مهم‌ترین خبرهای اقتصادی هفته؛ از کالابرگ تا نفت و فدرال رزرو

به گزارش نماد اقتصاد، اقتصاد ایران و جهان در هفته پایانی مرداد ۱۴۰۵ تحت تأثیر سه محور مهم قرار گرفت: اجرای مرحله جدید کالابرگ الکترونیکی و تداوم بحث‌ها درباره قدرت خرید خانوارها، افزایش قیمت نفت در پی تشدید ریسک‌های ژئوپلیتیکی و انتشار صورت‌جلسه‌ای از فدرال رزرو که احتمال افزایش دوباره نرخ بهره آمریکا را تقویت کرد. در بازار داخلی نیز بورس تهران هفته‌ای پرنوسان را پشت سر گذاشت و طلا و سکه تحت تأثیر رشد اونس جهانی و انتظارات تورمی گران‌تر شدند.

اقتصاد در هفته‌ای که گذشت

بررسی مهم‌ترین اخبار اقتصادی هفته نشان می‌دهد بازارها بار دیگر در نقطه تلاقی سیاست، تورم و نااطمینانی قرار گرفته‌اند. در داخل کشور، توجه خانوارها به زمان شارژ کالابرگ و میزان حمایت معیشتی دولت معطوف بود. هم‌زمان، بازار سرمایه پس از نوسان‌های قابل توجه توانست آخرین روز معاملاتی هفته را مثبت به پایان برساند.

در بازارهای جهانی نیز نفت تحت تأثیر تداوم نااطمینانی درباره تنگه هرمز و وضعیت عرضه انرژی افزایش قیمت را تجربه کرد. صورت‌جلسه نشست ماه ژوئیه فدرال رزرو هم نشان داد سیاست‌گذاران پولی آمریکا بیش از گذشته درباره ماندگاری تورم نگران‌اند؛ موضوعی که مسیر دلار، طلا، نفت، بازار سهام و اقتصاد کشورهای درحال‌توسعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

به این ترتیب، حلقه اتصال مهم‌ترین اخبار اقتصادی هفته را می‌توان «افزایش هزینه زندگی» دانست؛ از خانوار ایرانی که منتظر کالابرگ است تا مصرف‌کننده آمریکایی که با نرخ بهره بالا و انرژی گران‌تر مواجه شده است.

مرحله جدید کالابرگ؛ حمایت معیشتی یا جبران بخشی از تورم؟

یکی از پربازدیدترین خبرهای اقتصادی مردادماه به آغاز مرحله سیزدهم توزیع کالابرگ الکترونیکی مربوط بود. براساس برنامه اعلام‌شده، شارژ اعتبار از ۱۵ مرداد برای گروه نخست آغاز شد و خانوارها به‌تدریج بر اساس رقم پایانی کد ملی سرپرست، در فهرست دریافت اعتبار قرار گرفتند. بخشی از خانوارها نیز ممکن است اعتبار خود را تا اوایل شهریور دریافت کنند.

تغییر زمان‌بندی پرداخت و تقسیم مشمولان به چند گروه با هدف کاهش فشار عملیاتی بر سامانه و شبکه فروشگاهی انجام می‌شود؛ بااین‌حال، برای خانوارها مهم‌تر از زمان پرداخت، میزان واقعی قدرت خرید این اعتبار است.

در ماه‌های گذشته شایعات متعددی درباره افزایش مبلغ کالابرگ منتشر شد، اما اظهارات مقامات دولتی نشان داد که دست‌کم برای مردادماه منابع لازم برای افزایش فراگیر اعتبار فراهم نشده است. بنابراین خانوارها نباید صرفاً براساس خبرهای غیررسمی، منتظر شارژ اضافه یا تغییر قطعی مبلغ باشند.

کالابرگ چقدر از هزینه خانوار را پوشش می‌دهد؟

پاسخ به این پرسش به سه عامل بستگی دارد:

• مبلغ اعتبار تخصیص‌یافته به هر فرد
• تعداد اعضای خانوار
• قیمت روز کالاهای اساسی مشمول طرح

اگر مبلغ کالابرگ ثابت بماند اما قیمت برنج، روغن، لبنیات، گوشت، مرغ و سایر اقلام ضروری افزایش پیدا کند، پوشش واقعی طرح کاهش خواهد یافت. به بیان ساده، ثابت ماندن عدد اعتبار به معنای ثابت ماندن قدرت خرید نیست.

کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار هزینه خوراک را کاهش دهد، اما در شرایط تورمی نمی‌تواند به‌تنهایی جایگزین سیاست‌های پایدار برای مهار افزایش قیمت‌ها، رشد درآمد خانوار و تأمین مستمر کالاهای اساسی شود. اثربخشی این طرح زمانی بیشتر خواهد شد که اعتبار آن متناسب با تغییرات قیمت سبد مشخصی از مواد غذایی بازنگری شود.

چرا کالابرگ برای سیاست‌گذار اهمیت دارد؟

پرداخت یارانه نقدی در دوره‌های تورمی با یک مشکل اساسی روبه‌رو است: پولی که امروز به حساب خانوار واریز می‌شود ممکن است چند ماه بعد بخش قابل توجهی از قدرت خرید خود را از دست بدهد. کالابرگ، در صورت طراحی صحیح، می‌تواند حمایت دولت را به مصرف کالاهای ضروری متصل کند.

بااین‌حال، این سیاست نیز با چالش‌هایی همراه است. محدود بودن تعداد کالاها، تفاوت قیمت فروشگاه‌ها، اختلال احتمالی سامانه، اطلاع‌رسانی ناکافی و کاهش ارزش واقعی اعتبار از مهم‌ترین نگرانی‌های خانوارهاست.

در نتیجه، موفقیت کالابرگ نباید فقط با تعداد مشمولان یا حجم اعتبار تخصیص‌یافته سنجیده شود. شاخص اصلی باید این باشد که طرح چه سهمی از هزینه واقعی سبد خوراک خانوارهای کم‌درآمد را پوشش می‌دهد.

بازار نفت؛ بازگشت قیمت‌ها به مدار صعودی

نفت یکی دیگر از مهم‌ترین بازیگران اقتصاد جهانی در هفته گذشته بود. قیمت نفت برنت در معاملات این هفته به محدوده بالاتر از ۹۰ دلار رسید و نفت خام آمریکا نیز رشد محسوسی را تجربه کرد. تداوم تنش‌های ژئوپلیتیکی و ابهام درباره امنیت انتقال انرژی از تنگه هرمز، بار دیگر «صرف ریسک سیاسی» را به قیمت نفت اضافه کرد.

براساس داده‌های منتشرشده، قیمت نفت برنت در ۱۸ اوت به حدود ۹۲ دلار در هر بشکه رسید؛ رقمی که بیش از ۲۵ دلار بالاتر از مدت مشابه سال قبل بود.

قیمت نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت نیز از حدود ۸۲.۷۷ دلار در ۱۳ اوت به ۸۶.۴۸ دلار در ۱۸ اوت افزایش یافت. این تغییر نشان می‌دهد معامله‌گران جهانی، احتمال اختلال در عرضه را همچنان جدی ارزیابی می‌کنند.

چرا نفت گران شد؟

سه عامل اصلی در رشد قیمت نفت نقش داشتند:

نخست، نااطمینانی ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و نگرانی درباره مسیرهای انتقال انرژی است. هرگونه اختلال در تردد نفتکش‌ها یا افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل می‌تواند قیمت نهایی نفت را بالا ببرد؛ حتی اگر عرضه فیزیکی هنوز به‌طور کامل متوقف نشده باشد.

دوم، نگرانی بازار از سطح پایین ذخایر در برخی مناطق و ادامه مصرف بالای پالایشگاه‌هاست. اداره اطلاعات انرژی آمریکا انتظار دارد ذخایر تجاری نفت این کشور تا پایان سال ۲۰۲۶ پایین‌تر از کف محدوده پنج‌ساله باقی بماند.

سوم، رفتار معامله‌گران و صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. هنگامی که احتمال تشدید بحران افزایش پیدا می‌کند، خرید قراردادهای نفتی بیشتر می‌شود و قیمت‌ها پیش از وقوع کمبود واقعی بالا می‌روند.

افزایش ذخایر آمریکا؛ ترمز موقت قیمت نفت

با وجود رشد قیمت‌ها، انتشار آمار ذخایر نفت آمریکا بخشی از نگرانی بازار را کاهش داد. ذخایر تجاری نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۴ اوت حدود ۴.۴ میلیون بشکه افزایش یافت و به ۴۲۸.۸ میلیون بشکه رسید؛ درحالی‌که تحلیلگران انتظار کاهش ذخایر را داشتند.

