نفت ۱۱۰ دلاری آتش به جان بازارهای جهانی انداخت

این اتفاق در شرایطی رخ داده است که بازار پیش‌تر نیز از عبور نفت از مرز روانی ۱۰۰ دلار غافلگیر شده بود. برنت در روزهای اخیر بیش از ۶۰ درصد نسبت به ابتدای سال افزایش یافته است و اکنون هر حرکت چنددلاری آن می‌تواند مستقیما به تورم، نرخ بهره، ارز، اوراق و سهام جهانی منتقل شود اما مسئله اصلی دیگر صرفا قیمت نفت نیست بلکه مسئله مدت‌زمان ماندگاری نفت در محدوده بالای ۱۰۰ دلار است.

چرا نفت دوباره به مرز ۱۱۰ دلار رسید؟

بخش مهمی از جهش اخیر، منشا ژئوپلیتیک دارد. محدود شدن جریان نفت از مسیرهای مهم منطقه، تشدید درگیری میان آمریکا و ایران و تحولات دریای سرخ و یمن، ریسک عرضه را افزایش داده است.

بنا بر گزارش رویترز، جریان نفت از تنگه هرمز همچنان محدود است و هم‌زمان کنترل بندر موخا در یمن توسط حوثی‌ها، نگرانی‌ها درباره مسیرهای انتقال نفت منطقه را افزایش داده است.

از سوی دیگر، حملات به زیرساخت‌های انرژی و پالایشگاهی نیز بازار را با ریسک جدیدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، بازار نفت فقط کمبود واقعی عرضه را قیمت‌گذاری نمی‌کند بلکه احتمال اختلال بیشتر در روزها و هفته‌های آینده نیز وارد قیمت می‌شود. به همین دلیل، حتی اگر عرضه فیزیکی نفت در کوتاه‌مدت کاملا متوقف نشود، صرف ریسک می‌تواند قیمت را بالا نگه دارد.

نفت گران، کابوس بانک‌های مرکزی

مهم‌ترین اثر نفت ۱۱۰ دلاری برای اقتصاد جهانی، افزایش هزینه انرژی و در مرحله بعد بازگشت فشارهای تورمی است. نفت مستقیما قیمت بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و هزینه حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد اما اثر آن به همین‌جا محدود نمی‌شود. هزینه تولید کالا، حمل مواد اولیه، لجستیک، کشاورزی، پتروشیمی و حتی خدمات نیز از مسیر انرژی افزایش پیدا می‌کند؛ این همان چیزی است که بانک‌های مرکزی از آن واهمه دارند.

در آمریکا، رشد قیمت انرژی در حالی رخ داده است که تورم تولیدکننده در ماه اوت به ۵.۴ درصد رسیده و بازار اکنون احتمال افزایش نرخ بهره فدرال‌رزرو را جدی‌تر از گذشته دنبال می‌کند. در قاره سبز نیز بانک مرکزی اروپا همین هفته نرخ بهره را افزایش داده است و فشار نفتی می‌تواند مسیر سیاست پولی این بانک را سخت‌تر کند.

به بیان ساده، نفت ۱۱۰ دلاری می‌تواند سناریوی کاهش نرخ بهره را به سناریوی نرخ بهره بالاتر برای مدت طولانی‌تر تبدیل کند.

بازار اوراق اولین قربانی نفت شد

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران، رفتار بازار اوراق قرضه است. بازده اوراق ۱۰ساله خزانه‌داری آمریکا طی روزهای اخیر تا حوالی ۴.۹۸ درصد بالا رفت؛ در حالی که بازده اوراق ۳۰ساله نیز به بالاترین سطح ۱۹ سال اخیر رسید.

منطق بازار روشن است؛ نفت گران‌تر، تورم بالاتر، احتمال نرخ بهره بالاتر، بازده اوراق بالاتر، فشار بر ارزش اوراق و دارایی‌های پرریسک.

