سیاستگذار پولی با تغییر در شیوه بازگشت ارز صادراتی و حرکت به سمت نرخهای توافقی، تسهیل معاملات مستقیم صادرکنندگان و واردکنندگان و توسعه ابزارهای مالی ارزی، در حال تغییر رویکرد خود از کنترلهای اداری به استفاده بیشتر از سازوکارهای بازار است.
تحریم اقتصادی زمانی از سطح سیاست خارجی عبور میکند که اثر آن در بازار ارز، هزینه واردات، قیمت تولید و در نهایت سبد خرید خانوار دیده شود. این مسیر در اقتصاد ایران اکنون با مجموعهای از فشارهای همزمان شامل محدودیت تجارت، کاهش درآمدهای خارجی، افت ارزش پول ملی، تورم بالا و اختلال در عرضه برخی کالاها همراه شده است. تازهترین گزارشهای بینالمللی تصویر کمسابقهای از فشار بر قدرت خرید خانوار ایرانی ترسیم میکنند. این گزارشها نشان میدهد تحریم و سبد خرید خانوار دیگر صرفا موضوعی مربوط به سیاست خارجی یا درآمدهای نفتی نیست؛ بلکه به مسئلهای در سطح قیمت کالاهای ضروری، توان مصرفی و رفاه خانوار تبدیل شده است.
اعلام تامین روزانه متوسط ۱۷۵ میلیون دلار عرضه ارز از ابتدای سال، در نگاه نخست باید نشانهای از دسترسی قابلتوجه اقتصاد ایران به منابع ارزی باشد؛ اما همزمانی این رقم با عبور نرخ دلار در بازار آزاد از مرز ۲ میلیون ریال نشان میدهد مسئله بازار ارز صرفا کمبود فیزیکی دلار نیست. رئیسکل بانک مرکزی گفته است عرضه ارز روزانه در سال جاری بهطور متوسط ۱۷۵ میلیون دلار رسیده، در حالی که در مدت مشابه سال 1404 این رقم حدود ۲۰۵ میلیون دلار بوده است. در فاصله کوتاهی پس از این اظهارات، بانک مرکزی از عرضه ۵۰۰ میلیون دلار ارز با نرخ توافقی در بازار خبر داد؛ با این حال، شکاف میان نرخ توافقی و بازار آزاد همچنان قابلتوجه باقی ماند.
با ورود به ماه جدید، انتخاب بازار سرمایهگذاری در شهریور ۱۴۰۵ بیش از گذشته تحت تاثیر تورم بالا، نااطمینانی اقتصادی و نوسان بازارهای دارایی قرار گرفته است. آخرین گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد تورم سالانه در مرداد به 69.9 درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۸۹ درصد رسیده است؛ شرایطی که حفظ قدرت خرید را به یکی از دغدغههای اصلی خانوارها تبدیل کرده است. در همین حال، مردادماه برای بازار سهام ماهی بسیار متفاوت بود؛ شاخص کل بورس در این ماه حدود ۲۴ درصد رشد کرد و بیش از 33.7 هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار سهام شد. طلا نیز در همین ماه رشد قابلتوجهی ثبت کرد و در پایان مرداد، قیمت طلای ۱۸ عیار به محدوده 19.8 میلیون تومان و سکه امامی به بیش از ۲۰۰ میلیون تومان رسید.
گسترش فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران در روزهای اخیر نشان میدهد دامنه تحریمها دیگر فقط بر نفت، کشتیرانی و منابع درآمدی متمرکز نیست و حوزههایی مانند طلا، داراییهای دیجیتال، فناوری و خدمات مرتبط با تجارت نیز در تیررس سیاست تحریمی واشنگتن قرار گرفتهاند. رویترز گزارش داده است که دولت آمریکا در ۲۴ آگوست هشدار جهانی تازهای درباره همکاری اقتصادی با ایران صادر کرد و همزمان ۶۰ فرد، شرکت و شناور را هدف تحریم قرار داد. در این شرایط، بحث درباره تحریم شبکه پرداخت ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا مسئله فقط میزان درآمد ارزی ایران نیست، بلکه توانایی تبدیل، انتقال و تسویه آن درآمدها نیز اهمیت دارد.
بازار ارز و طلا امروز 26 مرداد ۱۴۰۵ در شرایطی وارد معاملات شد که دلار پس از عقبنشینی محدود در کانال ۱۸۶ هزار تومان، در وضعیت انتظار قرار گرفت و معاملهگران چشم به تحولات سیاسی میان ایران و آمریکا دوختند. کاهش قدرت تقاضا در روزهای پایانی ماه و نبود خبر تعیینکننده تازه، دامنه نوسان دلار را محدود کرد. در همین حال، بازار جهانی طلا در محدوده ۴,۴۰۰ دلار قرار گرفت؛ سطحی که تحت تاثیر کاهش ارزش دلار آمریکا و افت انتظارات درباره افزایش نرخ بهره فدرال رزرو تقویت شده است.
پیشبینی قیمت طلا و دلار شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵ در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده است که بازار جهانی طلا پس از یک جهش قدرتمند در مرداد، در محدوده بالای ۴,۳۰۰ دلار در حال نوسان است و همزمان بازار ارز ایران همچنان تحت تاثیر ریسکهای ژئوپلیتیک و فشارهای ارزی قرار دارد. رویترز در معاملات ۱۳ آگوست، قیمت نقدی طلا را ۴,۳۸۳ دلار در هر اونس اعلام کرد؛ سطحی که پس از ثبت رشد بیش از ۸ درصدی طلا در ماه آگوست به دست آمده است.
نوسانات نرخ ارز در بازار دیگر صرفا به تغییر ارزش پول ملی کشورها محدود نشده و به یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر بازارهای مالی، تجارت بینالملل، قیمت کالاهای پایه و جریان سرمایه تبدیل شده است. تغییر رویکرد بانکهای مرکزی در سیاستهای پولی، تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی، افزایش ریسکهای تجاری و جابهجایی سرمایه میان اقتصادهای بزرگ، جایگاه نرخ ارز را در تصمیمگیری فعالان اقتصادی بیش از هر زمان دیگری پررنگ کرده است؛ روندی که به باور بسیاری از نهادهای بینالمللی، میتواند پیامدهای گستردهای برای ثبات اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.
قیمت دلار در بازار آزاد امروز سهشنبه ششم مرداد ۱۴۰۵ در محدوده 189هزار و 400 تومان معامله شد و نسبت به روز گذشته تغییر قابلتوجهی را تجربه نکرد. تداوم نوسان محدود در بازار ارز نشان میدهد معاملهگران همچنان در موقعیت انتظار قرار داشته و تا زمان انتشار اخبار اثرگذار در حوزه سیاست، اقتصاد و روابط خارجی، تمایل چندانی به افزایش حجم معاملات ندارند.
در حالی که آمارها از تداوم فروش نفت حکایت دارد، بخش قابلتوجهی از ارز حاصل از آن هرگز به بازار رسمی بازنمیگردد؛ موضوعی که پای شبکهای کمشفاف به نام «تراستیها» را به قلب بحران ارزی کشور باز کرده است.