افزایش ذخایر نشان داد عرضه داخلی آمریکا و فعالیت پالایشگاه‌ها می‌تواند بخشی از شوک ناشی از بحران ژئوپلیتیکی را تعدیل کند. بااین‌حال، این آمار به‌تنهایی برای خنثی کردن ریسک‌های مرتبط با خاورمیانه کافی نیست.

نفت گران چه اثری بر اقتصاد ایران دارد؟

افزایش قیمت نفت برای اقتصاد ایران دو اثر متفاوت دارد. از یک‌سو، نفت گران‌تر می‌تواند ارزش بالقوه صادرات انرژی و درآمدهای ارزی را افزایش دهد. این اتفاق، در صورت امکان فروش و انتقال درآمدها، می‌تواند به تأمین بودجه و تقویت منابع ارزی کمک کند.

از سوی دیگر، تشدید تنش‌های منطقه‌ای که موجب افزایش قیمت نفت شده، ممکن است هزینه حمل‌ونقل، بیمه و صادرات را بالا ببرد. بنابراین افزایش قیمت جهانی نفت لزوماً به معنای رشد هم‌اندازه درآمد واقعی ایران نیست.

میزان صادرات، تخفیف‌های فروش، هزینه انتقال، محدودیت‌های بانکی و نحوه بازگشت ارز تعیین می‌کنند که چه مقدار از رشد قیمت جهانی نفت به درآمد قابل استفاده تبدیل شود.

برای بورس تهران نیز نفت گران می‌تواند از سودآوری اسمی شرکت‌های پالایشی و برخی پتروشیمی‌ها حمایت کند، اما اثر نهایی آن به نرخ خوراک، قیمت‌گذاری داخلی، نرخ تسعیر ارز و سیاست‌های بودجه‌ای دولت وابسته است.

فدرال رزرو و بازگشت نگرانی از افزایش نرخ بهره

انتشار صورت‌جلسه نشست ۲۸ و ۲۹ ژوئیه کمیته بازار آزاد فدرال رزرو، یکی از مهم‌ترین اخبار اقتصاد جهانی در هفته گذشته بود. این صورت‌جلسه نشان داد اختلاف‌نظر میان سیاست‌گذاران پولی آمریکا افزایش یافته است.

فدرال رزرو در نشست مذکور نرخ بهره را در محدوده ۳.۵ تا ۳.۷۵ درصد ثابت نگه داشت، اما سه عضو کمیته خواستار افزایش ۰.۲۵ واحد درصدی نرخ بهره شدند. این تصمیم با رأی ۹ در برابر ۳ تصویب شد و نشان داد گروهی از سیاست‌گذاران، تورم را همچنان جدی‌تر از ضعف احتمالی بازار کار می‌دانند.

نگرانی اصلی فدرال رزرو این است که افزایش قیمت انرژی و فراگیر شدن فشارهای تورمی، بازگشت تورم به هدف ۲ درصدی را دشوار کند. اگر انتظارات تورمی در اقتصاد آمریکا تثبیت شود، مهار آن ممکن است به نرخ بهره بالاتر و دوره طولانی‌تری از سیاست پولی انقباضی نیاز داشته باشد.

افزایش نرخ بهره چه معنایی برای بازارهای جهانی دارد؟

نرخ بهره فدرال رزرو فقط یک متغیر داخلی آمریکا نیست. تصمیم این بانک مرکزی تقریباً بر تمام بازارهای مالی جهان اثر می‌گذارد.

اگر احتمال افزایش نرخ بهره بیشتر شود، بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا جذاب‌تر خواهد شد. در چنین شرایطی بخشی از سرمایه‌های جهانی از بازار سهام، طلا، رمزارزها و اقتصادهای نوظهور به سمت دارایی‌های دلاری کم‌ریسک حرکت می‌کند.

تقویت دلار نیز معمولاً فشار کاهشی بر قیمت کالاهایی وارد می‌کند که با دلار معامله می‌شوند. اما این رابطه در شرایط بحران ژئوپلیتیکی همیشه مستقیم نیست. برای مثال، ممکن است هم‌زمان دلار، نفت و طلا افزایش یابند؛ زیرا هر سه از کانال‌های متفاوتی تحت تأثیر ریسک و تورم قرار می‌گیرند.

