کار سخت، دستمزد معمولی؛ چرا جوان‌ها از صنعت فاصله گرفته‌اند؟

به گزارش نماد اقتصاد، در صنعت، سرمایه و تجهیزات بدون نیروی انسانی ماهر نمی‌توانند به تولید پایدار منجر شوند. اپراتور، تکنسین، نیروی تعمیرات، برق‌کار صنعتی، ماشین‌کار و سایر نیروهای فنی، بخش مهمی از سرمایه انسانی کارخانه را تشکیل می‌دهند و تجربه آن‌ها مستقیما بر کیفیت تولید، بهره‌وری و کاهش توقف خطوط اثر می‌گذارد.

با این حال، بسیاری از صنایع امروز با یک تناقض جدی مواجه‌اند؛ از یک سو برای جذب نیروی ماهر با مشکل روبه‌رو هستند و از سوی دیگر، بخشی از جوانان تمایل چندانی به ورود به مشاغل صنعتی ندارند. فعالیت‌های شیفتی، شرایط فیزیکی سخت، مسئولیت بالا و فاصله احتمالی میان دستمزد و سختی کار، ازجمله عواملی به شمار می‌آید که جذابیت این مشاغل را کاهش داده است.

در چنین شرایطی، مسئله فقط کمبود نیروی کار نیست بلکه صنعت با کاهش جذابیت اشتغال صنعتی مواجه شده است. جوان امروز علاوه بر میزان حقوق، به امنیت شغلی، امکان رشد، شرایط محیط کار و چشم‌انداز درآمدی نیز توجه دارد. بنابراین اگر یک شغل صنعتی سخت، تفاوت درآمدی محسوسی با مشاغل ساده‌تر نداشته باشد، انتخاب آن برای نیروی جوان دشوارتر خواهد شد.

آموزش باید از مدرسه شروع شود

یکی از ریشه‌های این مشکل به فاصله میان آموزش و نیاز واقعی صنعت بازمی‌گردد. بخشی از نیروهای جوان پس از پایان تحصیل، دانش نظری دارند اما برای ورود مستقیم به محیط کارخانه نیازمند آموزش عملی هستند.

به همین دلیل، آموزش مهارتی نباید به زمان پس از فارغ‌التحصیلی موکول شود. هنرستان‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز فنی‌وحرفه‌ای باید ارتباط نزدیک‌تری با واحدهای صنعتی داشته باشند و بخشی از آموزش در محیط واقعی کارخانه انجام شود.

کارآموزی واقعی و آموزش کار با تجهیزات نیز می‌تواند هزینه تربیت نیروی جدید را برای بنگاه کاهش دهد و هم تصویر روشن‌تری از آینده مشاغل صنعتی برای جوانان ایجاد کند. صنعت نیز باید در این فرآیند مشارکت داشته باشد و صرفا منتظر ورود نیروی آماده به کارخانه نماند.

مهاجرت و خروج جوانان از صنعت

در کنار دشواری جذب نیروی جدید، مهاجرت نیروهای متخصص نیز مسئله‌ای مهم برای صنایع است. خروج یک تکنسین یا مهندس باتجربه تنها به معنای خالی شدن یک جایگاه شغلی نیست بلکه بخشی از دانش تجربی کارخانه نیز از دست می‌رود.

تربیت نیروی جایگزین با چنین فردی زمان‌بر است و در بسیاری موارد، تجربه‌ای که طی سال‌ها کار با تجهیزات و فرآیند تولید به دست آمده، به‌سادگی قابل انتقال نیست. بنابراین حفظ نیروهای متخصص باید به اندازه جذب نیروی جدید مورد توجه قرار گیرد.

روایت یک صنعتگر از معضل کمبود نیروی انسانی

مختار پاکزاد، رئیس هیات‌ مدیره گروه صنعتی پاک برنز در گفت‌وگو با خبرنگار«نماد اقتصاد» با اشاره به چالش تامین نیروی انسانی در صنایع، اظهار داشت: یکی از مسائل جدی امروز واحدهای صنعتی، پیدا کردن نیروی انسانی متخصص برای مشاغل فنی و تخصصی است. در صنعت قطعه‌سازی، بخش مهمی از فرآیند تولید به نیروی ماهر و باتجربه وابسته است و نمی‌توان برای همه این مشاغل، نیروی جدید را در مدت کوتاهی جایگزین کرد.

وی بیان کرد: در حال حاضر مشکل فقط کمبود نیروی کار نیست بلکه نیرویی که هم مهارت کافی داشته باشد و هم شرایط کار صنعتی را بپذیرد، به‌راحتی پیدا نمی‌شود. بسیاری از مشاغل صنعتی نیازمند فعالیت شیفتی، حضور مستمر در کارخانه و تحمل شرایط کاری سخت هستند و طبیعی است که جوانان این دوره در انتخاب شغل، این عوامل را در کنار میزان درآمد در نظر بگیرند.