این زنجیره می‌تواند برای بازار سهام اهمیت زیادی داشته باشد زیرا افزایش نرخ‌های بدون ریسک، ارزش‌گذاری شرکت‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد؛ به‌خصوص شرکت‌های رشدی و فناوری که بخش بیشتری از ارزش آنها به سودهای سال‌های آینده وابسته است.

سهام جهانی در برابر نفت ۱۱۰ دلاری

واکنش بازار سهام تاکنون کاملا منفی نبوده است اما نشانه‌های هشدار جدی دیده می‌شود. روز پنجشنبه ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، شاخص‌های اصلی وال‌استریت تحت فشار قرار گرفتند و بازارهای آسیایی نیز روز جمعه افت قابل‌توجهی را تجربه کردند. شاخص نیکی ژاپن حدود ۱.۹ درصد کاهش یافت و شاخص‌های مهم آسیایی نیز عمدتا نزولی بودند.

دلیل آن ساده است؛ نفت گران‌تر از یک سو سود شرکت‌های انرژی را افزایش اما از سوی دیگر حاشیه سود بسیاری از صنایع را کاهش می‌دهد.

برندگان احتمالی

• شرکت‌های تولیدکننده نفت و گاز
• برخی شرکت‌های خدمات نفتی
• صادرکنندگان خالص انرژی
• شرکت‌های فعال در زنجیره پالایش و تولید محصولات نفتی، در صورت امکان انتقال هزینه به مصرف‌کننده

بازندگان احتمالی

• خطوط هوایی
• حمل‌ونقل
• خودروسازان
• صنایع انرژی‌بر
• شرکت‌های شیمیایی و پتروشیمی واردکننده خوراک
• مصرف‌کنندگان
• شرکت‌های بدهکار در محیط نرخ بهره بالا

بنابراین نفت ۱۱۰ دلاری یک شوک یکسان برای همه بازارها نیست بلکه سرمایه را از یک گروه دارایی به گروه دیگری منتقل می‌کند.

طلا هم درگیر بازی نفت شد

رفتار طلا در این شرایط پیچیده‌تر است. از یک سو، افزایش ریسک ژئوپلیتیک معمولا تقاضا برای طلا را بالا می‌برد. از سوی دیگر، اگر نفت گران باعث افزایش تورم و نرخ بهره واقعی شود، فشار بر طلا افزایش پیدا می‌کند.

همین تضاد را در معاملات امروز جمعه ۱۱ سپتامبر نیز می‌توان دید. طلا پس از افت شدید روز گذشته حدود ۰.۶ درصد بهبود یافت؛ در حالی که بازار هم‌زمان با افزایش بازده اوراق و دلار مواجه بود. بنابراین برای طلا، مسیر نفت به تنهایی تعیین‌کننده نیست و ترکیب نفت، دلار و نرخ بهره اهمیت بیشتری دارد.

دلار از نفت گران منتفع می‌شود؟

در شرایط معمول، شوک نفتی می‌تواند از طریق افزایش انتظارات تورمی و نرخ بهره آمریکا به تقویت دلار کمک کند؛ اتفاقی که اکنون نیز نشانه‌هایی از آن دیده می‌شود اما اگر قیمت نفت آن‌قدر بالا برود که به رشد اقتصادی آمریکا و جهان ضربه بزند، داستان می‌تواند تغییر کند.

در واقع بازار در برابر دو نیروی متضاد قرار می‌گیرد:

تورم بیشتر = دلار قوی‌تر

اما

رکود بیشتر = فشار بالقوه بر دلار

به همین دلیل، ادامه رشد نفت الزاما به معنای ادامه صعود خطی دلار نیست.

آیا نفت می‌تواند بالاتر از ۱۱۰ دلار برود؟

قیمت ۱۱۰ دلار در شرایط فعلی بیشتر از آنکه حاصل رشد قدرتمند تقاضای جهانی باشد، نتیجه افزایش پرمیوم ریسک در بازار نفت است.

