ادعای ترامپ درباره توافق با ایران در سایه شعله‌ورشدن جبهه یمن

به گزارش نماد اقتصاد، دونالد ترامپ می‌گوید از ایران پیام دریافت کرده و تهران به‌دنبال توافق است؛ اما تقریبا هیچ‌چیز درباره این پیام روشن نیست. سخنان ترامپ درست هنگامی مطرح می‌شود که جنگ ایران و آمریکا وارد هفتمین ماه شده، درگیری‌های یمن دوباره اوج گرفته، تاسیسات و مسیرهای نفتی عربستان زیر فشار قرار گرفته‌اند و نگرانی از اختلال هم‌زمان در تنگه هرمز و باب‌المندب بازار جهانی انرژی را تکان داده است.

آیا پیام ادعایی ایران آغاز یک مسیر دیپلماتیک است یا ترامپ می‌خواهد در اوج فشارهای نظامی و اقتصادی، تهران را طرف نیازمند توافق نشان دهد؟

ترامپ چه گفت و چه چیزی را نگفت؟

رئیس‌جمهوری آمریکا شامگاه چهارشنبه در پاسخ به خبرنگاران گفت ایران «می‌خواهد توافق کند» و افزود که واشنگتن مستقیما از تهران پیام دریافت کرده است. او همچنین ابراز امیدواری کرد که جنگ هفت‌ماهه به مراحل پایانی خود نزدیک شده باشد.

ترامپ اما از بیان جزئیات خودداری کرد. مشخص نشد پیام چه زمانی ارسال شده، چه نهادی در ایران مسئول انتقال آن بوده، مضمون آن درخواست مذاکره بوده یا صرفا پیشنهادی برای کاهش تنش و آتش‌بس.

رویترز نیز در گزارش خود جزئیات مستقلی برای تایید محتوای پیام ارائه نکرده است. ازاین‌رو، فعلاً باید آن را «ادعای رئیس‌جمهوری آمریکا» دانست.

یمن چگونه وارد معادله ایران و آمریکا شد؟

تحولات یمن دیگر یک بحران محلی یا حتی صرفا نزاع میان انصارالله و عربستان نیست. گسترش عملیات در ساحل دریای سرخ، حملات موشکی و پهپادی به اهداف عربستان و تهدید مسیرهای انتقال انرژی، یمن را به یکی از مهم‌ترین قطعات بازی بزرگ‌تر تهران و واشنگتن تبدیل کرده است.

رویترز گزارش داده است که با تشدید حملات عربستان در یمن، نیروهای انصارالله نیز حملاتی را علیه شهرها و مراکز راهبردی عربستان، از جمله بندر نفتی ینبع و پایگاه هوایی خمیس مشیط، انجام داده‌اند. پیشروی‌های میدانی انصارالله در ساحل دریای سرخ نیز نگرانی درباره امنیت باب‌المندب و بنادر منطقه را افزایش داده است.

در همین حال، پنج منبع مطلع به رویترز گفته‌اند که مقام‌های آمریکایی در مسقط با نمایندگان انصارالله دیدار محرمانه داشته‌اند. وزارت خارجه آمریکا این ملاقات را رسماً تأیید نکرده، اما بر اهمیت حفظ امنیت کشتیرانی در دریای سرخ تاکید کرده است.

واشنگتن هم‌زمان در سه مسیر حرکت می‌کند: تهدید و فشار نظامی علیه ایران، ارتباط غیرعلنی با انصارالله و تلاش برای جلوگیری از تبدیل‌شدن عربستان به جبهه‌ای تازه در جنگ.

این رفتار متناقض نیست؛ بلکه نشان می‌دهد آمریکا می‌خواهد بحران را بخش‌بندی کند. هدف واشنگتن احتملا این است که درگیری یمن را از جنگ مستقیم با ایران جدا نگه دارد، حملات علیه کشتی‌ها و زیرساخت‌های انرژی را متوقف کند و از ورود پرهزینه‌تر به جنگی چندجبهه‌ای بپرهیزد.

چرا ترامپ اکنون از «پایان جنگ» سخن می‌گوید؟

ترامپ در ماه‌های گذشته بارها از ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران استفاده کرده است. اکنون تغییر لحن او و تاکید بر تمایل تهران به توافق، می‌تواند چند دلیل داشته باشد.

نخست، هزینه اقتصادی جنگ است. افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های سوختی، مستقیما بر تورم آمریکا و هزینه زندگی رای‌دهندگان اثر می‌گذارد. این مسئله در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای برای حزب جمهوری‌خواه یک تهدید سیاسی جدی است.

