تورم مرداد ۱۴۰۵ چه تغییری در قدرت خرید خانوار ایجاد کرد؟ / برندگان و بازندگان سبد مصرف

به گزارش نماد اقتصاد، تازه‌ترین داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد تورم مرداد ۱۴۰۵ همچنان با فشار سنگین بر معیشت خانوارها همراه بوده است. تورم ماهانه به ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسید. در همین حال، افزایش ۱۲۷.۵ درصدی قیمت خوراکی‌ها نسبت به مرداد سال گذشته باعث شده است دهک‌های کم‌درآمد، تورمی به‌مراتب شدیدتر از نرخ رسمی احساس کنند.

نرخ تورم جدید مرداد ۱۴۰۵

بر اساس گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده مرکز آمار ایران، شاخص کل در مرداد ۱۴۰۵ به عدد ۷۰۰.۱ رسید. سه شاخص اصلی تورم در این ماه عبارت‌اند از:

این ارقام به آن معناست که خانوارها برای خرید مجموعه‌ای یکسان از کالاها و خدمات، در مرداد امسال به‌طور متوسط ۸۹ درصد بیشتر از مرداد ۱۴۰۴ هزینه کرده‌اند. تورم سالانه نیز از ۶۶ درصد در تیر به ۶۹.۹ درصد افزایش یافته است.نمودار شش‌ماهه تورم ایران

روند شش‌ماهه نشان می‌دهد اگرچه تورم ماهانه پس از جهش اردیبهشت و خرداد کاهش یافته، تورم سالانه و نقطه‌به‌نقطه همچنان صعودی مانده‌اند. بنابراین کاهش تورم ماهانه به معنای کاهش قیمت‌ها نیست؛ فقط سرعت افزایش قیمت در مقایسه با ماه‌های بحرانی کمتر شده است. اطلاعات اسفند، فروردین، اردیبهشت و خرداد نیز در گزارش‌های منتشرشده از داده‌های مرکز آمار ثبت شده است.

تورم مرداد چه اثری بر قدرت خرید خانوار داشت؟

تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصدی به‌تنهایی به معنای کاهش ۸۹ درصدی قدرت خرید نیست. اگر درآمد یک خانوار از مرداد سال گذشته هیچ افزایشی نکرده باشد، قدرت خرید واقعی آن برای سبد عمومی تقریباً به این میزان رسیده است:

قدرت خرید باقی‌مانده = حدود ۵۲.۹ درصد

بنابراین، خانواری که درآمد اسمی آن ثابت مانده باشد، حدود ۴۷.۱ درصد از قدرت خرید واقعی خود را طی یک سال از دست داده است.

در مورد خوراکی‌ها وضعیت سخت‌تر است. با تورم نقطه‌ای ۱۲۷.۵ درصدی، هزینه سبد غذایی مشابه ۲.۲۷۵ برابر شده است. در نتیجه، قدرت خرید غذایی یک درآمد ثابت به حدود ۴۴ درصد سال قبل می‌رسد؛ یعنی افتی نزدیک به ۵۶ درصد.

حتی افزایش درآمد اسمی نیز لزوماً این زیان را جبران نمی‌کند. برای مثال، اگر درآمد خانوار در این مدت ۴۰ درصد افزایش یافته باشد، اما هزینه سبد مصرفی ۸۹ درصد رشد کرده باشد، قدرت خرید واقعی همچنان حدود ۲۶ درصد کاهش یافته است.

چرا تورم خوراکی‌ها بیشتر از تورم رسمی احساس می‌شود؟

نرخ رسمی تورم، میانگین موزون صدها کالا و خدمت است؛ اما تجربه روزمره خانوارها بر اساس ترکیب واقعی خریدشان شکل می‌گیرد. چند عامل شکاف میان «تورم رسمی» و «تورم احساس‌شده» را توضیح می‌دهد:

خرید خوراکی‌ها تکرار بیشتری دارد

خانوار قیمت نان، شیر، تخم‌مرغ، برنج، گوشت، روغن و میوه را روزانه یا هفتگی مشاهده می‌کند؛ اما افزایش قیمت کالاهای بادوام یا برخی خدمات با فاصله بیشتری دیده می‌شود. به همین علت جهش قیمت مواد غذایی بیشتر در ذهن باقی می‌ماند.

خوراکی‌ها بسیار بیشتر از میانگین گران شده‌اند

تورم نقطه‌ای کل کشور ۸۹ درصد بوده، اما تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۷.۵ درصد رسیده است. یعنی سرعت افزایش قیمت سفره خانوار حدود ۳۸.۵ واحد درصد بیشتر از تورم عمومی بوده است.

