چاپ سرپا ماند، مواد اولیه کمیاب شد

به گزارش نماد اقتصاد، صنعت چاپ و بسته‌بندی یکی از حلقه‌های راهبردی زنجیره ارزش تولید است که عملکرد آن به‌طور مستقیم با کیفیت عرضه محصول، بهره‌وری صنعتی، مدیریت هزینه و قابلیت رقابت در بازارهای داخلی و بین‌المللی ارتباط دارد. این صنعت در پیوند با طیف گسترده‌ای از بخش‌های اقتصادی، از صنایع غذایی و دارویی تا پتروشیمی، لوازم خانگی، قطعه‌سازی و محصولات کشاورزی، نقشی فراتر از تامین ملزومات بسته‌بندی ایفا می‌کند.

انتخاب مواد اولیه، فناوری چاپ، ساختار بسته‌بندی و انطباق با استانداردهای فنی و زیست‌محیطی، بر هزینه تمام‌شده محصول، حفاظت از کالا در زنجیره توزیع، قابلیت رهگیری و پذیرش آن در بازارهای هدف اثرگذار است. از این منظر، توسعه فناوری‌های چاپ و بسته‌بندی می‌تواند به ارتقای ارزش افزوده محصولات و تقویت مزیت رقابتی تولیدکنندگان منجر شود.

با وجود این جایگاه، رقابت‌پذیری صنعت چاپ و بسته‌بندی به عواملی مانند دسترسی پایدار و اقتصادی به مواد اولیه، نوسازی ماشین‌آلات، توسعه فناوری‌های چاپ دیجیتال و هوشمند، بهره‌وری انرژی، تامین سرمایه در گردش و ثبات مقررات وابسته است. نوسانات نرخ ارز و قیمت مواد مصرفی، محدودیت‌های واردات تجهیزات و قطعات و دشواری تامین مالی سرمایه‌گذاری‌های فناورانه نیز می‌توانند هزینه تولید را افزایش دهند و توان رقابت بنگاه‌ها را محدود کنند. در بخش صادرات، علاوه بر کیفیت چاپ و بسته‌بندی، موضوعاتی مانند انطباق با الزامات بازار مقصد، قابلیت بازیافت، استانداردهای تماس با مواد غذایی، طراحی متناسب با بازار هدف و لجستیک نیز اهمیت دارند.

در چنین شرایطی، ارزیابی ظرفیت‌های تولیدی و صادراتی این صنعت و بررسی موانع توسعه فناوری و سرمایه‌گذاری در آن، برای شناخت جایگاه چاپ و بسته‌بندی در اقتصاد صنعتی کشور ضروری است؛ محورهایی که در گفت‌وگو با بابک عابدین، رئیس هیات ‌مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران به آن‌ها خواهیم پرداخت.

بابک عابدین با اشاره به وضعیت صنعت چاپ و بسته‌بندی کشور، اظهار داشت: این صنعت با وجود شرایط دشوار حاکم بر اقتصاد، پرقدرت به فعالیت خود ادامه داده و حتی برای لحظه‌ای از حرکت بازنمانده است. فعالان این حوزه در تمام این مدت تلاش کرده‌اند نیاز بخش‌های مختلف تولیدی و اقتصادی کشور را تامین کنند و اجازه ندهند اختلال در فعالیت واحدهای چاپ و بسته‌بندی، روند تامین ملزومات صنایع دیگر را با وقفه مواجه کند.

وی با اشاره به فعالیت واحدهای آسیب‌دیده در جریان حملات ناجوانمردانه اخیر، افزود: حتی کارخانه‌هایی که در جریان این حملات مورد اصابت موشک قرار گرفتند نیز به‌طور هم‌زمان بازسازی و تولید را در دستور کار قرار دادند. این رویکرد نشان می‌دهد که فعالان صنعت چاپ و بسته‌بندی، با وجود خسارت‌ها و محدودیت‌های موجود، برای تداوم تولید و پاسخ‌گویی به نیاز بازار تلاش کرده‌اند.

تامین مواد اولیه و ملزومات مصرفی؛ چالش‌های عمده چاپ

رئیس هیات ‌مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران در ادامه ضمن اشاره به مهم‌ترین چالش‌های صنعت چاپ و بسته‌بندی طی نیمه نخست سال ۱۴۰۵، تامین مواد اولیه و ملزومات مصرفی را یکی از اصلی‌ترین موانع تداوم تولید دانست و گفت: این چالش در هر دو بخش بسته‌بندی‌های سلولزی و پلیمری به‌طور جدی خود را نشان داده است. در بخش سلولزی، کاغذ و مقوا از مواد پایه و تعیین‌کننده در قیمت تمام‌شده محصولات به شمار می‌روند و در بخش بسته‌بندی‌های انعطاف‌پذیر نیز انواع فیلم‌های پلیمری، ازجمله پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن نقش محوری دارند.