اگر مسیرهای انتقال نفت همچنان مختل بمانند، درگیری‌های منطقه‌ای گسترش پیدا کند یا زیرساخت‌های انرژی بیشتری هدف قرار بگیرند، عبور پایدار برنت از ۱۱۰ دلار کاملا امکان‌پذیر است.

حتی در بازار، سناریوهای بالاتر از ۱۱۰ دلار نیز مطرح شده‌اند. در همین حال، برخی تحلیلگران نسبت به امکان رسیدن نفت به محدوده ۱۲۰ دلار در صورت تداوم اختلالات عرضه هشدار داده‌اند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد و آن اینکه نفت ۱۱۰ دلاری با نفت ۱۲۰ دلاری از نظر اقتصادی تفاوت بسیار بزرگی دارد. در محدوده ۱۱۰ دلار، اقتصاد جهانی هنوز می‌تواند بخشی از افزایش هزینه را جذب کند اما ماندگاری نفت در محدوده ۱۲۰ دلار یا بالاتر، احتمال تخریب تقاضا، رکود و حتی رکود تورمی را به شکل محسوسی افزایش می‌دهد.

سه سناریو برای نفت در هفته‌های آینده

در حال حاضر، سناریوی دوم محتمل‌تر از سناریوی سوم به نظر می‌رسد اما بازار نفت به‌شدت به اخبار ژئوپلیتیک حساس شده است و یک حادثه جدید در مسیرهای انتقال یا تاسیسات انرژی می‌تواند معادله را تغییر دهد.

نفت ۱۱۰ دلاری، آغاز یک موج تورمی جدید؟

نکته نگران‌کننده برای بازار این است که نفت تنها کالای گران‌شده نیست. اگر انرژی، حمل‌ونقل و مواد اولیه هم‌زمان افزایش قیمت داشته باشند، شوک نفتی می‌تواند از یک افزایش موقت قیمت به موج دوم تورمی تبدیل شود.

در چنین شرایطی بانک‌های مرکزی با انتخاب دشواری مواجه می‌شوند؛ اگر نرخ بهره را بالا ببرند، رشد اقتصادی و بازار مسکن تحت فشار قرار می‌گیرد و اگر نرخ بهره را پایین بیاورند یا کاهش آن را ادامه دهند، ممکن است تورم انرژی تثبیت شود.

این همان سناریویی است که بازار از آن می‌ترسد یعنی رکود تورمی. اکنون بازده اوراق، قیمت نفت و انتظارات نرخ بهره همگی در حال ارسال یک پیام مشترک هستند و آن اینکه بازار دیگر نفت ۱۱۰ دلاری را یک شوک چندروزه نمی‌بیند.

نقطه حساس بازار از اینجا به بعد

رسیدن قیمت نفت به نزدیکی ۱۱۰ دلار به خودی خود الزاما به معنای آغاز یک ابرچرخه صعودی نفت نیست بلکه متغیر کلیدی، ماندگاری قیمت بالای ۱۰۰ دلار است. اگر نفت در روزها و هفته‌های آینده دوباره به زیر ۱۰۰ دلار برگردد، بخشی از فشار تورمی تخلیه خواهد شد و بازار اوراق و سهام می‌تواند نفس بکشد.

اما اگر برنت بتواند بالای ۱۱۰ دلار تثبیت شود، داستان کاملا متفاوت خواهد بود. در آن صورت بازار باید خود را برای تورم بالاتر، نرخ بهره بالاتر، دلار قوی‌تر، فشار بیشتر بر صنایع مصرف‌کننده انرژی و نوسان شدیدتر بازارهای جهانی آماده کند.

به همین دلیل، عدد ۱۱۰ دلار صرفا یک رکورد قیمتی نیست بلکه خط قرمزی است که عبور پایدار از آن می‌تواند نفت را از یک کالای معاملاتی به موتور اصلی موج جدید تورم جهانی تبدیل کند.