دوم، گسترش میدان جنگ است. واشنگتن ممکن است توان ادامه عملیات علیه ایران را داشته باشد، اما ورود عربستان، یمن و مسیرهای انتقال نفت به معادله، پیش‌بینی‌پذیری بحران را کاهش داده است. هر حمله موفق به یک بندر، پالایشگاه یا خط لوله می‌تواند بازار انرژی را در چند ساعت متلاطم کند.

سوم، آمریکا احتمالا می‌خواهد پیش از هر مذاکره‌ای، روایت سیاسی آن را مدیریت کند. وقتی ترامپ می‌گوید «ایران خواهان توافق است»، خود را در جایگاه طرف قدرتمندی قرار می‌دهد که پیشنهاد طرف مقابل را بررسی می‌کند. این روایت می‌تواند مصرف داخلی داشته باشد و هم‌زمان فشار روانی بر تهران را افزایش دهد.

چهارم، نشست احتمالی ترامپ با سران یا وزیران خارجه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل است. رویترز گزارش داده که برنامه پساجنگ و آینده امنیت منطقه می‌تواند از محورهای این رایزنی‌ها باشد. ترامپ ممکن است بخواهد پیش از آن نشست، افق پایان جنگ را باز نگه دارد.

فشار برای مذاکره، هم‌زمان با تشدید تحریم‌ها

نشانه‌های موجود هنوز از یک چرخش کامل آمریکا به‌سوی دیپلماسی حکایت نمی‌کند. هم‌زمان با سخنان ترامپ، وزارت خزانه‌داری آمریکا نشست‌هایی را با مؤسسات مالی بین‌المللی برای تقویت اجرای تحریم‌های ایران برگزار کرده است.

این هم‌زمانی نشان می‌دهد راهبرد واشنگتن احتمالاً «مذاکره همراه با فشار» است؛ یعنی حفظ تهدید نظامی و تشدید محدودیت‌های مالی تا ایران با شرایط سخت‌تری وارد گفت‌وگو شود.

از نگاه تهران، مذاکره در چنین فضایی می‌تواند خطرناک باشد. اگر آتش‌بس، رفع بخشی از تحریم‌ها و تضمین‌های اجرایی روشن وجود نداشته باشد، ایران ممکن است گفت‌وگو را صرفاً فرصتی برای تجدید قوای طرف مقابل تلقی کند. به همین دلیل، حتی اگر پیامی منتقل شده باشد، لزوما به معنای پذیرش مذاکره با شروط آمریکا نیست.

از سوی دیگر، وزیر خارجه چین در دیدار با عباس عراقچی خواستار خویشتن‌داری ایران و آمریکا و بازگشت به رایزنی‌های مؤثر شده است. عراقچی نیز بر آمادگی ایران برای استفاده از مسیرهای دیپلماتیک، مشروط به حفظ حقوق کشور، تاکید کرده است. این موضع می‌تواند نشانه بازبودن درِ دیپلماسی باشد، اما با ادعای ترامپ درباره «درخواست توافق» تفاوت معناداری دارد.

نفت؛ بازیگر خاموش میز مذاکره

جنگ اکنون فقط در میدان نظامی جریان ندارد؛ بازار نفت نیز به یکی از مهم‌ترین میدان‌های آن تبدیل شده است. تشدید درگیری‌های یمن و آسیب‌دیدن مسیرهای انتقال نفت عربستان، نگرانی درباره عرضه جهانی را افزایش داده است.

نفت برنت در معاملات پنجشنبه در محدوده ۱۰۵ دلار قرار گرفت. اعلام عرضه محموله‌های بیشتر عربستان به پالایشگاه‌های آسیایی از مسیر عمان بخشی از نگرانی‌ها را کاهش داد، اما تحلیلگران هشدار داده‌اند که ادامه حملات می‌تواند قیمت‌ها را بار دیگر به سمت ۱۲۰ دلار سوق دهد. گزارش بازار انرژی رویترز

برای ترامپ، نفت گران تنها یک مسئله خارجی نیست. افزایش بهای بنزین و گازوئیل می‌تواند مستقیماً به نارضایتی اقتصادی در داخل آمریکا دامن بزند. بنابراین پایان یا مهار جنگ، علاوه بر اهداف امنیتی، یک ضرورت انتخاباتی نیز محسوب می‌شود.

هم‌زمانی فشار بر هرمز و ناامنی در باب‌المندب، خطر بزرگ‌تری ایجاد می‌کند. بخش مهمی از تجارت انرژی جهان از این دو گلوگاه عبور می‌کند و اختلال در هر دو مسیر می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه دریایی و قیمت کالاها را در سراسر جهان افزایش دهد.