دو سناریو برای آینده صنعت

به گزارش نماد اقتصاد، صنعت ایران در شرایطی با چالش‌های انباشته ناشی از ناترازی انرژی، محدودیت‌های اقتصادی و تحریم‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند که وقوع دو جنگ بزرگ در یک‌ونیم سال گذشته، فشار مضاعفی بر زیرساخت‌ها، زنجیره تأمین و فعالیت‌های تولیدی کشور وارد کرده است. در چنین شرایطی، تداوم جنگ می‌تواند هزینه‌های اقتصادی را افزایش دهد و فعالیت‌های صنعتی و کارآفرینی را با دشواری‌های بیشتری مواجه کند. بااین‌حال، تجربه فعالان اقتصادی و تلاش صنعتگران و نیروهای متخصص کشور نشان می‌دهد که در صورت برقراری صلح، گسترش ارتباطات بین‌المللی و آغاز روند بازسازی و نوسازی، امکان جبران خسارت‌ها و حرکت به‌سوی جهش تولید وجود دارد. به گفته ابوالفضل روغنی، دبیرکل اتاق بازرگانی ایران خسارت‌های واردشده در یک‌ونیم سال گذشته  میلیاردها دلار برآورد می‌شود و عبور از شرایط کنونی، به تلاشی مضاعف و یافتن راهکارهای مؤثر برای حفظ و تقویت ظرفیت‌های تولیدی کشور نیاز دارد. مشروح مصاحبه را در ادامه می‌خوانید.

صنعت کشور پیش از وقوع جنگ نیز با مشکلاتی مانند ناترازی انرژی و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مواجه بود. وقوع جنگ‌های اخیر چه تأثیری بر وضعیت صنعت و اقتصاد کشور گذاشته است؟

روغنی: پیش از وقوع جنگ نیز کشور با ناترازی‌هایی در حوزه انرژی، از جمله آب، برق و گاز، مواجه بود که بخش مهمی از آن به کمبود سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته بازمی‌گشت. این مسئله به یکی از آسیب‌های جدی صنعت کشور تبدیل شده بود و فعالیت‌های تولیدی را با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌کرد.

در حدود یک‌ونیم سال گذشته، وقوع دو جنگ بزرگ، فشار مضاعفی بر اقتصاد و بخش‌های مختلف کارآفرینی کشور وارد کرده است. در جریان این جنگ‌ها، بخشی از زیرساخت‌های کشور تحت تأثیر حملات و بمباران‌ها قرار گرفت و در برخی موارد، دسترسی به زیرساخت‌های حیاتی، از جمله آب، برق و گاز، با اختلال مواجه شد. طبیعی است که آسیب به این زیرساخت‌ها می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای اقتصاد، تولید و اشتغال داشته باشد. صنعت برای ادامه فعالیت به زیرساخت‌های پایدار نیاز دارد و هرگونه اختلال در این بخش‌ها، هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد و روند فعالیت بنگاه‌های اقتصادی را دشوارتر می‌کند.

 در صورت تداوم جنگ، چه چشم‌اندازی برای صنعت و فعالیت‌های اقتصادی کشور متصور هستید؟

روغنی: اگر جنگ ادامه پیدا کند، نمی‌توان چندان امیدوار بود که حتی شرایط موجود را بدون آسیب‌های بیشتر حفظ کنیم. در حال حاضر، صنعت کشور علاوه بر مشکلات زیرساختی، با محدودیت‌های ناشی از تحریم و محاصره اقتصادی نیز مواجه است. تأمین مواد اولیه، دسترسی به منابع مالی، حفظ بازارهای صادراتی و واردات مواد اولیه و قطعات موردنیاز تولید، همگی از جمله چالش‌هایی هستند که فعالان اقتصادی با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

هرچند ایران طی نزدیک به پنج دهه تحریم توانسته است ظرفیت‌های اقتصادی و صنعتی خود را حفظ کند و به فعالیت ادامه دهد، هم‌زمانی این محدودیت‌ها با آثار دو جنگ بزرگ، شرایط را پیچیده‌تر کرده است. به همین دلیل، ضروری است برای عبور از وضعیت فعلی، راهکارهای جدیدی پیدا کنیم و با تلاشی مضاعف، مسیرهای مؤثر برای حفظ ظرفیت‌های تولیدی و کاهش آسیب‌های اقتصادی را در پیش بگیریم. در صورت تداوم جنگ، باید انتظار داشت که آثار مخرب آن بر صنعت و اقتصاد کشور بیش از گذشته نمایان شود.

