۱۱ میلیون نفر یا ۴۰ میلیون نفر؟ مسئله این است

به گزارش نماد اقتصاد،۱۱ میلیون نفر مشمول افزایش اعتبار کالابرگ می‌شوند با ۴۰ میلیون نفر؟ اخبارها سردرگمی را بین مردم ایجاد کرده‌اند.

اخبار کالابرگ الکترونیکی در روزهای اخیر با اعداد متفاوت، مهلت‌های تازه و وعده افزایش اعتبار همراه شده است؛ اخباری که در ظاهر از گسترش حمایت معیشتی خبر می‌دهند، اما برای بسیاری از خانوارها پرسش‌های اساسی ایجاد کرده‌اند: آیا افزایش اعتبار کالابرگ برای ۱۱ میلیون نفر انجام شده یا قرار است ۴۰ میلیون نفر از این افزایش بهره‌مند شوند؟ مبلغ اضافه برای سایر خانوارها چقدر است؟ منابع مالی این طرح از کجا تأمین می‌شود و مهم‌تر از همه، چه زمانی باید منتظر  واریز اعتبار جدید بود؟

بررسی اطلاعیه‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان برنامه و بودجه نشان می‌دهد که این دو عدد الزاماً متناقض نیستند و به دو مرحله یا دو گروه متفاوت اشاره دارند. با این حال، تفاوت میان «واریز انجام‌شده» و «جمعیت هدف‌گذاری‌شده» آن‌قدر مهم است که باید در تمام اطلاع‌رسانی‌های رسمی به‌صورت روشن توضیح داده شود. در غیر این صورت، انتشار خبرهای متعدد بدون تفکیک مراحل اجرا می‌تواند به سردرگمی بیشتر مردم منجر شود.

۱۱ میلیون نفر؛ افزایش اعتبار اعلام شده و پرداخت انجام‌شده

نخستین عدد مهم در اخبار اخیر کالابرگ، حدود ۱۱ میلیون نفر است؛ جمعیتی که وزارت رفاه از واریز اعتبار اضافه برای آن خبر داده است.

یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرد که حساب کالابرگ خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی در ۱۵ مهرماه با اعتبار یک میلیون تومان شارژ شده بود و در ۱۸ مهر نیز ۵۰۰ هزار تومان اعتبار اضافه به حساب حدود ۱۱ میلیون نفر واریز شده است.

به این ترتیب، مجموع اعتبار اعلام‌شده برای این گروه به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. این عدد مربوط به اعتبار کالابرگ است و نباید آن را لزوماً پرداخت نقدی قابل برداشت از حساب بانکی دانست.

بنابراین، وقتی وزارت رفاه از ۱۱ میلیون نفر صحبت می‌کند، منظور آن گروهی از مددجویان تحت پوشش نهادهای حمایتی است که افزایش اعتبارشان طبق اعلام این وزارتخانه انجام شده است. البته در همان گزارش اشاره شده که حساب تعداد کمی از افراد هنوز شارژ نشده و وضعیت آن‌ها باید بررسی شود؛ پس حتی درباره این گروه نیز بهتر است میان اعلام اجرای پرداخت و تأیید واریز برای تک‌تک افراد تفاوت قائل شد.

۴۰ میلیون نفر؛ هدف‌گذاری برای مرحله گسترده‌تر افزایش کالابرگ

عدد دوم، حدود ۴۰ میلیون نفر است که در اطلاعیه سازمان برنامه و بودجه مطرح شد. طبق این اطلاعیه، دولت در راستای حمایت معیشتی از خانوارها و هدفمند کردن یارانه‌ها، افزایش اعتبار کالابرگ را برای حدود ۴۰ میلیون نفر، معادل ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار، در دستور کار قرار داده است. در این مرحله، سرپرستان خانوارهای هدف باید فرم خوداظهاری و درخواست خود را از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی my.gov.ir تکمیل کنند.

