پایان یک قرن سلطنت بنزین

به گزارش نماد اقتصاد، بر اساس داده‌های موسسه «موبیلیتی گلوبال»، فروش خودروهای بنزینی در نیمه نخست ۲۰۲۶ با افت ۱۰ درصدی نسبت به سال قبل به ۲۰.۲۵ میلیون دستگاه رسید و سهم آن‌ها از فروش جهانی خودروهای نو ۳ واحد درصد کاهش یافت و به ۴۹ درصد رسید. جالب است بدانید، این سهم در سال ۲۰۲۱ معادل ۷۳ درصد بود؛ یعنی در پنج سال ۲۴ واحد درصد سقوط کرده است. البته این آمار برخی خودروهای سنگین را شامل نمی‌شود. به این ترتیب، ترکیب بازار جهانی خودروی نو در نیمه نخست ۲۰۲۶ چنین شکل گرفت: خودروهای بنزینی با فروش ۲۰.۲۵ میلیون دستگاه و افت ۱۰ درصدی، همچنان بزرگ‌ترین گروه بودند اما سهم‌شان به ۴۹ درصد محدود شد. در مقابل، هیبریدها با رشد ۱۰ درصدی به ۷.۲۷ میلیون دستگاه و سهم ۱۸ درصدی رسیدند و خودروهای تمام‌برقی نیز با رشد ۱۲ درصدی، ۶.۸۷ میلیون دستگاه فروختند و ۱۷ درصد بازار را از آن خود کردند.

شوک نفتی، موتور محرک تغییر

قیمت نفت پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران جهش کرد و گرانی بنزین و نگرانی از تأمین سوخت، تقاضا برای خودروهای بنزینی را در سراسر جهان کاهش داد و حتی فروش این خودروها در چین ۲۶ درصد و در اروپا ۱۳ درصد افت کرد. ابعاد این شوک در داده‌های انرژی روشن است. به برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، حجم نفت خام و فرآورده‌های عبوری از تنگه هرمز در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به‌طور میانگین به ۴.۹ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که این رقم در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه بود. همین نهاد در اوج بحران پیش‌بینی کرده بود که قیمت نفت برنت در سه‌ماهه دوم به ۱۱۵ دلار در هر بشکه برسد. در آمریکا، میانگین قیمت بنزین پیش از آغاز جنگ تنها ۲.۹۸ دلار در هر گالن بود، اما در آوریل به ۴.۱۴ دلار رسید که بالاترین سطح از اوت ۲۰۲۲ بود.

برنده اصلی: خودروی برقی

خودروهای برقی که هزینه عملیاتی پایین‌تر، نقطه قوت آن‌هاست، بیشترین سود را از این تحول بردند. فروش آن‌ها ۱۲ درصد رشد کرد و به ۶.۸۷ میلیون دستگاه رسید. سهم ۱۷ درصدی این خودروها از کل فروش، از آستانه ۱۶ درصدی که به طور معمول «نقطه عطف» پذیرش انبوه یک فناوری تلقی می‌شود، فراتر رفته است. با این حال، دو بازار بزرگ خلاف جهت حرکت کردند. چین با وجود اینکه نیمی از فروش جهانی خودروی برقی را به خود اختصاص داد، پس از کاهش مشوق‌های مالیاتی از ژانویه، افت ۳ درصدی تا ۳.۴۴ میلیون دستگاه را تجربه کرد. در آمریکای شمالی نیز پس از لغو مشوق‌ها از سوی دولت ترامپ، فروش ۱۵ درصد کاهش یافت. البته روند ماهانه چین متفاوت است: طبق آژانس بین‌المللی انرژی، در آوریل سهم ماهانه خودروهای برقی در چین به رکورد بیش از ۶۰ درصد کل فروش رسید، هرچند فروش تجمعی سال هنوز از ۲۰۲۵ کمتر بود.

اروپا، جنوب شرق آسیا و اقیانوسیه؛ پیشران‌های تازه

رشد اصلی از بازارهای دیگر آمد. فروش خودروی برقی در اروپا ۳۲ درصد رشد کرد و به ۱.۸۱ میلیون دستگاه رسید. به گفته انجمن خودروسازان اروپا (ACEA)، در مجموع ۳۱ کشور عمده اروپایی، فروش خودروهای برقی در نیمه نخست سال برای اولین بار از خودروهای بنزینی پیشی گرفت. جزئیات آمار انجمن خودروسازان اروپا تصویر دقیق‌تری به دست می‌دهد: سهم خودروهای تمام‌برقی در اتحادیه اروپا از ۱۵.۶ درصد سال قبل به ۲۰.۷ درصد رسید، هیبریدها با ۳۷.۳ درصد همچنان محبوب‌ترین گزینه ماندند و سهم مجموع بنزینی و دیزلی از ۳۷.۸ به ۲۹.۷ درصد سقوط کرد. بزرگ‌ترین رشدها در فرانسه (۶۲.۹ درصد)، آلمان (۴۸ درصد) و دانمارک (۴۱.۲ درصد) ثبت شد. نکته قابل توجه اینکه در محدوده اتحادیه اروپا به‌تنهایی، ثبت ۱.۳۱ میلیون خودروی بنزینی نو هنوز اندکی بیش از ۱.۲۲ میلیون خودروی تمام‌برقی است؛ آنچه کفه ترازو را در سطح کل اروپا به نفع برقی‌ها برگردانده، بازارهایی مانند بریتانیا و نروژ است. در جنوب شرق آسیا، فروش خودروی برقی ۸۱ درصد جهش کرد و به ۳۵۰ هزار دستگاه رسید و در اقیانوسیه نیز بیش از دو برابر شد و به ۱۱۰ هزار دستگاه رسید. آژانس بین‌المللی انرژی برای این منطقه چشم‌انداز بلندتری ترسیم کرده و پیش‌بینی می‌کند تا ۲۰۳۵ سهم خودروهای برقی از فروش خودروی نو در جنوب شرق آسیا به ۶۰ درصد برسد.

