مسکو در جنگ ایران و آمریکا کدام طرف معادله ایستاده است؟

به گزارش نماد اقتصاد، سفر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، به مسکو و دیدار سه‌ساعته او با ولادیمیر پوتین، در شرایطی انجام شد که نقش روسیه در تحولات پساجنگ و احتمال میانجی‌گری این کشور میان تهران و واشنگتن بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.
انتقال پیام ویژه رهبر انقلاب به رئیس‌جمهور روسیه، رایزنی درباره ترتیبات امنیتی منطقه، طرح انتقال گاز روسیه به ایران و پیگیری پروژه‌هایی همچون کریدور شمال ـ جنوب، از جمله محورهای این سفر بود. مسکو نیز در ماه‌های اخیر بارها آمادگی خود را برای کمک به کاهش تنش میان ایران و آمریکا اعلام کرده است؛ با این حال، همچنان این پرسش مطرح است که روسیه تا چه اندازه اراده و ظرفیت ایفای نقشی مؤثر در حل‌وفصل مناقشه تهران و واشنگتن را دارد و منافع راهبردی این کشور چه نسبتی با آینده روابط ایران و آمریکا پیدا می‌کند؟
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، نماینده ادوار مجلس و رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، در گفت‌وگو با «نماد اقتصاد» با نگاهی انتقادی به نقش مسکو در مناسبات ایران و غرب، معتقد است روسیه به دلیل تقابل راهبردی و تاریخی خود با کشورهای غربی نمی‌تواند میانجی بی‌طرفی در مناقشه ایران و آمریکا باشد.

فلاحت‌پیشه: ایران نباید هزینه تقابل راهبردی روسیه و چین با آمریکا را بپردازد

فلاحت‌پیشه با اشاره به نقش روسیه در مناسبات ایران و آمریکا معتقد است مسکو، به دلیل اختلافات راهبردی و تاریخی با غرب، نمی‌تواند میانجی بی‌طرفی در مناقشه تهران و واشنگتن باشد. به باور او، روسیه در سال‌های گذشته تلاش کرده است تقابل ایران و غرب را به سطحی ایدئولوژیک ارتقا دهد تا این مناقشه در چارچوب رقابت گسترده‌تر قدرت‌های شرقی با آمریکا تعریف شود؛ روندی که بخشی از هزینه‌های آن بر دوش ایران قرار گرفته است.
او تأکید کرد تا زمانی که مسئله ایران از رقابت هژمونیک میان شرق و غرب تفکیک نشود، ظرفیت دیپلماسی برای حل اختلافات تهران و واشنگتن محدود خواهد بود. او همچنین سفر محسن رضایی به روسیه و ورود هم‌زمان مقام‌های سیاسی، امنیتی و نظامی ایران به پرونده روابط با آمریکا را نشانه‌ای از درگیر بودن کلیت ساختار سیاسی کشور در این مسئله دانست؛ هرچند معتقد است مسکو در سطح راهبردی تمایلی به ارائه کمک‌هایی که بتواند موازنه جنگ را به سود ایران تغییر دهد، ندارد.

روسیه نمی‌تواند میانجی بی‌طرف ایران و آمریکا باشد

فلاحت‌پیشه با اشاره به اختلافات دیرینه روسیه و کشورهای غربی اظهار کرد: کشوری که خود با غرب درگیر یک تقابل راهبردی است، نمی‌تواند نقش میانجی بی‌طرف را در مناقشه میان ایران و آمریکا ایفا کند. اختلافات روسیه و غرب، برخلاف اختلافات تهران و واشنگتن، ریشه‌های بنیادین، تاریخی و مزمن دارد و ابعاد سرزمینی، جمعیتی و سیاسی گسترده‌ای را دربرمی‌گیرد.
به گفته او، روسیه در قبال کشورهایی مانند لهستان و فنلاند نیز پیشینه‌ای از اختلافات سرزمینی و جمعیتی دارد و در کنار این مسائل، رقابت‌های راهبردی متعددی با جهان غرب را دنبال می‌کند. از این منظر، نمی‌توان مناقشه مسکو و غرب را با اختلافات ایران و آمریکا یکسان ارزیابی کرد.
رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی مجلس با تأکید بر اینکه تقابل ایران و آمریکا در سطح اختلافات مزمن روسیه و غرب قرار ندارد، افزود: در چنین شرایطی، بخشی از مواضع و اقدامات روسیه در قبال ایران به‌گونه‌ای است که به تشدید ابعاد ایدئولوژیک مناقشه تهران و غرب منجر می‌شود. او در این زمینه به اظهارات برخی چهره‌ها و مقام‌های روس، از جمله الکساندر دوگین، اشاره کرد و معتقد است این رویکرد به جای کمک به حل اختلافات ایران و غرب، زمینه تداوم و تشدید آن را فراهم می‌کند.
فلاحت‌پیشه معتقد است یکی از مسائل مهم در سیاست خارجی ایران طی سال‌های گذشته، قرار گرفتن پرونده تهران در چارچوب رقابت قدرت‌های شرقی با ایالات متحده بوده است. به باور او، ایران در مواردی هزینه‌هایی را متحمل شده که در اصل به رقابت هژمونیک روسیه و چین با آمریکا و کشورهای غربی ارتباط داشته است.
او در این باره تصریح کرد: ایران طی سال‌های اخیر بخشی از هزینه‌های تقابل هژمونیک چین و روسیه با آمریکا و غرب را پرداخت کرده است. مسئله اصلی این است که تا زمانی که پرونده ایران از این رقابت گسترده جدا نشود و مناقشه تهران و واشنگتن به‌عنوان موضوعی مستقل مورد توجه قرار نگیرد، دیپلماسی نمی‌تواند به نتایج مؤثری دست پیدا کند.
از نگاه این نماینده پیشین مجلس، ایدئولوژیک شدن اختلافات ایران و غرب به سود حل‌وفصل دیپلماتیک آن نیست؛ چراکه در این وضعیت، منافع و محاسبات قدرت‌های دیگر نیز بر روند تصمیم‌گیری درباره پرونده ایران اثر می‌گذارد.