سازمان برنامه و بودجه مهلت ثبت درخواست را تا ساعت ۲۴ روز سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرده است. همچنین قرار است نحوه رسیدگی به درخواست خانوارهایی که خواهان بازنگری یا به‌روزرسانی اطلاعات خود هستند، پس از اجرای مرحله نخست از طریق همین سامانه اطلاع‌رسانی شود.

تفاوت کلیدی اینجاست: ۱۱ میلیون نفر، گروهی هستند که وزارت رفاه از واریز اعتبار اضافه برای آن‌ها خبر داده؛ اما ۴۰ میلیون نفر، جمعیت هدف اعلام‌شده برای مرحله گسترده‌تر افزایش کالابرگ هستند. اعلام هدف‌گذاری برای ۴۰ میلیون نفر به‌تنهایی به معنای واریز قطعی اعتبار جدید به حساب همه این افراد نیست.

این دو عدد را نمی‌توان بدون بررسی جزئیات، دو آمار متناقض دانست. با این حال، انتظار می‌رود دولت توضیح دهد که گروه ۱۱ میلیون نفری چه نسبتی با جمعیت هدف ۴۰ میلیون نفری دارد، چه تعداد از مشمولان مرحله دوم قبلاً اعتبار پایه دریافت کرده‌اند و افزایش جدید برای سایر خانوارها با چه شرایطی اجرا خواهد شد.

تقویم پرداخت‌ها؛ کدام تاریخ مربوط به واریز است و کدام تاریخ فقط مهلت ثبت درخواست؟

یکی از دلایل سردرگمی مردم، انتشار تاریخ‌های مختلف در خبرهای کالابرگ است. این تاریخ‌ها به مراحل متفاوتی مربوط‌‌اند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

بر اساس اطلاعیه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که در ۱۵ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، برنامه استفاده از اعتبار پایه کالابرگ مهرماه برای خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی  یعنی همان ۱۱ میلیون نفر به این ترتیب اعلام شده است:

• ۱۵ مهر ۱۴۰۵: آغاز امکان استفاده از اعتبار یک میلیون تومانی مهرماه برای خانوارهایی که رقم پایانی کد ملی سرپرست آن‌ها صفر، یک یا دو است.
• ۱۸ مهر ۱۴۰۵: اعلام واریز ۵۰۰ هزار تومان اعتبار اضافه برای حدود ۱۱ میلیون نفر از مددجویان؛ مجموع اعتبار اعلام‌شده برای این گروه به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است.
• ۱۹ مهر ۱۴۰۵: اعلام برنامه افزایش اعتبار برای حدود ۴۰ میلیون نفر و ضرورت تکمیل فرم خوداظهاری و ثبت درخواست.
• ۲۱ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۲۴: پایان مهلت اعلام‌شده برای ثبت درخواست مرحله جدید. این تاریخ، موعد پایان ثبت درخواست است و نباید به‌عنوان تاریخ قطعی واریز اعتبار جدید به همه ۴۰ میلیون نفر تلقی شود.
• ۲۵ مهر ۱۴۰۵: آغاز امکان استفاده از اعتبار پایه مهرماه برای خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی که رقم پایانی کد ملی سرپرست آن‌ها بین سه تا شش است.
• ۵ آبان ۱۴۰۵: آغاز امکان استفاده از اعتبار پایه مهرماه برای خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی با رقم پایانی کد ملی هفت، هشت یا نه.
• پایان آذر ۱۴۰۵: آخرین مهلت اعلام‌شده برای خرید با اعتبار پایه مهرماه.

این تقویم نشان می‌دهد که حتی در مرحله پرداخت اعتبار پایه نیز تاریخ آغاز استفاده از اعتبار برای همه گروه‌ها یکسان نیست. از سوی دیگر، برنامه افزایش جدید برای جمعیت ۴۰ میلیون نفری، فرایند جداگانه‌ای دارد که به ثبت درخواست و بررسی اطلاعات وابسته است.

