تکمیل زنجیره ارزش و تامین پایدار در فولاد سنگان

به گزارش نماد اقتصاد، مجید مصطفوی، معاون توسعه و تکنولوژی شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان طی گفت‌وگویی به برررسی پروژه‌های توسعه‌ای و اهمیت اجرای آن‌ها در شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان پرداخته است که متن کامل آن را در ادامه خواهید خواند:

۱. اکنون پیشرفت فیزیکی و مالی پروژه کارخانه ۲.۵ میلیون تنی کنسانتره هماتیت–مگنتیت دقیقا چقدر است؛ چه میزان منابع هنوز تامین نشده و تاریخ واقع‌بینانه ورود آن به مدار تولید چه زمانی خواهد بود؟ مهم‌ترین مانع باقی‌مانده پروژه چیست؟

پروژه احداث کارخانه ۲.۵ میلیون تنی کنسانتره هماتیت–مگنتیت یکی از پروژه‌های مهم فولاد سنگان در مسیر تکمیل زنجیره ارزش و تامین پایدار خوراک است. این پروژه در حال حاضر در مسیر اجرایی خود قرار دارد و بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های مهندسی، تامین و اجرای آن انجام شده است. در خصوص درصد دقیق پیشرفت فیزیکی و مالی، مبنای ما آخرین صورت‌وضعیت‌های تاییدشده پروژه است و طبیعتا ارقام با پیشرفت عملیات اجرایی به‌روزرسانی می‌شوند. موضوع تامین منابع مالی نیز برنامه‌ریزی شده و تلاش ما این است که با تامین به‌موقع منابع، وقفه‌ای در برنامه اجرایی ایجاد نشود. هدف‌گذاری ما ورود پروژه به مدار تولید در واقع‌بینانه‌ترین زمان ممکن و پس از تکمیل الزامات فنی، تامین تجهیزات و راه‌اندازی آزمایشی است. مهم‌ترین چالش باقی‌مانده نیز در شرایط فعلی، هماهنگی هم‌زمان میان تامین مالی، تامین تجهیزات و اجرای عملیات است. اولویت شرکت این است که هیچ‌یک از این حلقه‌ها به گلوگاه پروژه تبدیل نشود.

۲. فولاد سنگان افزایش ظرفیت گندله‌سازی را دنبال می‌کند؛ در حالی‌ که خود شرکت اخیرا کمبود سنگ‌آهن و موانع استخراج را از چالش‌های جدی تولید دانسته است. این طرح اکنون در چه مرحله‌ای قرار دارد و خوراک ظرفیت جدید قرار است دقیقا از چه منابعی تامین شود؟

افزایش ظرفیت گندله‌سازی فولاد سنگان به ۷.۵ میلیون تن، بخشی از برنامه ما برای افزایش ظرفیت تولید و استفاده حداکثری از زیرساخت‌های موجود است اما این توسعه بدون حل مسئله خوراک سنگ‌آهن چالشی خواهد بود. می‌دانیم که منطقه سنگان ظرفیت بالایی از سنگ‌‎آهن دارد و بروز چالش در استخراج سنگ‌آهن در مقطع کنونی، نمی‌تواند عاملی برای عدم اجرای طرح‌های توسعه باشد. بنابراین باید مشکل تامین سنگ‌آهن با مدیریت و برنامه‌ریزی حل شود نه پروژه‌های توسعه‌ای متوقف شود. بنابراین در کنار توسعه معادن و اکتشاف، موضوع بهبود بهره‌وری استخراج، افزایش استخراج از ذخایر موجود و ایجاد تنوع در منابع تامین نیز در دستور کار قرار دارد. به همین دلیل، هم‌زمان با پیگیری توسعه ظرفیت گندله‌سازی، موضوع تامین پایدار سنگ‌آهن از طریق معاونت مربوطه و مدیریت ارشد شرکت نیز با جدیت دنبال می‌شود. به منظور تامین منابع مورد نیاز برای ظرفیت جدید، ما طرح احداث کارخانه ۲.۵ میلیون تنی کنسانتره‌سازی را در دست اجرا داریم که کنسانتره تولیدی این کارخانه به عنوان مواد اولیه موردنیاز در گندله‌سازی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. واقعیت این است که امروز در صنعت فولاد کشور، مسئله اصلی صرفا ایجاد ظرفیت تولید نیست بلکه تضمین خوراک برای ظرفیت ایجادشده است. بنابراین رویکرد فولاد سنگان این است که توسعه گندله‌سازی را متناسب با برنامه تامین سنگ‌آهن پیش ببرد و اجازه ندهد ظرفیت اسمی ایجاد شود اما به دلیل کمبود خوراک، ظرفیت عملیاتی محقق نشود. طرح مطالعاتی پروژه مذکور به انجام رسیده است و از میان چندین مدل مهندسی شده، طرح نهایی انتخاب شده و مراحل اجرای عملیات در دست برنامه‌ریزی جهت انجام است.