دوگانه دشوار فدرال رزرو

بانک مرکزی آمریکا اکنون با دو انتخاب دشوار روبه‌رو است. اگر برای مهار تورم نرخ بهره را افزایش دهد، هزینه دریافت وام، خرید مسکن و سرمایه‌گذاری شرکت‌ها بیشتر می‌شود و احتمال کاهش رشد اقتصادی بالا می‌رود.

اگر نرخ بهره را افزایش ندهد، ممکن است رشد قیمت نفت و سایر کالاها به تورم عمومی تبدیل شود. در این صورت، تورم برای مدت طولانی‌تری بالاتر از هدف باقی می‌ماند و اعتبار سیاست پولی فدرال رزرو آسیب می‌بیند.

به همین دلیل داده‌های تورم، اشتغال، دستمزدها و قیمت انرژی در آستانه نشست بعدی فدرال رزرو اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. فعلاً پیام صورت‌جلسه روشن است: مسیر نرخ بهره هنوز نزولی نشده و حتی احتمال افزایش دوباره آن نیز وجود دارد.

طلا در میانه نفت گران و تردیدهای فدرال رزرو

طلا در هفته گذشته از افزایش تقاضا برای دارایی‌های امن، نگرانی‌های ژئوپلیتیکی و نوسان انتظارات درباره نرخ بهره آمریکا تأثیر پذیرفت. در بازار ایران نیز هم‌زمانی رشد اونس جهانی با ریسک‌های داخلی باعث شد قیمت طلا و سکه افزایش پیدا کند.

براساس گزارش‌های بازار، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در هفته گذشته از حدود ۱۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به محدوده بالاتر از ۱۹ میلیون تومان رسید. در معاملات پایانی هفته نیز قیمت‌های بالاتری برای طلا و سکه ثبت شد.

مسیر آینده طلا به برآیند چند عامل بستگی دارد: سیاست فدرال رزرو، ارزش دلار، نرخ بازده اوراق آمریکا، وضعیت تنش‌های سیاسی و قیمت ارز در بازار داخلی.

اگر فدرال رزرو به سمت افزایش نرخ بهره حرکت کند، از نظر نظری فشار بر طلا بیشتر می‌شود؛ زیرا این فلز سود دوره‌ای پرداخت نمی‌کند. اما اگر افزایش نرخ بهره نتیجه بالا ماندن تورم و تشدید بحران انرژی باشد، تقاضای احتیاطی می‌تواند همچنان از قیمت طلا حمایت کند.

بورس تهران؛ پایان سبز یک هفته پرنوسان

بازار سرمایه ایران در هفته پایانی مرداد نوسان زیادی داشت. شاخص کل در نخستین روز هفته تغییر محدودی را ثبت کرد، اما در ادامه تحت تأثیر اخبار سیاسی، تحولات بازارهای جهانی و رفتار معامله‌گران حقیقی با فشار عرضه و تقاضا مواجه شد.

در آخرین روز معاملاتی، شاخص کل بورس تهران ۴ هزار و ۹۳۵ واحد افزایش یافت و به محدوده ۵ میلیون و ۹۵۲ هزار واحد رسید. شاخص هم‌وزن نیز ۱۳ هزار و ۱۳۴ واحد رشد کرد و ارزش معاملات به حدود ۳۳ هزار میلیارد تومان رسید.

رشد شاخص هم‌وزن بیش از شاخص کل نشان می‌دهد در پایان هفته تقاضا فقط به چند نماد بزرگ محدود نبود و بخشی از سهام کوچک و متوسط نیز با افزایش قیمت مواجه شدند. بااین‌حال، یک روز مثبت برای تأیید آغاز روند صعودی پایدار کافی نیست.

بازگشت اعتماد به بورس به ثبات مقررات، کاهش ریسک‌های سیاسی، پیش‌بینی‌پذیری نرخ ارز، تعیین تکلیف قیمت انرژی صنایع و افزایش ورود پول حقیقی نیاز دارد. نفت گران‌تر می‌تواند برای برخی صنایع بورسی خبر مثبتی باشد، اما افزایش نااطمینانی و هزینه تولید ممکن است اثر آن را محدود کند.