به گفته عابدین، این مواد در تولید طیف گسترده‌ای از بسته‌بندی‌های مورد استفاده در صنایع دارویی، غذایی، لبنی، شیرینی و شکلات، غلات، ماکارونی و دیگر محصولات مصرفی کاربرد دارند. بنابراین، هرگونه اختلال در دسترسی به آن‌ها یا افزایش ناگهانی قیمتشان، مستقیما هزینه تولید و امکان برنامه‌ریزی بنگاه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

وی با تشریح وضعیت تامین مواد اولیه پلیمری در نیمه نخست سال جاری، گفت: بخش عمده فیلم‌های پلیمری مورد استفاده در صنعت بسته‌بندی پیش از این از طریق تولیدکنندگان داخلی تامین می‌شد اما آسیب به بخشی از ظرفیت تولید مجتمع‌های پتروشیمی، عرضه این مواد را با محدودیت مواجه کرد. از سوی دیگر، اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل و دشواری واردات در پی محدودیت‌های دریایی و هوایی، امکان جبران کسری عرضه از طریق بازارهای خارجی را نیز کاهش داده است.

رئیس هیات ‌مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران اضافه کرد: در نتیجه، مواد اولیه مورد نیاز صنایع پایین‌دستی با نظم و حجم سابق در دسترس تولیدکنندگان قرار نمی‌گیرد و عرضه محدود و تدریجی، در کنار افزایش قیمت‌ها، فشار مضاعفی بر فعالان صنعت چاپ و بسته‌بندی وارد کرده است؛ صنعتی که برای تامین سفارش‌های مستمر صنایع غذایی، دارویی و کالاهای مصرفی، به دسترسی پایدار به این مواد وابستگی مستقیم دارد.

عابدین همچنین عرضه قطره‌چکانی مواد اولیه پلیمری با هدف نوسان‌گیری از قیمت‌ها را به زیان فعالان صنعت چاپ و بسته‌بندی دانست و عنوان کرد: محدود شدن عرضه در شرایطی که تقاضای واقعی واحدهای تولیدی برای تامین مواد اولیه همچنان پابرجاست، تعادل بازار را برهم خواهد زد و تصویری غیرواقعی از نسبت عرضه و تقاضا ایجاد خواهد کرد.

 به دنبال رفع چالش‌های موجود در صنعت چاپ و بسته‌بندی هستیم

وی در ادامه به بررسی اقدامات این اتحادیه جهت رفع چالش‌های موجود پرداخت و عنوان کرد: مکاتبات لازم با وزارت صنعت، معدن و تجارت با هدف سامان‌دهی سهمیه‌بندی مواد اولیه و تخصیص ارز مورد نیاز فعالان این صنعت انجام شده است تا تولیدکنندگان بتوانند بخشی از نیازهای خود را تامین کنند. با این حال، حل پایدار مشکل مواد اولیه، به‌ویژه در بخش کاغذ و مقوا، علاوه بر تامین ارز، به تسهیل فرایندهای واردات، حمل‌ونقل و ترخیص کالا نیز وابسته است.

رئیس هیات ‌مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران با اشاره به برآورد سالانه حدود دو میلیون تن نیاز تولیدکنندگان به انواع کاغذ و مقوا، ابراز کرد: این مواد در طیف گسترده‌ای از محصولات، از بسته‌بندی‌های سلولزی و جعبه‌های مورد استفاده در صنایع غذایی و دارویی گرفته تا محصولات چاپی و حوزه نشر کاربرد دارند. تامین چنین حجمی از مواد اولیه، به‌ویژه در شرایط اختلال در مسیرهای تجاری و حمل‌ونقل، مستلزم بازنگری در سازوکارهای تأمین و واردات است.

عابدین با تاکید بر ضرورت تسهیل امور لجستیکی و گمرکی، افزود: در شرایطی که امکان انتقال محموله‌های بزرگ از مسیرهای دریایی محدود شده است، استفاده از مسیرهای زمینی با ظرفیت حمل متفاوت، لزوما نمی‌تواند جایگزین هم‌حجمی برای حمل‌ونقل دریایی باشد. از این ‌رو، تسریع در تشریفات گمرکی، کاهش موانع غیرضروری واردات و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول برای تسهیل انتقال محموله‌ها باید در اولویت دولت و مسئولان ذی‌ربط قرار گیرد.

وی همچنین استفاده از ظرفیت ارزهای در دسترس فعالان اقتصادی، ازجمله ارز شخصی واردکنندگان و ارز حاصل از صادرات سایر صادرکنندگان در چارچوب ضوابط قانونی را از راهکارهای قابل بررسی برای تسهیل تأمین مواد اولیه دانست.

ضرورت ثبات سیاست‌ها و تقویت تعامل میان دولت و بخش خصوصی

رئیس هیات ‌مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران با اشاره به فراهم شدن امکان ثبت سفارش خطوط تولید جدید طی یک سال گذشته با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، چشم‌انداز صنعت چاپ و بسته‌بندی را روشن ارزیابی کرد و گفت: ایجاد امکان نوسازی ماشین‌آلات و توسعه خطوط تولید، گامی موثر برای ارتقای ظرفیت و توان رقابتی این صنعت است. با این حال، تداوم این مسیر به ثبات سیاست‌ها و تقویت تعامل میان دولت و بخش خصوصی نیاز دارد.

عابدین در پایان ابراز امیدواری کرد که با گسترش این تعامل، دیدگاه‌ها و نیازهای واقعی فعالان صنعت چاپ و بسته‌بندی بیش از گذشته در فرایند سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری مورد توجه قرار گیرد و زمینه برای رفع موانع تولید، تسهیل تامین مواد اولیه و اجرای طرح‌های توسعه‌ای، به‌ویژه در روزهای پساجنگ فراهم شود.