 برآورد شما از میزان خسارت‌های اقتصادی واردشده در این دوره چیست؟

روغنی: برآورد من این است که خسارت‌های واردشده در حدود یک‌ونیم سال گذشته به میلیاردها دلار می‌رسد. طبیعتاً چنین خسارتی برای اقتصاد و صنعت کشور قابل‌توجه است و جبران آن به برنامه‌ریزی دقیق، سرمایه‌گذاری و تلاش گسترده نیاز دارد. ما باید با جدیت به دنبال راه‌های برون‌رفت از شرایط موجود باشیم. فعالان بخش خصوصی در سال‌های گذشته آموخته‌اند که چگونه در شرایط دشوار، مسیرهای جایگزین برای تأمین نیازهای خود پیدا کنند، موانع را پشت سر بگذارند و مسائل تولید را حل کنند. این تجربه ارزشمند می‌تواند در شرایط کنونی نیز به کمک صنعت کشور بیاید. بااین‌حال، نباید فراموش کنیم که ظرفیت سازگاری بنگاه‌های اقتصادی با محدودیت‌ها نامحدود نیست و تداوم بحران می‌تواند هزینه‌های بیشتری بر آن‌ها تحمیل کند. ازاین‌رو، فراهم شدن شرایط باثبات برای فعالیت اقتصادی اهمیت بسیار زیادی دارد.

در مقابل، اگر جنگ متوقف شود و شرایط به سمت آرامش حرکت کند، چه فرصت‌هایی پیش روی اقتصاد و صنعت کشور قرار خواهد گرفت؟

روغنی: در صورت توقف جنگ، برقراری ارتباط مؤثرتر با دنیا و آغاز روند بازسازی و نوسازی، می‌توان به بهبود شرایط و حتی تحقق جهشی بزرگ در صنعت کشور امیدوار بود. تجربه دوره‌های توقف درگیری و آتش‌بس نشان داده است که صنعتگران و نیروهای متخصص کشور توانسته‌اند بخشی از مشکلات ایجادشده در جریان جنگ را برطرف کنند و فعالیت‌های تولیدی را دوباره به جریان بیندازند. بسیاری از ظرفیت‌هایی که تحت تأثیر شرایط جنگی قرار گرفته بودند، با تلاش فعالان صنعتی و جوانان کشور مجدداً فعال شدند.

این تجربه نشان می‌دهد که اگر فضای مناسب برای فعالیت اقتصادی فراهم شود، امکان بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده، نوسازی تجهیزات و تقویت تولید وجود دارد. البته تحقق این هدف مستلزم فراهم شدن شرایط لازم برای تأمین مواد اولیه، دسترسی به بازارها، تأمین مالی و سرمایه‌گذاری است. در چنین شرایطی، صنعت کشور می‌تواند با اتکا به توان متخصصان داخلی و بهره‌گیری از فرصت‌های جدید، با سرعت بیشتری مسیر توسعه را دنبال کند.

