
۹۵ درصد مردم زیر سایه خشکسالی
آمارهای تازه از وضعیت نگرانکننده منابع آب کشور و خشکسالی خبر میدهند؛ سد دوستی فقط یک درصد و سد لار تنها دو درصد آب دارد. بحران آب در ایران همچنان ادامه دارد. تازهترین آمارهای منتشرشده در آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد با وجود افزایش ۳۰ درصدی ذخایر سدها نسبت به سال گذشته، هنوز ۵۷ درصد ظرفیت سدهای کشور خالی است.
به گزارش نماد اقتصاد، مهمترین شاهد خشکسالی وضعیت سدهای ایران است. آمار پرشدگی بعضی سدها نگرانکننده است؛ سد دوستی فقط یک درصد و سد لار تنها دو درصد آب دارند. این آمار در کنار گزارش مرکز پژوهشهای مجلس که میگوید بیش از ۹۵ درصد جمعیت ایران در زمستان ۱۴۰۴ در مناطق درگیر خشکسالی زندگی میکردند، نشان میدهد کمآبی همچنان بخش بزرگی از کشور را تهدید میکند.
باران بارید، اما کافی نبود
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت آب کشور در زمستان ۱۴۰۴ نشان میدهد میزان بارندگی نسبت به سال قبل بیشتر شده، اما هنوز با شرایط طبیعی فاصله دارد.
در این فصل، میانگین بارندگی کشور به ۹۱.۵ میلیمتر رسید. این میزان نسبت به زمستان سال قبل ۴۳.۶ درصد بیشتر بود، اما در مقایسه با میانگین بلندمدت، ۱۲.۱ درصد کاهش داشت.
به بیان ساده، باران بیشتری نسبت به سال گذشته بارید، اما این بارندگی برای جبران کمبود آب کشور کافی نبود.
از طرف دیگر، بارشها در همه مناطق یکسان نبود. برخی استانهای شمالی و شمالغربی بارندگی بهتری داشتند، اما مناطق مرکزی، شرقی و جنوبشرقی همچنان با خشکسالی شدید روبهرو بودند.
خشکسالی به زندگی ۹۵ درصد مردم رسیده است
یکی از مهمترین آمارهای این گزارش، تعداد افرادی است که در مناطق گرفتار خشکسالی زندگی میکنند. طبق بررسیها، بیش از ۹۵ درصد جمعیت کشور در زمستان ۱۴۰۴ با درجات مختلف خشکسالی روبهرو بودهاند. حدود ۴۰.۷ درصد مردم نیز در مناطقی زندگی میکردند که خشکسالی در آنها بسیار شدید بوده است.
در میان استانها، کرمان شرایط سختتری داشته است. وابستگی تعداد زیادی از مردم این استان به کشاورزی باعث شده خشکسالی تأثیر بیشتری بر شغل و درآمد آنها بگذارد. خراسان شمالی، همدان، لرستان و خراسان جنوبی نیز از استانهایی هستند که آسیب بیشتری از خشکسالی دیدهاند.
زمستان گرمتر، آب کمتر
کمبود بارندگی تنها مشکل منابع آب ایران نیست. افزایش دما هم فشار بیشتری به منابع آبی وارد کرده است. میانگین دمای کشور در زمستان ۱۴۰۴ به ۸.۵ درجه رسید؛ یعنی ۱.۸ درجه گرمتر از میانگین معمول این فصل.
نکته قابل توجه اینکه تمام استانهای کشور زمستانی گرمتر از سالهای گذشته داشتند. در گیلان، دما ۲.۸ درجه بیشتر از میانگین بلندمدت بود. در فارس و هرمزگان نیز افزایش دما به ۱.۱ درجه رسید.
گرمای بیشتر باعث میشود آب سریعتر تبخیر شود. از طرف دیگر، برف کمتری در کوهستانها باقی میماند و کشاورزی نیز به آب بیشتری نیاز پیدا میکند. همه این عوامل فشار بر منابع محدود آب را بیشتر میکنند.
سدهای تهران و مشهد در وضعیت نگرانکننده
آمار سدهای کشور هم چندان امیدوارکننده نیست. در پایان زمستان ۱۴۰۴، حجم آب ذخیرهشده در سدهای کشور حدود ۲۲.۷۲ میلیارد مترمکعب بود که نسبت به سال قبل سه درصد کاهش داشت. در این میان، بعضی سدها شرایط بسیار نامناسبی داشتند.
سد دوستی در خراسان رضوی تنها دو درصد ظرفیت خود آب داشت. ذخیره این سد نسبت به سال گذشته ۸۵ درصد کمتر شده بود. سد طرق نیز فقط ۹ درصد پر بود.
در تهران هم وضعیت سدهای امیرکبیر، لتیان و لار نگرانکننده گزارش شده است. سد زایندهرود نیز همچنان با کمبود آب روبهروست؛ سدی که آب مورد نیاز بخشهایی از زندگی مردم، کشاورزی و صنعت اصفهان به آن وابسته است.
در مقابل، سدهای کرخه، دز و گتوند در خوزستان وضعیت بهتری نسبت به بسیاری از سدهای مناطق مرکزی و شرقی کشور داشتند.
افغانستان خشکتر شد، ترکیه پربارانتر
خشکسالی فقط به داخل مرزهای ایران محدود نیست. وضعیت بارندگی در کشورهای همسایه هم میتواند بر منابع آب ایران تأثیر بگذارد. بر اساس گزارش، افغانستان در زمستان ۱۴۰۴ با خشکسالی خفیف تا متوسط روبهرو بوده و در بعضی مناطق نزدیک مرز ایران، شرایط خشکتر بوده است.
این موضوع برای ایران اهمیت زیادی دارد؛ چون رودخانههای هیرمند و هریرود از منابع مهم تأمین آب در شرق کشور هستند و بخش زیادی از آب آنها از بارش و برف ارتفاعات افغانستان تأمین میشود.
در مقابل، شرایط در عراق و ترکیه بهتر بوده است. بخشهایی از ترکیه، بهویژه مناطق بالادست رودخانههای دجله و فرات، بارندگی زیادی داشتهاند و با ترسالی روبهرو بودهاند.
برنامههای آبی روی کاغذ ماندهاند؟
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس تنها به وضعیت بارندگی و سدها نپرداخته و عملکرد دستگاههای مسئول را هم بررسی کرده است. نتایج این بررسی نشان میدهد بعضی از برنامههای مهم قانون برنامه هفتم در بخش آب هنوز به اندازه کافی پیش نرفتهاند.
برای مثال، اصلاح ساختار شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو فقط ۲۵ درصد پیشرفت داشته است. طرح جامع پیشگیری و کنترل سیلاب نیز با پیشرفت ۲۰ درصدی از برنامه عقب است. راهاندازی سامانه ملی اطلاعات آب هم تنها ۲۵ درصد پیشرفت داشته است.
البته همه برنامهها عقب نماندهاند. ایجاد بازار خریدوفروش آبهای نامتعارف و مشارکت مردم در مدیریت آبخوانها، طبق آمار گزارش، به پیشرفت کامل رسیدهاند.
این آمارها نشان میدهد اجرای بعضی برنامههای مهم آبی همچنان با تأخیر روبهروست؛ آن هم در شرایطی که کشور بیش از هر زمان دیگری به مدیریت درست منابع آب نیاز دارد.