۳. پروژه نیروگاه بادی ۲۰۰ مگاواتی فولاد سنگان طی چند سال گذشته به‌عنوان راهکار خودتامینی انرژی مطرح شده است. وضعیت اجرایی این پروژه اکنون چگونه است؛ نخستین فاز آن چه زمانی وارد مدار می‌شود و با توجه به ماهیت ناپایدار انرژی بادی، چه سهمی از برق مصرفی شرکت را به‌طور عملی و پایدار تامین خواهد کرد؟

تامین انرژی پایدار یکی از مهم‌ترین الزامات تداوم تولید در فولاد سنگان است. به همین دلیل، پروژه نیروگاه بادی ۲۰۰ مگاواتی را نه صرفا به‌عنوان یک پروژه تولید برق بلکه به‌عنوان بخشی از راهبرد امنیت انرژی شرکت دنبال می‌کنیم. در این پروژه، موضوع تامین مالی و مدل اجرایی از اهمیت بالایی برخوردار است و اقدامات لازم برای فراهم کردن شرایط اجرایی و سرمایه‌گذاری انجام شده و در حال پیگیری است. زمان ورود نخستین فاز نیز باید براساس نهایی شدن الزامات مالی، اجرایی و اتصال به شبکه اعلام شود. البته کاملا با این نکته موافقم که انرژی بادی ماهیت متناوب دارد. بنابراین قرار نیست نیروگاه بادی به‌تنهایی تمام نیاز برق شرکت را پوشش دهد اما باید اضافه کنم که ظرفیت تولید انرژی برق از نیروی باد به دلیل واقع شدن این منطقه در کریدور بادی بسیار بالاست. هدف اصلی، کاهش وابستگی به شبکه و تامین بخشی از برق مورد نیاز از یک منبع تجدیدپذیر و کاهش ریسک انرژی در بلندمدت است. در کنار این پروژه، بهینه‌سازی مصرف و توسعه سایر روش‌های تامین انرژی نیز برای فولاد سنگان اهمیت دارد؛ چراکه امنیت انرژی فقط با افزایش تولید برق محقق نمی‌شود بلکه باید هم‌زمان مصرف را نیز مدیریت کرد.

۴. در نقشه راه تحول دیجیتال فولاد سنگان، اجرای دیسپاچینگ هوشمند آب، برق و گاز و هوشمندسازی کارخانه کنسانتره پیش‌بینی شده و هدف کاهش مصرف انرژی مطرح شده است. کدام بخش‌های این برنامه تاکنون عملیاتی شده و نتایج واقعی آن در شاخص‌هایی مانند مصرف انرژی و آب به‌ازای هر تن، توقفات خط و نرخ بازیابی چه بوده است؟