در این مدت، صنعتگران و مجموعه‌های فعال در حوزه زیرساخت چه نقشی در حفظ تولید و خدمات‌رسانی داشته‌اند؟

روغنی: صنعتگران کشور در این دوره، تمام‌قد در میدان تولید ایستاده‌اند و برای جلوگیری از توقف فعالیت‌های صنعتی تلاش کرده‌اند. جوانان متخصص کشور نیز نقش مهمی در رفع مشکلات، راه‌اندازی مجدد خطوط تولید و بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده به چرخه فعالیت داشته‌اند. در کنار آن‌ها، کارکنان حوزه‌های خدماتی و زیرساختی، به‌ویژه در بخش‌های آب، برق و گاز، زحمات زیادی متحمل شده‌اند تا از بروز اختلال‌های گسترده در زیرساخت‌های اساسی کشور جلوگیری کنند و خدمات موردنیاز مردم و صنایع را استمرار ببخشند.

لازم است از همه این تلاش‌ها قدردانی کنیم؛ چراکه حفظ جریان تولید و استمرار خدمات زیرساختی در شرایط دشوار، بدون حضور نیروهای متخصص و کارکنان متعهد امکان‌پذیر نبود. این تلاش‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت انسانی کشور یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ما برای عبور از بحران‌ها و حرکت به‌سوی بازسازی و توسعه است.

با توجه به شرایط کنونی، چه انتظاری از مسئولان و سایر بخش‌های اقتصادی برای عبور از بحران دارید؟

روغنی: مهم‌ترین مسئله، تلاش برای پایان دادن به جنگ و فراهم کردن شرایط لازم برای بازگشت آرامش به کشور است. جنگ پدیده‌ای شوم و مخرب است و همه باید کمک کنیم تا از این وضعیت فاصله بگیریم و زمینه لازم برای فعالیت دوباره و باثبات بخش‌های مختلف اقتصادی فراهم شود.

در کنار آن، باید برای بازسازی و نوسازی صنایع، رفع مشکلات زیرساختی، بهبود شرایط تأمین مواد اولیه و قطعات و تسهیل دسترسی به منابع مالی و بازارهای صادراتی برنامه‌ریزی کنیم. تجربه فعالان بخش خصوصی نشان داده است که در شرایط دشوار نیز می‌توان راهکارهایی برای حل مسائل پیدا کرد؛ اما اگر قرار باشد صنعت کشور با سرعت بیشتری رشد کند، باید موانع موجود کاهش یابد و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای بنگاه‌های اقتصادی فراهم شود. همچنین نباید از ظرفیت جوانان متخصص کشور غافل شویم. این نیروها می‌توانند در بازسازی، نوسازی و ارتقای فناوری صنایع نقشی تعیین‌کننده داشته باشند.

 با توجه به ظرفیت‌های صنعت ایران و توانمندی جوانان متخصص کشور، آینده تولید و توسعه صنعتی را در صورت برقراری صلح و آرامش چگونه ارزیابی می‌کنید؟

روغنی: ملت ایران نشان داده است که در برابر مشکلات و تهدیدها ایستادگی می‌کند. مردم کشورمان، با وجود همه دشواری‌ها، همچنان با سربلندی از سرزمین خود دفاع می‌کنند و برای حفظ و توسعه کشور تلاش دارند. به اعتقاد من، این روحیه و ظرفیت اجتماعی از سرمایه‌های مهم ایران است. در عین حال، امیدوارم هرچه سریع‌تر صلح و آرامش برقرار شود تا صنعتگران، تجار، فعالان اقتصادی، کارآفرینان و کشاورزان بتوانند با اطمینان بیشتری فعالیت کنند و برنامه‌های بازسازی و نوسازی خود را آغاز کنند.

کشور ما از جوانان متخصص و توانمندی برخوردار است که می‌توانند در رفع مشکلات و تسریع روند توسعه نقش‌آفرینی کنند. اگر شرایط لازم فراهم شود، می‌توانیم با تکیه بر این ظرفیت‌ها، خسارت‌های واردشده را جبران کنیم و صنعت کشور را در مسیر رشد و پیشرفت قرار دهیم. امیدوارم با پایان یافتن جنگ و برقراری آرامش، زمینه شکوفایی بیشتر ظرفیت‌های اقتصادی کشور فراهم شود و صنعت ایران بتواند بار دیگر با قدرت در خدمت مردم قرار گیرد.