 سهم خوراکی‌ها در بودجه دهک‌های پایین بیشتر است

حدود ۴۲.۳ درصد از سبد هزینه دهک دوم به خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات اختصاص دارد؛ در حالی که این سهم برای دهک دهم نزدیک به ۲۱.۶ درصد است. بنابراین افزایش قیمت مواد غذایی اثر بزرگ‌تری بر کل بودجه خانوار کم‌درآمد می‌گذارد.

امکان حذف خریدهای ضروری محدود است

خانوار می‌تواند خرید پوشاک، لوازم منزل یا سفر را به تعویق بیندازد، اما حذف کامل نان، لبنیات یا مواد پروتئینی ممکن نیست. نتیجه معمولاً کاهش کیفیت، مقدار یا تنوع رژیم غذایی است.

 تورم رسمی تغییر رفتار خانوار را کامل نشان نمی‌دهد

شاخص قیمت هزینه خرید یک سبد ثابت را اندازه می‌گیرد؛ اما در زندگی واقعی، خانوار ممکن است گوشت را با مرغ، میوه مرغوب را با محصول ارزان‌تر یا برندهای قبلی را با جایگزین‌های کم‌کیفیت‌تر عوض کند. این «تنزل کیفیت مصرف» در عدد کلی تورم به‌وضوح دیده نمی‌شود.

کدام کالاها بیشترین افزایش قیمت را داشتند؟

در میان گروه‌های خوراکی مرداد ۱۴۰۵:

• سبزیجات و حبوبات با تورم ماهانه حدود ۹.۳ درصد، بیشترین افزایش ماهانه را میان گروه‌های اصلی خوراکی ثبت کردند.
• لبنیات و تخم‌مرغ نیز نزدیک به ۹ درصد طی یک ماه افزایش قیمت داشتند.
• روغن‌ها و چربی‌ها با تورم نقطه‌به‌نقطه حدود ۲۵۸.۲ درصد، یکی از شدیدترین جهش‌های سالانه را تجربه کردند.
• افزایش قیمت میوه و خشکبار نیز بالاتر از متوسط تورم ماهانه گزارش شد.

به بیان ساده، کالایی که در مرداد سال گذشته ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، با تورم ۲۵۸.۲ درصدی اکنون به‌طور متوسط حدود ۳۵۸ هزار تومان قیمت دارد.

تحلیل تورم دهک‌های درآمدی

داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد تورم برای همه خانوارها یکسان نبوده است:

فاصله تورمی دهک‌ها در تیر ۹.۶ واحد درصد بود و در مرداد به ۱۰.۷ واحد درصد رسید؛ بنابراین شکاف تورمی تنها در یک ماه ۱.۱ واحد درصد بیشتر شده است.

دهک دوم، به‌عنوان یکی از دهک‌های کم‌هزینه، بالاترین تورم سالانه را تحمل کرده است. علت اصلی، وزن بیشتر مواد غذایی در سبد این خانوارهاست. در مقابل، دهک دهم سهم بیشتری از بودجه خود را به خدمات و کالاهایی اختصاص می‌دهد که رشد قیمتشان کمتر از خوراکی‌ها بوده است.

البته پایین‌تر بودن نرخ تورم دهک دهم به معنای کاهش هزینه زندگی ثروتمندان نیست؛ فقط نشان می‌دهد ترکیب سبد مصرف آنان در مرداد کمتر از سبد دهک‌های پایین متأثر شده است.

برندگان و بازندگان تورم مرداد

بازندگان اصلی

• حقوق‌بگیران، کارگران و بازنشستگانی که درآمدشان کمتر از ۸۹ درصد افزایش یافته است؛
• دهک‌های پایین که سهم بیشتری از درآمد خود را صرف مواد غذایی می‌کنند؛
• مستأجرانی که هم‌زمان با هزینه خوراک، هزینه مسکن را نیز تحمل می‌کنند؛
• خانوارهای فاقد دارایی‌هایی مانند ملک، طلا و ارز؛
• خانواده‌های پرجمعیت و دارای فرزند که مصرف غذایی بیشتری دارند؛
• سپرده‌گذاران و دارندگان وجه نقد، اگر بازده دارایی‌شان کمتر از تورم باشد.