سفر محسن رضایی؛ نمایندگی کلیت ساختار سیاسی و نظامی ایران

فلاحت‌پیشه در ادامه، درباره ورود مقام‌های امنیتی و نظامی به عرصه دیپلماسی و ارزیابی سفر محسن رضایی به روسیه گفت: مناسبات ایران در شرایط کنونی بیش از گذشته تحت تأثیر جنگ و تقابل با آمریکا قرار گرفته است. در گذشته، پرونده‌هایی مانند موضوع هسته‌ای عمدتاً از سوی وزارت امور خارجه یا دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی پیگیری می‌شد، اما اکنون طیف گسترده‌تری از نهادهای کشور، از وزارت امور خارجه و شورای عالی امنیت ملی تا ریاست‌جمهوری، مجلس و سپاه، درگیر این مسئله هستند.
به اعتقاد او، سفر محسن رضایی را نمی‌توان صرفاً مأموریتی از جانب بخش نظامی کشور تلقی کرد؛ بلکه این سفر به‌طور طبیعی در چارچوب مواضع و محاسبات کلی ساختار سیاسی، دیپلماتیک و نظامی ایران انجام شده است.
فلاحت‌پیشه با اشاره به انتظارات ایران از روسیه در زمینه همکاری‌های نظامی و تجهیزاتی نیز اظهار کرد: ایران انتظار دارد بخشی از تجهیزاتی را که روسیه در جریان جنگ به تهران تحویل نداده است، در شرایط کنونی دریافت کند. با این حال، او نسبت به تمایل مسکو برای ارائه کمک‌های تعیین‌کننده به ایران تردید دارد.
رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی مجلس در ارزیابی رفتار روسیه در قبال جنگ ایران و آمریکا گفت: به نظر می‌رسد ولادیمیر پوتین در سطح کلان با دونالد ترامپ نوعی توافق نانوشته دارد که بر اساس آن، روسیه از ارائه کمک‌هایی به ایران که بتواند آثار راهبردی و تعیین‌کننده‌ای بر روند جنگ داشته باشد، خودداری کند.
او افزود: کمک‌های روسیه به ایران ممکن است در سطحی محدودتر یا با تأخیر انجام شود؛ همان‌گونه که در برخی همکاری‌های تسلیحاتی گذشته نیز شاهد چنین وضعیتی بوده‌ایم. در واقع، مسکو ممکن است در حوزه‌هایی که تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر موازنه جنگ ندارند، به همکاری با تهران ادامه دهد، اما نباید انتظار داشت در شرایط کنونی تجهیزاتی در اختیار ایران قرار دهد که به شکل معناداری موازنه راهبردی جنگ را تغییر دهد.
بر این اساس، از نگاه فلاحت‌پیشه، همکاری‌های تهران و مسکو را باید با در نظر گرفتن اولویت‌های مستقل روسیه و محاسبات این کشور در رابطه با واشنگتن ارزیابی کرد. او معتقد است روابط دو کشور، لزوماً به معنای هم‌سویی کامل در پرونده‌های امنیتی و نظامی نیست و ایران برای پیشبرد دیپلماسی خود باید از قرار گرفتن در چارچوب رقابت هژمونیک قدرت‌های دیگر پرهیز کند.