تحول دیجیتال در فولاد سنگان برای ما یک موضوع نمایشی یا صرفا مربوط به خرید تجهیزات و نرم‌افزار نیست بلکه هدف اصلی، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و افزایش بهره‌وری عملیاتی به کمک فناوری‌های نوین در آینده شرکت است. در همین چارچوب، هوشمندسازی فرآیندها، پایش مصرف آب، برق و گاز و حرکت به سمت دیسپاچینگ هوشمند در دستور کار قرار گرفته است. در بخش‌هایی از این مسیر، زیرساخت‌های لازم ایجاد شده و فرآیند توسعه و اتصال سامانه‌ها در حال برنامه‌ریزی و انجام است و اکنون میزان مصارف انرژی به صورت تجهیز به تجهیز رصد و پایش می‌شود و داده‌های جمع‌آوری‌شده برای مرحله نهایی مدیریت مصرف مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حال حاضر در بخش‌هایی از کارخانجات از طریق این سیستم هوشمند، شاخص‌هایی مانند مصرف انرژی به ازای هر تن محصول، مصرف آب، توقفات تجهیزات، راندمان خطوط و نرخ بازیابی را به‌صورت مستمر پایش  و نمونه‌برداری می‌کنیم تا در فاز نهایی مورد استفاده قرار گیرند. اعتقاد ما این است که هوشمندسازی زمانی موفق بوده که نهایتا در شاخص‌های واقعی تولید خود را نشان دهد؛ یعنی کاهش مصرف، کاهش توقفات، افزایش بازیابی و افزایش تولید با همان یا حتی منابع کمتر. بنابراین ارزیابی پروژه‌های دیجیتال فولاد سنگان بر اساس خروجی واقعی آن‌ها انجام خواهد شد، نه صرفا میزان پیشرفت نصب سامانه‌ها.

۵. پیش‌تر از مهندسی معکوس هشت هزار و ۵۰۰ قطعه و بومی‌سازی ۵۵۰ قطعه در فولاد سنگان خبر داده‌اید. چه تعداد از این قطعات واقعا راهبردی و دارای سابقه وابستگی خارجی بوده‌اند و این بومی‌سازی چه میزان صرفه‌جویی ارزی، کاهش زمان توقف تجهیزات و بهبود قابلیت اطمینان خطوط تولید ایجاد کرده است؟

بومی‌سازی تجهیزات و قطعات در فولاد سنگان با یک هدف مشخص دنبال می‌شود؛ کاهش وابستگی، افزایش تاب‌آوری تولید و جلوگیری از توقف خطوط به دلیل تامین نشدن یک قطعه. در این مسیر، تاکنون هشت هزار و ۵۰۰ قطعه مورد مطالعه مهندسی معکوس قرار گرفته و بیش از ۵۵۰ قطعه بومی‌سازی شده است. البته همه این قطعات از نظر اهمیت راهبردی در یک سطح نیستند. بخشی از آن‌ها قطعاتی هستند که وابستگی خارجی یا محدودیت تامین داشته‌اند و بومی‌سازی آن‌ها از منظر استمرار تولید اهمیت ویژه‌ای داشته است. برای ما صرفا تعداد قطعات بومی‌سازی‌شده ملاک موفقیت نیست. شاخص‌های مهم‌تر عبارت‌اند از کاهش ارزبری، کاهش زمان تامین، جلوگیری از توقف تجهیزات و افزایش قابلیت اطمینان خطوط. به همین دلیل، در ارزیابی اقتصادی پروژه‌های بومی‌سازی، میزان صرفه‌جویی و اثر آن بر تولید نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. در گام بعدی نیز تمرکز ما بر تجهیزاتی خواهد بود که ریسک توقف تولید، وابستگی خارجی بالا و زمان تامین طولانی دارند؛ به‌ویژه تجهیزات و قطعات کلیدی در بخش‌های فرآوری سنگ‌آهن، خطوط کنسانتره و گندله‌سازی. رویکرد ما این است که بومی‌سازی از یک فعالیت موردی به یک زنجیره نظام‌مند تامین داخلی و دانش‌بنیان تبدیل شود.