیگری برای جبران شرایط رفاهی بد و عدم دانش خود با حمایتهای آسیب زننده فرزندی لوس و وابسته بار آوردهاند.
ماگما GT؛ جاهطلبی تازه کرهایها
جنسیس با معرفی خانواده ماگما نشان داده که دیگر نمیخواهد صرفاً بهعنوان تولیدکننده خودروهای لوکس شناخته شود. ماگما GT مهمترین نشانه این تغییر مسیر است؛ یک خودروی مفهومی با معماری موتوروسط، بدنهای کمارتفاع و آیرودینامیک، ورودیهای هوای بزرگ و طراحیای که آن را به سوپراسپرتهای اروپایی نزدیک میکند.
در طراحی این خودرو، تناسبات کلاسیک یک ماشین موتوروسط دیده میشود. دماغه کوتاه، کابین فشرده، گلگیرهای برجسته و بخش عقب پهن، در کنار دیفیوزر بزرگ و خروجی اگزوز مرکزی، نشان میدهند که جنسیس بهدنبال ساخت محصولی فراتر از یک سدان لوکس قدرتمند است. در گزارشهای منتشرشده، احتمال استفاده از پیشرانه V8 توئینتوربو در کنار موتور الکتریکی و قدرتی در محدوده ۸۰۰ اسببخار مطرح شده است؛ هرچند این مشخصات هنوز برای نسخه تولیدی تأیید نشدهاند.
برنامه جنسیس به نسخه جادهای محدود نیست و توسعه نسخه مسابقهای GT3 نیز در چشمانداز این پروژه قرار دارد. این یعنی برند کرهای میخواهد برای خود اعتباری در حوزه عملکرد فنی و مسابقات اتومبیلرانی بسازد؛ اعتباری که با طراحی زیبا یا اعلام اعداد بزرگ به دست نمیآید و نیازمند سرمایهگذاری در مهندسی، آزمونهای سخت و رقابت واقعی است.
دو خودروساز همنسل، دو محیط متفاوت
ایرانناسیونال و هیوندای در یک دوره تاریخی تقریباً مشترک متولد شدند، اما مسیر آنها خیلی زود از هم فاصله گرفت. هیوندای در کره جنوبی نیز با حمایت گسترده دولت و سیاستهای صنعتی هدفمند رشد کرد. دولت کره در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ با محدودیت واردات، حمایت از تولید داخلی و برنامههای توسعه صنعتی، زمینه رشد خودروسازان را فراهم کرد. حتی در مقاطعی، دولت برای شرکتها هدفگذاری میکرد و از آنها انتظار داشت به سمت تولید محصولات مستقل و صادرات حرکت کنند.

بنابراین تفاوت اصلی را نباید در این گزاره خلاصه کرد که کره جنوبی دولت را از صنعت خودرو کنار گذاشت و ایران دولت را وارد آن کرد. اتفاقاً دولت کره نقش مهمی در شکلگیری صنعت خودروی این کشور داشت. تفاوت در نوع رابطه دولت و خودروساز بود: حمایت صنعتی در کره به توسعه فناوری، افزایش مقیاس تولید و حضور در بازارهای جهانی پیوند خورد. شرکتها برای برخورداری از این حمایتها باید توان رقابت و صادرات خود را افزایش میدادند.
هیوندای در سال ۱۹۷۵ پونی را بهعنوان نخستین خودروی توسعهیافته کره جنوبی معرفی کرد. این اتفاق نقطه شروعی برای عبور از مونتاژ صرف و حرکت به سمت طراحی و مهندسی مستقل بود. در دهههای بعد، توسعه موتور و پلتفرم، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و گسترش صادرات، این شرکت را به یکی از بازیگران اصلی صنعت خودرو جهان تبدیل کرد. تأسیس جنسیس در سال ۲۰۱۵ نیز ادامه همین مسیر بود؛ ساخت برندی مستقل برای ورود به بازار خودروهای لوکس و رقابت با بازیگران باسابقه این حوزه.

اما مسیر صنعت خودروی ایران با مجموعهای از شوکهای سیاسی و اقتصادی گسسته شد. انقلاب ۱۳۵۷، تغییر ساختار مالکیت و مدیریت صنعت، جنگ هشتساله با عراق و سپس تحریمهای بینالمللی، ارتباط خودروسازان ایرانی با شرکتهای خارجی و زنجیره تأمین جهانی را بارها مختل کرد. در دوران جنگ، منابع ارزی و ظرفیت صنعتی کشور تحت فشار قرار گرفت و تولید خودروهای سواری از حدود ۱۲۰ هزار دستگاه در سال ۱۳۵۸ به حدود پنج هزار دستگاه در سال ۱۳۶۸ سقوط کرد.
پس از جنگ نیز صنعت خودرو با دشواریهای تازهای روبهرو شد. سیاست خودکفایی و محدودیت واردات، در کنار حمایت از تولید داخلی، به بازسازی ظرفیت تولید کمک کرد؛ اما ارتباط با خودروسازان خارجی همچنان با ملاحظات سیاسی و محدودیتهای سرمایهگذاری مواجه بود. در سالهای بعد، هر بار که همکاری با شرکتهای خارجی شکل گرفت، تحریمها یا تغییر سیاستها آن را با خطر توقف روبهرو کردند. خروج پژو و رنو در پی بازگشت تحریمهای آمریکا در سال ۲۰۱۸ نمونهای از همین گسست بود.
به این ترتیب، هیوندای توانست همکاری خارجی را به انتقال فناوری و توسعه توان داخلی تبدیل کند، اما ایرانخودرو بارها با قطع همکاریها و دشواری تأمین قطعه و فناوری مواجه شد. این تفاوت فقط به عملکرد دو شرکت مربوط نیست؛ به ثبات یا بیثباتی محیطی نیز مربوط است که در آن تصمیمهای صنعتی گرفته میشود.
خودروساز در محاصره سیاستگذاری
تحریم و جنگ تمام ماجرا نیست. بخش مهمی از تفاوت دو مسیر را باید در نوع سیاستگذاری داخلی جستوجو کرد. در ایران، خودروساز نهتنها با محدودیتهای خارجی، بلکه با مجموعهای از مداخلات داخلی نیز مواجه بوده است: تغییرات مکرر مقررات واردات، محدودیتهای ارزی، سیاستهای متغیر تجاری، قیمتگذاری دستوری و دخالت نهادهای مختلف در تصمیمهای بنگاه.
قیمتگذاری خودرو یکی از روشنترین نمونههاست. در بخش مهمی از سالهای گذشته، خودروساز نتوانسته قیمت محصول خود را بر اساس هزینه تمامشده، وضعیت بازار و برنامه اقتصادی شرکت تعیین کند. نهادهای مختلف در فرآیند قیمتگذاری نقش داشتهاند و گاهی افزایش هزینه مواد اولیه، دستمزد و ارز با تأخیر در قیمت فروش منعکس شده است. نتیجه چنین سازوکاری، ایجاد فاصله میان قیمت کارخانه و بازار، شکلگیری تقاضای غیرمصرفی و تضعیف توان مالی شرکت برای سرمایهگذاری و توسعه محصول بوده است.
در کنار قیمتگذاری، مسئله مدیریت نیز اهمیت دارد. وقتی ساختار مالکیت و اداره یک بنگاه بزرگ صنعتی در معرض مداخلههای بیرونی، تغییرات سیاستی و کشمکشهای نهادی قرار میگیرد، افق برنامهریزی بلندمدت آن کوتاه میشود. خودروساز%
 copy.webp)