برندگان نسبی

در تورم شدید، «برنده مصرفی» واقعی وجود ندارد؛ بااین‌حال برخی گروه‌ها کمتر زیان می‌بینند یا از افزایش قیمت دارایی‌ها منتفع می‌شوند:

• مالکان دارایی‌هایی که ارزش آنها هم‌پای تورم یا بیشتر رشد کرده است؛
• بدهکارانی که وام بلندمدت با نرخ ثابت دارند و بدهی‌شان با پول کم‌ارزش‌تر بازپرداخت می‌شود؛
• تولیدکنندگان یا فروشندگانی که امکان انتقال کامل افزایش هزینه به قیمت نهایی را دارند؛
• خانوارهای پردرآمدی که سهم خوراکی‌ها در سبدشان کمتر و امکان جایگزینی یا ذخیره‌سازی کالا برایشان بیشتر است.

این برندگان «نسبی» هستند؛ زیرا تورم بالا با افزایش نااطمینانی، کاهش سرمایه‌گذاری و افت رفاه عمومی، در بلندمدت تقریباً همه اقتصاد را متضرر می‌کند.

تورم مرداد ۱۴۰۵ نشان داد فشار قیمت‌ها از سطح عمومی اقتصاد به ضروری‌ترین بخش سبد خانوار، یعنی مواد غذایی، منتقل شده است. تورم نقطه‌ای ۸۹ درصدی به این معناست که حفظ قدرت خرید متوسط، نیازمند افزایش تقریباً ۸۹ درصدی درآمد نسبت به مرداد سال گذشته بوده است؛ رقمی که برای سبد خوراکی به حدود ۱۲۷.۵ درصد می‌رسد.

افزایش فاصله تورمی دهک‌ها به ۱۰.۷ واحد درصد نیز نشان می‌دهد تورم ماهیت نابرابر پیدا کرده است. دهک‌های کم‌درآمد نه‌تنها درآمد و دارایی کمتری دارند، بلکه دقیقاً کالاهایی را بیشتر مصرف می‌کنند که سریع‌تر از نرخ رسمی گران شده‌اند.

سؤالات متداول

تورم مردادماه ۱۴۰۵ چقدر شد؟

طبق اعلام مرکز آمار ایران، تورم ماهانه مرداد ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد بوده است.

تفاوت تورم ماهانه و تورم نقطه‌به‌نقطه چیست؟

تورم ماهانه تغییر قیمت‌ها نسبت به ماه قبل را نشان می‌دهد. تورم نقطه‌به‌نقطه، قیمت‌ها را با ماه مشابه سال گذشته مقایسه می‌کند. تورم سالانه نیز میانگین قیمت ۱۲ ماه اخیر را با میانگین ۱۲ ماه قبل از آن می‌سنجد.

کدام کالاها بیشترین افزایش قیمت را داشتند؟

در مقیاس ماهانه، سبزیجات و حبوبات با حدود ۹.۳ درصد در صدر گروه‌های خوراکی قرار گرفتند. در مقیاس نقطه‌به‌نقطه نیز روغن‌ها و چربی‌ها با حدود ۲۵۸.۲ درصد یکی از بیشترین افزایش‌ها را ثبت کردند.

تورم دهک‌های پایین چقدر است؟

بیشترین تورم سالانه دهکی در مرداد برای دهک دوم و معادل ۷۸.۳ درصد گزارش شده است. این رقم ۱۰.۷ واحد درصد بیشتر از تورم ۶۷.۶ درصدی دهک دهم است.

آیا کاهش تورم ماهانه به معنای ارزان‌شدن کالاهاست؟

خیر. تورم مثبت ۳.۴ درصدی یعنی قیمت‌ها همچنان افزایش یافته‌اند. کاهش نرخ تورم صرفاً به معنای کندترشدن سرعت گرانی است، نه بازگشت قیمت‌ها به سطح قبلی.

عنوان سئو: تورم مرداد ۱۴۰۵ و کاهش قدرت خرید خانوار؛ برندگان و بازندگان سبد مصرف

متا دیسکریپشن: تورم مرداد ۱۴۰۵ به ۶۹.۹ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹ درصد رسید. بررسی تورم مواد غذایی، قدرت خرید خانوار، دهک‌های درآمدی و کالاهای دارای بیشترین افزایش قیمت.

کلمات کلیدی: تورم مرداد ۱۴۰۵، نرخ تورم جدید، تورم مواد غذایی، قدرت خرید خانوار، تورم نقطه‌به‌نقطه، تورم ماهانه، تورم سالانه، تورم دهک‌های درآمدی، مرکز آمار ایران