گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر در چین سرعت گرفت

به گزارش نماد اقتصاد، روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر در چین سال‌هاست که با مجموعه‌ای از تناقض‌ها همراه شده است. از یک سو، آلودگی هوا در شهرهای بزرگ این کشور نسبت به گذشته به شکل محسوسی کاهش یافته و صنایع سبز از جمله تولید خودروهای الکتریکی، پنل‌های خورشیدی و تجهیزات مبتنی بر انرژی‌های تجدیدپذیر به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی تبدیل شده‌اند. از سوی دیگر، چین همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زغال‌سنگ جهان محسوب می‌شود و در سال‌های اخیر نیز به ساخت نیروگاه‌های جدید مبتنی بر این سوخت فسیلی ادامه داده است.

این دوگانگی باعث شده برخی ناظران اهداف اقلیمی پکن را چندان بلندپروازانه ارزیابی نکنند. دولت چین همچنان دستیابی به هدف‌گذاری برایند انتشار کربن صفر را برای سال ۲۰۶۰ در دستورکار خود قرار داده؛ تاریخی که یک دهه دیرتر از اهداف اعلام‌شده بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان است. با این حال، بررسی عمیق‌تر روندهای اقتصادی و انرژی در چین نشان می‌دهد که تحولات زیرسطحی می‌تواند در سال‌های آینده سرعت گذار این کشور به سمت اقتصاد کم‌کربن را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.

امنیت انرژی و توسعه سبز

تحولات انرژی چین طی دو دهه گذشته تحت تاثیر دو اولویت راهبردی شکل گرفته است. نخست، تلاش برای دستیابی به خودکفایی اقتصادی و کاهش وابستگی به خارج در زنجیره‌های تامین و مصرف انرژی و دوم، مقابله با پیامدهای زیست‌محیطی رشد اقتصادی پرشتابی است که از دهه ۱۹۹۰ میلادی عمدتا بر پایه سوخت‌های فسیلی بنا شده بود.

در چارچوب همین راهبرد، چین نه‌تنها به دنبال توسعه صنایع بومی نظیر خودروسازی بوده، بلکه همزمان برنامه گسترده‌ای برای الکتریکی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل خود اجرا کرده است تا وابستگی به واردات نفت را کاهش دهد. در کنار این مسئله، بحران‌های زیست‌محیطی ناشی از آلودگی هوا و آب نیز دولت پکن را به سمت اولویت‌بخشی به توسعه سبز سوق داده است.

نتیجه این سیاست‌ها، دگرگونی ساختار اقتصادی چین بوده است. برآوردهای صورت گرفته نشان می‌دهد صنایع مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر اکنون بیش از ۱۱ درصد تولید ناخالص داخلی چین را شامل شده و حدود یک‌سوم رشد اقتصادی سالانه این کشور را به خود اختصاص داده‌ است. در بازار خودرو نیز بیش از نیمی از فروش خودروهای جدید به مدل‌های الکتریکی اختصاص یافته و نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و برق‌آبی اکنون نزدیک به نیمی از ظرفیت راه‌‌اندازی شده برای تولید برق چین را شامل می‌شوند.

رشد انرژی‌های تجدیدپذیر؛ سریع اما ناکافی

اگرچه توسعه انرژی‌های پاک در چین فراتر از پیش‌بینی بسیاری از سیاست‌گذاران بوده، اما رشد تقاضای انرژی نیز با سرعتی غیرمنتظره ادامه یافته است. در واقع، به جز یک سال استثنایی، افزایش مصرف برق چین در اغلب سال‌های اخیر از سرعت توسعه ظرفیت‌های جدید انرژی‌های تجدیدپذیر پیشی گرفته است.

این موضوع سبب شده چین همچنان برای پاسخ‌گویی به نیازهای رو به رشد اقتصاد خود به منابع سنتی انرژی متکی بماند. حتی گسترش سریع خودروهای الکتریکی نیز به تنهایی قادر به کاهش چشمگیر انتشار گازهای گلخانه‌ای در کوتاه‌مدت نیست. با وجود این‌که خودروهای الکتریکی اکنون بیش از ۵۰ درصد فروش خودروهای جدید را تشکیل می‌دهند، سهم آن‌ها از کل ناوگان در حال تردد چین هنوز حدود ۱۲ درصد برآورد می‌شود.

تجربه کشورهایی مانند نروژ نیز نشان می‌دهد جایگزینی کامل ناوگان حمل‌ونقل فرایندی زمان‌بر است و حتی در بازارهایی که سال‌هاست حجم فروش خودروهای الکتریکی به نسبت خودروهای با موتور احتراق داخلی جدید بیشتر گزارش شده، سهم این خودروها از کل ناوگان همچنان محدود باقی مانده است.

زغال‌سنگ؛ خط مقدم نبرد اقلیمی چین

بسیاری از کارشناسان معتقدند کاهش واقعی انتشار کربن در چین بیش از هر چیز به افت مصرف زغال‌سنگ وابسته است. در نگاه نخست، چنین هدفی دور از دسترس به نظر می‌رسد. در همین راستا و تنها در سال ۲۰۲۵، چین حدود ۷۸ گیگاوات ظرفیت جدید نیروگاه زغال‌‌سنگ را وارد مدار کرد؛ رقمی که از مجموع ظرفیت نیروگاه‌های زغال‌سنگ احداث‌شده در هند طی یک دهه گذشته نیز بیشتر است.

