اوراق صکوک اجاره؛ طلوعی برای اقتصاد ایران یا سایه‌ای بر مشکلات بودجه؟

به گزارش نماداقتصاد، اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده است؛ از کسری بودجه‌های مزمن گرفته تا فشارهای ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و نوسانات قیمت نفت. در این میان، دولت برای جبران کسری بودجه به انتشار اوراق بدهی متوسل شده است، اما این روش با مشکلاتی همراه است که استفاده از اوراق صکوک اجاره به عنوان جایگزینی نویدبخش مطرح شده است. با این حال، تجربه نشان می‌دهد که بدون اصلاح ساختاری در نحوه مصرف منابع، تغییر ابزار تامین مالی به تنهایی نمی‌تواند تحولی در اقتصاد کشور ایجاد کند.

در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیت‌های منابع مالی و فشارهای تورمی مواجه است، دولت به دنبال راهکارهایی برای تامین مالی کسری بودجه خود است.

انتشار اوراق بدهی یکی از روش‌های معمول بوده که به دلیل انباشت بدهی‌ها و افزایش هزینه‌های بهره، نگرانی‌هایی را به همراه داشته است.
در این راستا، اوراق صکوک اجاره به عنوان یک ابزار مالی مبتنی بر دارایی و سازگار با اصول فقهی، به عنوان جایگزینی مطرح شده که می‌تواند ضمن تامین مالی، شفافیت و پایداری بیشتری را به همراه داشته باشد. اما آیا این تغییر می‌تواند به تنهایی مشکلات اقتصادی را حل کند؟

اوراق بدهی دولتی، به معنای تعهد دولت به بازپرداخت اصل و سود اوراق در سررسید مشخص است و معمولاً برای تامین کسری بودجه کوتاه‌مدت استفاده می‌شود.

این روش اگرچه سریع و کارآمد است، اما در بلندمدت به افزایش بار بدهی‌های دولت و فشار بر نظام مالی کشور منجر می‌شود. از سوی دیگر، اوراق صکوک اجاره مبتنی بر مالکیت مشاع بر دارایی‌های فیزیکی دولت است که به سرمایه‌گذاران فروخته شده و دولت به صورت اجاره‌ای از آن دارایی‌ها استفاده می‌کند. این سازوکار باعث می‌شود که تامین مالی دولت به جای بدهی صرف، مبتنی بر دارایی‌های واقعی و تولیدی باشد و از نظر شرعی نیز مورد تایید است.

مزایای اوراق صکوک اجاره عبارتند از:

کاهش ریسک بدهی: چون پشتوانه دارایی دارد، ریسک نکول کاهش می‌یابد.

شفافیت بیشتر: مالکیت دارایی‌ها و جریان‌های نقدی مرتبط قابل رصد است.

محدودیت در انتشار: به دلیل محدودیت دارایی‌های قابل عرضه، از انتشار بی‌رویه جلوگیری می‌شود.

با این حال، نکته کلیدی این است که اگر منابع حاصل از انتشار این اوراق صرف هزینه‌های جاری دولت شود، تفاوت چندانی در وضعیت اقتصادی ایجاد نخواهد شد. به عبارت دیگر، صرفاً تغییر ابزار تامین مالی بدون اصلاح در ساختار بودجه و کاهش هزینه‌های غیرمولد، نمی‌تواند کسری بودجه را بهبود بخشد یا رشد اقتصادی را تحریک کند.

اقتصاد ایران که به دلیل تحریم‌ها، وابستگی به نفت و ناکارآمدی‌های ساختاری با مشکلات جدی مواجه است، نیازمند اصلاحات عمیق‌تر است. گزارش‌های معتبر نشان می‌دهند که رشد اقتصادی پایدار تنها با افزایش سرمایه‌گذاری مولد، بهبود محیط کسب‌وکار و مدیریت بهینه منابع محقق می‌شود. در غیر این صورت، حتی بهترین ابزارهای مالی نیز نمی‌توانند از تکرار بحران‌های مالی جلوگیری کنند.

استفاده از اوراق صکوک اجاره به عنوان جایگزینی برای اوراق بدهی، از نظر فنی و شرعی گامی مثبت و رویکردی نوین در تامین مالی دولت است که می‌تواند به شفافیت و پایداری مالی کمک کند. اما این ابزار زمانی اثربخش خواهد بود که منابع حاصل از آن به سمت سرمایه‌گذاری‌های مولد و توسعه زیرساخت‌ها هدایت شود، نه صرف هزینه‌های جاری و غیرمولد. در غیر این صورت، اقتصاد ایران همچنان با چالش‌های کسری بودجه، تورم و رشد ناکافی مواجه خواهد بود و تغییر در ابزار تامین مالی تنها تغییری ظاهری خواهد بود.

بنابراین، راهکار اصلی مقابله با کسری بودجه و بهبود وضعیت اقتصادی، تلفیقی از اصلاحات ساختاری در بودجه، بهبود مدیریت مالی دولت و استفاده هوشمندانه از ابزارهای مالی نوین مانند اوراق صکوک است که بتواند اقتصاد ایران را به سمت پایداری و رشد واقعی هدایت کند.

یگانه بختیاری