پاکزاد ادامه داد: اگر دستمزد یک شغل صنعتی با سختی و مسئولیت آن تناسب نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت جوانان با انگیزه بالا وارد این حوزه شوند. در عین حال، کارفرما نیز با افزایش هزینه‌های تولید مواجه است و افزایش دستمزد برای همه بنگاه‌ها به یک اندازه امکان‌پذیر نیست.

رئیس هیات‌ مدیره گروه صنعتی پاک برنز تصریح کرد: در شرایط دشوار و بحرانی فعلی، حمایت دولت از کارفرمایان و صنعتگران امری کاملا ضروری است؛ به نحوی که اگر قرار است بنگاه‌ها نیروی جوان جذب کنند و برای آن‌ها آموزش تخصصی ارائه دهند، باید مشوق‌های بیمه‌ای، آموزشی و تسهیلاتی در نظر گرفته شود تا بخشی از هزینه تربیت نیروی انسانی برای بنگاه‌های صنعتی جبران شود.

وی با اشاره به نقش نظام آموزشی در تربیت نیروی انسانی متخصص، عنوان کرد: آموزش مهارتی باید از دوره‌های تحصیلی آغاز شود. هنرستان‌ها و مراکز فنی باید ارتباط بیشتری با کارخانه‌ها داشته باشند و دانش‌آموزان و دانشجویان فرصت آشنایی با محیط واقعی صنعت را پیدا کنند. اگر جوان بداند پس از یادگیری یک مهارت چه مسیر شغلی و درآمدی پیش‌روی او قرار دارد، انتخاب مشاغل فنی نیز می‌تواند جذاب‌تر شود.

پاکزاد همچنین بر اهمیت کارآموزی در رده‌های پایه تحصیلی تاکید کرد و گفت: بخشی از آموزش باید در محیط واقعی تولید اتفاق بیفتد. جوانی که پیش از ورود رسمی به بازار کار با تجهیزات، فرآیند تولید و استانداردهای ایمنی آشنا شده باشد، هم برای خودش آمادگی بیشتری دارد و هم برای کارفرمایان نیروی قابل‌اتکاتری خواهد بود.

وی در ادامه به معضل مهاجرت نیروهای متخصص طی سالیان اخیر اشاره کرد و یادآور شد: از آنجایی که کارفرمایان سال‌ها زمان و هزینه برای تربیت نیروی باتجربه صرف می‌کنند، از دست دادن این نیروها یک خسارت جدی برای آن‌ها خواهد بود. از این رو باید شرایطی فراهم شود که نیروی انسانی متخصص بتواند در داخل کشور نیز چشم‌انداز مناسبی برای رشد حرفه‌ای و اقتصادی خود داشته باشد.

رئیس هیات‌ مدیره گروه صنعتی پاک برنز همچنین درباره اشتغال اتباع غیرمجاز، به‌ویژه در کارخانجات ریخته‌گری و قطعه‌سازی، مطرح کرد: ساماندهی بازار کار و جلوگیری از حضور غیرمجاز اتباع در کارگاه‌ها و واحدهای صنعتی باید جدی گرفته شود. استفاده غیرقانونی از نیروی کار خارجی، در مواردی می‌تواند انگیزه کارفرما برای جذب و آموزش نیروی ایرانی را کاهش دهد.

پاکزاد خاطرنشان کرد: برخورد با اشتغال غیرمجاز باید در چارچوب قانون و هم‌زمان با حمایت از کارفرمایانی انجام شود که برای جذب و آموزش نیروی ایرانی هزینه می‌کنند. هدف باید ایجاد تعادل میان نیاز صنعت به نیروی کار و فراهم کردن فرصت شغلی مناسب برای جوانان ایرانی باشد.

به گفته وی، حل بحران نیروی انسانی صنعت با یک اقدام مقطعی امکان‌پذیر نیست. صنعت باید نیازهای خود را به نظام آموزشی منتقل و دولت از کارفرمایان حمایت کند و در نهایت آموزش مهارتی از سال‌های تحصیل جدی گرفته شود.

رئیس هیات‌ مدیره گروه صنعتی پاک برنز در پایان یادآور شد: اگر درآمد، امنیت شغلی، امکان پیشرفت و شرایط کاری مناسب در کنار آموزش مهارتی قرار گیرد، می‌توان دوباره مشاغل صنعتی را برای نسل جوان جذاب کرد؛ در غیر این صورت، فاصله میان نیاز صنایع و نیروی انسانی ماهر طی سال‌های آینده بیشتر خواهد شد.