در عین حال واقعیت پیچیده‌تر از آن چیزی است که آمارهای فعلی نشان می‌دهد. بخشی از این سرمایه‌گذاری‌ها پس از بحران کمبود انرژی در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ انجام شد؛ زمانی که دولت چین برای جلوگیری از تکرار اختلالات انرژی، سیاست افزایش ظرفیت تولید را در پیش گرفت. علاوه بر این، فراوانی ذخایر زغال‌سنگ داخلی و هزینه پایین بهره‌برداری از آن‌ها نیز همچنان یکی از مزیت‌های اقتصادی این سوخت در چین به شمار می‌رود.

با این وجود، برخی تحلیلگران معتقدند نیروگاه‌های جدید زغال‌سوز لزوما به معنای وابستگی بلندمدت اقتصاد چین به این سوخت نیست. در بسیاری از موارد، این نیروگاه‌ها برای پشتیبانی از شبکه برق و تکمیل ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر احداث شده‌اند و در آینده می‌توانند نقش حاشیه‌ای‌تری ایفا کنند.

مازاد ظرفیت؛ تهدیدی برای آینده زغال‌سنگ

بررسی شواهد موجود نشان می‌دهد صنعت زغال‌سنگ چین با وضعیت مازاد عرضه مواجه شده است. بخش قابل‌توجهی از نیروگاه‌های زغال‌سنگ با کمتر از نیمی از ظرفیت اسمی خود فعالیت می‌کنند؛ سطحی که از نظر اقتصادی چندان مقرون‌به‌صرفه نیست.

به همین دلیل برخی کارشناسان بر این باورند که نیروگاه‌های زغال‌سنگ به تدریج از نقش اصلی خود در تامین برق فاصله گرفته و بیشتر به ابزاری برای مدیریت ریسک و تضمین پایداری شبکه تبدیل خواهند شد. با توسعه سیستم‌های ذخیره‌ انرژی باتری و بهبود زیرساخت‌های انتقال برق، نیاز به استفاده گسترده از این نیروگاه‌ها نیز کاهش خواهد یافت.

در همین حال، بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند چین زودتر از برنامه اعلام‌شده به اهداف اقلیمی خود دست یابد. حتی برخی بر این باورند که این کشور ممکن است پیش از موعد تعیین‌شده در سال ۲۰۳۰ به نقطه اوج انتشار کربن رسیده باشد.

اصلاح شبکه برق؛ کلید اصلی تحول

شاید مهم‌ترین تحول پیش‌روی بخش انرژی چین نه در نیروگاه‌ها، بلکه در شبکه انتقال برق این کشور رقم بخورد. یکی از پروژه‌های محوری برنامه پنج‌ساله پانزدهم چین، نوسازی گسترده شبکه برق و توسعه خطوط انتقال با ‌ولتاژ بالا است.

کارشناسان معتقدند مشکل اصلی شبکه برق چین تنها کمبود زیرساخت نبوده چراکه ساختار مدیریتی آن نیز نیازمند اصلاحات اساسی است. بخش بزرگی از شبکه همچنان بر پایه سهمیه‌بندی و قیمت‌گذاری دولتی اداره شده و همین موضوع موجب می‌شود بخشی از برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر بلااستفاده باقی بماند. اصلاح این ساختار و حرکت به سمت سازوکارهای مبتنی بر عرضه و تقاضا می‌تواند بهره‌وری شبکه را افزایش داده و زمینه کاهش سریع‌تر مصرف زغال‌سنگ را فراهم کند.

کاهش نیاز به سوخت‌های آلاینده

تغییر ساختار اقتصاد چین نیز به تدریج به نفع کاهش مصرف انرژی‌های فسیلی عمل می‌کند. به عنوان مثال، تولید سیمان نسبت به میزان اوج خود در سال ۲۰۱۴ حدود یک‌چهارم کاهش یافته است؛ روندی که تا حدی تحت تاثیر رکود طولانی‌مدت بخش مسکن قرار دارد. در صنعت فولاد نیز انتظار می‌رود با افزایش حجم قراضه‌های قابل بازیافت، سهم کوره‌های قوس الکتریکی افزایش یابد؛ فناوری‌ای که در مقایسه با روش‌های سنتی نیاز بسیار کمتری به استفاده از زغال‌سنگ دارد.

فصل بعدی گذار به تجدیدپذیرها در چین

در کنار توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، چین سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی فناوری هیدروژن سبز انجام داده است. هدف نهایی این برنامه، کربن‌زدایی از صنایعی مانند فولاد، سیمان، کودهای شیمیایی و پتروشیمی بوده که کاهش انتشار کربن در آ‌ن‌ها دشوارتر است.

اگر پکن بتواند تولید اقتصادی هیدروژن سبز را در مقیاس صنعتی محقق کند، گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور وارد مرحله‌ای جدید خواهد شد؛ مرحله‌ای که دیگر تنها به خودروهای الکتریکی و پنل‌های خورشیدی محدود نیست، بلکه قلب صنایع سنگین و زیرساخت‌های تولیدی اقتصاد چین را هدف قرار می‌دهد.

اگرچه چین هنوز بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زغال‌سنگ جهان محسوب می‌شود، اما ارزیابی روندهای جاری نشان می‌دهد موتور گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور در حال ورود به مرحله‌ای تازه است. توسعه شبکه برق، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی انرژی، رشد فناوری‌های کم‌کربن و تغییر تدریجی ساختار اقتصادی می‌تواند طی دهه آینده وابستگی دومین اقتصاد بزرگ جهان به سوخت‌های فسیلی را به شکل چشمگیری کاهش دهد؛ تحولی که آثار آن فراتر از مرزهای چین، بر بازارهای جهانی انرژی و صنایع پایه نیز قابل‌مشاهده خواهد بود.

انتهای پیام//