اقتصاد دیجیتال ظرفیت توسعه دارد

به گزارش نماد اقتصاد، در شرایطی که سرمایه‌گذاری فیزیکی، واردات تجهیزات و توسعه زیرساخت‌های سنتی با محدودیت مواجه است، اقتصاد دیجیتال می‌تواند یکی از معدود حوزه‌هایی باشد که ظرفیت رشد آن به سرمایه‌گذاری سنگین فیزیکی وابسته نیست.

اقتصاد ایران برای رشد به سرمایه‌گذاری نیاز دارد، اما در شرایط فعلی توسعه بسیاری از فعالیت‌های سنتی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است. هزینه بالای راه‌اندازی کسب‌وکار، افزایش اجاره، هزینه نیروی انسانی، انرژی، حمل‌ونقل و محدودیت‌های تأمین تجهیزات، توسعه فعالیت‌های فیزیکی را دشوارتر کرده است.

در چنین شرایطی، اقتصاد دیجیتال یک مزیت بالقوه دارد: بخشی از رشد آن می‌تواند بدون نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین در دارایی‌های فیزیکی اتفاق بیفتد. یک کسب‌وکار آنلاین برای دسترسی به مشتری در شهرهای مختلف الزاماً به ایجاد شعبه فیزیکی در همه آن شهرها نیاز ندارد. خدمات دیجیتال نیز می‌توانند بدون توسعه متناسب ساختمان، فروشگاه یا شبکه فیزیکی گسترده، مقیاس خود را افزایش دهند.

این ویژگی باعث می‌شود اقتصاد دیجیتال در شرایط محدودیت سرمایه‌گذاری، اهمیت بیشتری پیدا کند. اما نباید این مزیت را با یک راه‌حل معجزه‌آسا اشتباه گرفت.

اقتصاد دیجیتال خودش به زیرساخت نیاز دارد. اینترنت پایدار، امنیت پرداخت، درگاه‌های قابل اتکا، لجستیک، نظام مالیاتی پیش‌بینی‌پذیر، سرمایه در گردش و مقررات باثبات، پیش‌شرط‌های فعالیت دیجیتال هستند .اختلال در هر یک از این بخش‌ها می‌تواند هزینه فعالیت آنلاین را افزایش دهد.

برای مثال، اگر کسب‌وکار به اینترنت پایدار دسترسی نداشته باشد، مزیت فروش آنلاین کاهش پیدا می‌کند. اگر پرداخت با اختلال مواجه شود، فرآیند خرید آسیب می‌بیند و اگر ارسال کالا قابل اتکا نباشد، تجربه مشتری تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

از این رو، اقتصاد دیجیتال به معنای «اقتصاد بدون زیرساخت» نیست؛ بلکه به معنای تغییر نوع زیرساخت مورد نیاز اقتصاد است. در این مدل، بخشی از سرمایه‌گذاری از ساختمان و فروشگاه و شعبه، به شبکه ارتباطی، نرم‌افزار، امنیت، داده، پرداخت و لجستیک منتقل می‌شود. همین موضوع می‌تواند برای سیاست‌گذار اهمیت داشته باشد.

اگر توسعه اقتصاد دیجیتال با سرمایه‌گذاری و ثبات مقررات همراه شود، می‌تواند راهی برای افزایش بهره‌وری و دسترسی به بازار بدون افزایش متناسب هزینه‌های فیزیکی باشد. رشد امضای الکترونیکی و معاملات سامانه تدارکات دولت نیز نشان می‌دهد این تحول فقط به فروشگاه‌های اینترنتی محدود نیست و فرآیندهای اداری و تجاری را هم دربر می‌گیرد.

اما یک خطر وجود دارد؛ اگر اینترنت ناپایدار، مقررات متغیر، ریسک اختلال ارتباطی و مشکلات پرداخت ادامه پیدا کند، مزیت هزینه‌ای اقتصاد دیجیتال می‌تواند به‌تدریج از بین برود. در چنین شرایطی، کسب‌وکار آنلاین نه‌تنها از هزینه‌های سنتی فرار نمی‌کند، بلکه با مجموعه‌ای از هزینه‌های جدید نیز مواجه می‌شود.

بنابراین سوال اصلی برای سیاست‌گذار این نیست که «آیا اقتصاد دیجیتال رشد می‌کند؟»؛ داده‌های موجود نشان می‌دهند که این فرآیند در حال وقوع است. سؤال مهم‌تر این است که آیا می‌توان شرایطی ایجاد کرد که این رشد به بهره‌وری و ارزش واقعی تبدیل شود؟

پاسخ به این سؤال به کیفیت زیرساخت دیجیتال، ثبات مقررات و توان کسب‌وکارها برای سرمایه‌گذاری و توسعه بستگی دارد. اقتصاد دیجیتال شاید کم‌هزینه‌ترین مسیر رشد نباشد، اما در شرایط محدودیت سرمایه‌گذاری فیزیکی، یکی از مهم‌ترین مسیرهای در دسترس برای توسعه فعالیت اقتصادی است.