در نتیجه، کسی که امروز خبر افزایش کالابرگ برای ۴۰ میلیون نفر را می‌خواند، نباید تصور کند که اعتبار اضافه او حتماً تا ۲۱ مهر واریز خواهد شد. آنچه رسماً اعلام شده، مهلت ثبت درخواست است؛ برای تاریخ قطعی واریز به همه افراد این مرحله، باید منتظر اطلاعیه روشن و جداگانه ماند.

اختلال سامانه؛ وقتی مهلت کوتاه است اما دسترسی آسان نیست

در کنار خبر افزایش جمعیت هدف، گزارش‌هایی نیز درباره اختلال در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند منتشر شده است. تعدادی از متقاضیان هنگام ورود به سامانه یا تکمیل درخواست با مشکل مواجه شده‌اند و گزارش‌های خبری از پیگیری برای رفع اختلال حکایت دارند.

این وضعیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وقتی ثبت درخواست تا ساعت ۲۴ روز ۲۱ مهر مهلت دارد، اختلال در دسترسی می‌تواند برای خانوارهایی که قصد تکمیل فرم را دارند مشکل ایجاد کند. اگر ثبت درخواست شرط بررسی برای دریافت اعتبار اضافه باشد، مسئولان باید تضمین کنند که اختلال فنی باعث محروم شدن متقاضیان از امکان ثبت درخواست نشود.

در چنین شرایطی، اعلام یک مهلت بدون توضیح درباره نحوه برخورد با درخواست‌های ناموفق، راهنمایی برای افرادی که پیامک دریافت نکرده‌اند و احتمال تمدید مهلت در صورت ادامه اختلال، می‌تواند بر نگرانی مردم بیفزاید.

منابع مالی افزایش کالابرگ؛ درآمد بنزین یا منابع دیگر؟

مسئله دیگر، منبع تأمین مالی افزایش اعتبار است. دولت برای گسترش حمایت معیشتی باید علاوه بر اعلام تعداد مشمولان، روشن کند که منابع مورد نیاز برای پرداخت به این جمعیت از کجا تأمین می‌شود و چه میزان از آن به‌طور قطعی تخصیص یافته است.

در گزارش‌هایی که پیش از ۱۹ مهر منتشر شده‌اند، گزینه‌هایی مانند درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم بنزین، صرفه‌جویی در هزینه‌های دولت، بازنگری در برخی حمایت‌ها و یارانه‌ها و استفاده از ظرفیت‌های درآمدی دیگر مطرح شده‌اند. با این حال، مطرح شدن یک منبع در جلسات یا گزارش‌های خبری با تأیید نهایی آن به‌عنوان منبع تأمین کل افزایش کالابرگ یکسان نیست.

برای مثال، در گزارش منتشرشده از سوی تسنیم در ۹ مهر ۱۴۰۵ درباره منابع مالی کالابرگ، موضوع درآمد بنزین و میزان منابع مورد نیاز طرح بررسی شده بود. اما از چنین گزارشی به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام افزایش اعتبار ۴۰ میلیون نفر به‌طور قطعی از محل درآمد بنزین تأمین خواهد شد.

از سوی دیگر، هدف‌گذاری برای ۴۰ میلیون نفر، بدون اعلام رقم نهایی اعتبار هر فرد و منابع تخصیص‌یافته، تصویر کاملی از هزینه طرح به دست نمی‌دهد. مردم باید بدانند آیا منابع مالی مرحله جدید تأمین شده است یا اجرای آن به تحقق درآمدهای پیش‌بینی‌شده در آینده وابسته خواهد بود.

چرا اطلاع‌رسانی‌های متفاوت به سردرگمی مردم منجر می‌شود؟

در ظاهر، انتشار خبر واریز اعتبار اضافه برای ۱۱ میلیون نفر و خبر برنامه افزایش اعتبار برای ۴۰ میلیون نفر می‌تواند نشانه گسترش حمایت باشد. اما وقتی هر دستگاه بخشی از فرایند را اعلام می‌کند، بدون آنکه رابطه میان این مراحل برای مخاطب روشن شود، نتیجه می‌تواند برعکس باشد: مردم به‌جای اطمینان از وضعیت خود، با پرسش‌های بیشتری مواجه می‌شوند.