سیطره چین بر صادرات

خودروسازان چینی مانند جیلی و بی‌وای‌دی صادرات خود را با سرعت قابل توجهی گسترش داده‌اند و به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، ۶۰ درصد فروش جهانی خودروهای برقی و هیبریدی پلاگین را در اختیار دارند. در بازارهای خارج از آمریکا، اروپا و چین، ۵۵ درصد این خودروها وارداتی از چین بوده است. طبق همین آژانس، چون تولید از تقاضای داخلی پیشی گرفت، صادرات خودروی برقی چین در ۲۰۲۵ دو برابر شد و به رکورد بیش از ۲.۵ میلیون دستگاه رسید. نفوذ چین در اروپا هم محسوس است: گروه جیلی در نیمه نخست ۲۰۲۶ با ۲.۷ درصد سهم، به‌عنوان نخستین برند چینی در رتبه هشتم بازار اتحادیه اروپا قرار گرفت و از فورد پیشی گرفت.

 چشم‌انداز: سیاست هنوز تعیین‌کننده است

موبیلیتی گلوبال پیش‌بینی می‌کند تا ۲۰۳۰ بیش از ۳۰ درصد تولید خودروی جهان، برقی باشد و این فناوری از هیبریدها و خودروهای احتراقی (شامل دیزلی‌ها) پیشی بگیرد. سهم جهانی خودروهای برقی از ژوئیه نیز همچنان رو به افزایش بوده است. یوشیاکی کاوانو، مدیر وابسته موبیلیتی گلوبال، می‌گوید پذیرش خودروی برقی حدود سال ۲۰۲۴ به دلیل کاهش یارانه‌ها کند شد و هیبریدها رشد کردند، اما گرانی نفت دوباره مزیت هزینه عملیاتی پایین‌تر خودروهای برقی را برجسته کرده و فروش آن‌ها از نو در حال رشد است.

با این همه، سرعت این گذار هنوز به شدت به سیاست‌های دولتی وابسته است. از پاییز گذشته که آمریکا یارانه‌ها را کاهش داد و مقررات مصرف سوخت را تسهیل کرد، تقاضا به شدت افت کرد و خودروسازانی مانند هوندا و جنرال موتورز ناچار به بازنگری راهبرد خودروی برقی و ثبت زیان‌های سنگین شدند. کاوانو اما معتقد است کمتر خریدار خودروی برقی به بنزینی یا هیبرید بازمی‌گردد و با ادامه کاهش قیمت‌ها، تقاضای واقعی مصرف‌کننده، فارغ از یارانه، گسترش خواهد یافت. آژانس بین‌المللی انرژی نیز پیش‌بینی کرده است که فروش جهانی خودروهای برقی در ۲۰۲۶ به ۲۳ میلیون دستگاه، معادل ۲۸ درصد کل فروش خودرو، برسد. این در حالی است که در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ و در پی تغییر سیاست‌ها در چین و آمریکا، فروش جهانی ۸ درصد کاهش یافته بود؛ یعنی شوک نفتی به طور عملی روند نزولی ابتدای سال را معکوس کرده است.

قمار ژاپنی‌ها روی هیبرید

خودروهای برقی سهم کوچکی از فروش خودروسازان ژاپنی دارند؛ خودروسازانی که روی هیبریدها شرط بسته‌اند. هیبریدها مصرف سوخت بهتری از خودروهای بنزینی دارند و حتی با گرانی سوخت هم محبوبیت خود را حفظ کرده‌اند. فروش جهانی هیبریدها در نیمه نخست ۱۰ درصد رشد کرد و به ۷.۲۷ میلیون دستگاه، یعنی ۱۸ درصد کل فروش خودروی نو، رسید. به این ترتیب، بازار جهانی خودرو اکنون نه یک برنده، بلکه دو جایگزین برای بنزین دارد که هر کدام با منطق متفاوتی رشد می‌کنند. خودروی برقی گزینه‌ای است که با گرانی سوخت بیشترین مزیت را پیدا می‌کند و پشتوانه آن ظرفیت تولید عظیم و ارزان چین است. هیبرید اما گزینه‌ای کم‌ریسک‌تر برای مصرف‌کنندگانی است که هنوز به زیرساخت شارژ، برد باتری یا ارزش خودروی برقی در بازار دست‌دوم اطمینان ندارند؛ همان‌طور که در اتحادیه اروپا نیز، با وجود رشد چشمگیر برقی‌ها، هیبریدها همچنان محبوب‌ترین پیشرانه باقی مانده‌اند.