ارتباط کالابرگ، نفت و فدرال رزرو چیست؟

در نگاه نخست، کالابرگ خانوارهای ایرانی ارتباط مستقیمی با صورت‌جلسه فدرال رزرو یا قیمت نفت برنت ندارد؛ اما هر سه موضوع بخشی از یک زنجیره اقتصادی هستند.

افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی قیمت نفت را بالا می‌برد. نفت گران‌تر هزینه تولید و حمل‌ونقل را در جهان افزایش می‌دهد و می‌تواند تورم را تشدید کند. افزایش تورم، فدرال رزرو را به حفظ یا افزایش نرخ بهره سوق می‌دهد. نرخ بهره بالاتر نیز ارزش دلار و جریان سرمایه جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اقتصاد ایران از طریق درآمد نفتی، بازار ارز، قیمت کالاهای وارداتی و انتظارات تورمی از این تحولات اثر می‌پذیرد. اگر هزینه کالاهای اساسی افزایش پیدا کند، فشار بیشتری بر بودجه خانوار وارد می‌شود و ضرورت افزایش حمایت‌هایی مانند کالابرگ بیشتر خواهد شد.

بنابراین کالابرگ، نفت و فدرال رزرو سه خبر جداگانه نیستند؛ بلکه سه بخش از تصویری بزرگ‌تر درباره تورم، قدرت خرید و سیاست‌گذاری اقتصادی محسوب می‌شوند.

چشم‌انداز هفته آینده؛ بازارها منتظر چه خبرهایی هستند؟

در هفته آینده، چند متغیر می‌تواند جهت بازارها را مشخص کند:

• هرگونه خبر جدید درباره امنیت تنگه هرمز و عرضه نفت
• آمارهای تازه تورم و اشتغال آمریکا
• اظهارنظر اعضای فدرال رزرو درباره نشست بعدی
• نحوه تکمیل شارژ کالابرگ خانوارهای باقی‌مانده
• تغییرات قیمت ارز، طلا و سکه در بازار داخلی
• جریان ورود و خروج پول حقیقی در بورس تهران
• تصمیم‌های احتمالی درباره حمایت معیشتی و تأمین کالاهای اساسی

اگر نگرانی درباره عرضه انرژی کاهش یابد، بخشی از رشد قیمت نفت ممکن است تعدیل شود. در مقابل، تشدید تنش‌ها می‌تواند نفت را در سطوح بالا نگه دارد و فشار تورمی تازه‌ای ایجاد کند.

در بازار ایران نیز صرف شارژ کالابرگ نمی‌تواند نگرانی خانوارها درباره هزینه زندگی را برطرف کند. ثبات قیمت کالاهای اساسی و حفظ ارزش واقعی اعتبار، مهم‌تر از اعلام اسمی مبلغ حمایت‌ها خواهد بود.

جمع‌بندی

مهم‌ترین اخبار اقتصادی هفته نشان داد تورم همچنان مسئله مشترک اقتصاد ایران و جهان است؛ هرچند شکل بروز آن در کشورها تفاوت دارد. در ایران، بحث اصلی بر قدرت خرید خانوار، کالابرگ، قیمت ارز، طلا و وضعیت بورس متمرکز است. در اقتصاد جهانی، قیمت نفت و جهت سیاست پولی فدرال رزرو مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده‌اند.

مرحله جدید کالابرگ می‌تواند بخشی از هزینه خرید مواد غذایی را پوشش دهد، اما افزایش مداوم قیمت‌ها ارزش واقعی آن را کاهش می‌دهد. در بازار انرژی، قیمت نفت با حمایت ریسک‌های ژئوپلیتیکی به بالای ۹۰ دلار رسیده، هرچند افزایش ذخایر آمریکا مانع از جهش شدیدتر شده است.

صورت‌جلسه فدرال رزرو نیز نشان داد احتمال افزایش نرخ بهره از دستور کار خارج نشده است. ادامه این وضعیت می‌تواند نوسان در بازارهای سهام، طلا، ارز و کالا را بیشتر کند.

پیام اصلی هفته برای سیاست‌گذاران داخلی روشن است: حمایت معیشتی زمانی مؤثر خواهد بود که همراه با کنترل تورم، ثبات بازار ارز، تأمین پایدار کالاهای اساسی و افزایش پیش‌بینی‌پذیری اقتصاد باشد. در غیر این صورت، افزایش اسمی حمایت‌ها نیز ممکن است خیلی زود زیر فشار رشد قیمت‌ها کم‌اثر شود.