خانواری که خبر واریز ۵۰۰ هزار تومان اضافه را می‌بیند، ممکن است تصور کند این مبلغ به همه مشمولان کالابرگ تعلق گرفته است. خانوار دیگری که خبر هدف‌گذاری ۴۰ میلیون نفر را می‌خواند، ممکن است انتظار داشته باشد اعتبار اضافه در تاریخ مشخصی به حسابش واریز شود؛ در حالی که اعلام رسمی فعلی، مهلت ثبت درخواست را مشخص کرده و به‌تنهایی تاریخ قطعی واریز برای تمام افراد را تعیین نمی‌کند.

انتقاد اصلی به اصل حمایت معیشتی نیست؛ مسئله، ضرورت اطلاع‌رسانی دقیق و هماهنگ است. اگر ۱۱ میلیون نفر مرحله‌ای از یک برنامه بزرگ‌تر هستند، باید این موضوع صریح اعلام شود. اگر شرایط دریافت افزایش اعتبار برای گروه‌های مختلف تفاوت دارد، باید جدول روشنی از گروه‌های مشمول، مبلغ اعتبار و زمان پرداخت منتشر شود. همچنین اگر تأمین منابع مالی هنوز در حال بررسی است، لازم است همین موضوع بدون ایجاد انتظار قطعی برای پرداخت اعلام شود.

دولت باید به چند پرسش اساسی پاسخ دهد

نخست، آیا ۱۱ میلیون نفر دریافت‌کننده افزایش اعتبار، بخشی از جمعیت هدف ۴۰ میلیون نفری هستند؟ دوم، مبلغ افزایش برای خانوارهای خارج از گروه مددجویان چقدر خواهد بود؟ سوم، آیا همه افراد هدف مبلغ یکسانی دریافت می‌کنند یا میزان افزایش به شرایط خانوار بستگی دارد؟ چهارم، منابع مالی مرحله جدید به‌طور کامل تأمین و تخصیص یافته‌اند یا هنوز به تحقق درآمدهای پیش‌بینی‌شده وابسته‌اند؟ و پنجم، تاریخ دقیق واریز اعتبار جدید برای افرادی که درخواستشان تأیید می‌شود چه زمانی است؟

پاسخ روشن به این پرسش‌ها می‌تواند بخش زیادی از ابهام فعلی را برطرف کند. همچنین لازم است مسئولان درباره اختلال سامانه، نحوه پیگیری درخواست‌های ناموفق و روند رسیدگی به اعتراض یا اصلاح اطلاعات، اطلاعیه‌ای واحد و قابل دسترس منتشر کنند.

مردم به وعده کلی نیاز ندارند، به تاریخ و مبلغ مشخص نیاز دارند

کالابرگ قرار است بخشی از فشار معیشتی خانوارها را کاهش دهد. تحقق این هدف تنها به شارژ اعتبار وابسته نیست؛ اطلاع‌رسانی منظم و قابل اعتماد نیز بخشی از اجرای درست طرح است. مردم باید بتوانند بدون جست‌وجو میان ده‌ها خبر متفاوت، پاسخ چهار سؤال ساده را پیدا کنند: مشمول هستم یا نه؟ چه مبلغی دریافت می‌کنم؟ چه زمانی واریز می‌شود؟ و اگر درخواست من ثبت یا تأیید نشد، باید چه اقدامی انجام دهم؟

تا وقتی پاسخ این پرسش‌ها روشن نباشد، اعلام اعداد بزرگ و هدف‌گذاری‌های گسترده، به‌تنهایی نمی‌تواند اطمینان لازم را برای خانوارها ایجاد کند.