بودجه آب هم کامل تخصیص پیدا نکرد
در سال ۱۴۰۴ بیش از ۶۰۸ هزار میلیارد ریال اعتبار برای بخش آب در نظر گرفته شده بود. با این حال، در سه ماه پایانی سال فقط ۱۶ درصد این بودجه تخصیص پیدا کرد؛ در حالی که قرار بود این رقم به ۲۵ درصد برسد.
البته با احتساب اعتبارات تخصیصیافته در پاییز، مجموع بودجه تخصیصیافته در سال به ۹۰ درصد رسید. این اعتبارات قرار بود برای طرحهایی مانند آبرسانی، ساخت سد، انتقال آب، شبکههای آبیاری و فاضلاب هزینه شود.
آبان ۱۴۰۵؛ هنوز بیش از نصف سدها خالی است
آمارهای تازه منتشرشده در آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد وضعیت ذخایر سدهای کشور نسبت به سال گذشته بهتر شده، اما هنوز بسیاری از مخازن با کمبود آب روبهرو هستند.
بر اساس آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران تا ۱۰ آبان، حجم آب ذخیرهشده در سدهای کشور به ۲۲ میلیارد و ۵۸۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این میزان نسبت به زمان مشابه سال قبل ۳۰ درصد بیشتر شده، اما سدهای کشور هنوز فقط ۴۳ درصد ظرفیت خود آب دارند. به این ترتیب، ۵۷ درصد ظرفیت مخازن خالی است.
ورودی آب به سدها از ابتدای سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ تا این تاریخ به یک میلیارد و ۹۱۰ میلیون مترمکعب رسیده که ۷۲ درصد بیشتر از سال گذشته است. با این حال، خروجی آب سدها نیز شش درصد افزایش داشته و به ۲ میلیارد و ۶۵۰ میلیون مترمکعب رسیده است.
در میان سدهای مهم کشور، وضعیت دوستی همچنان بحرانی است و فقط یک درصد ظرفیت آن آب دارد. سد لار با دو درصد و سد طرق با سه درصد پرشدگی در وضعیت نامناسبی قرار دارند. سد شمیل و نیان در هرمزگان نیز تنها هشت درصد پر است.
در مقابل، سد امیرکبیر تهران با ۶۷ درصد پرشدگی شرایط بهتری دارد.
افزایش ذخایر سدها نسبت به سال گذشته خبر مثبتی است، اما وقتی بیش از نیمی از ظرفیت مخازن خالی مانده و بعضی سدهای مهم آب شرب تقریباً بدون ذخیره هستند، نمیتوان از پایان کمآبی صحبت کرد.
زنگ خطر آب همچنان به صدا درمیآید
آمارهای منتشرشده از زمستان ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد ایران همچنان با کمبود آب روبهروست. بارندگیها در مقایسه با سال گذشته بهتر شدهاند، اما هنوز نتوانستهاند کمبود منابع آب را جبران کنند. افزایش دما، خشکسالی در مناطق گسترده، خالی بودن سدها و تأخیر در اجرای بعضی برنامههای دولتی نیز شرایط را دشوارتر کردهاند.
در چنین شرایطی، کاهش مصرف آب، جلوگیری از برداشت بیرویه از چاهها، اصلاح روشهای آبیاری کشاورزی و رسیدگی به شبکههای فرسوده آبرسانی اهمیت زیادی دارد. همچنین باید برنامههای قانونی بخش آب با سرعت بیشتری اجرا شوند تا فشار بر منابع باقیمانده کمتر شود.
آمارها هشدار میدهند؛ ایران هنوز با بحران آب فاصله زیادی تا نقطه پایان دارد و هر سال تأخیر در مدیریت منابع، شرایط را برای سالهای آینده سختتر میکند.
اخبار مرتبط

آیا بارشهای اخیر ایران با پدیده النینو ارتباطی دارد؟

کمآبی چه هزینههایی به اقتصاد کلانشهرها تحمیل میکند؟

کدام استانها هنوز درگیر خشکسالی هستند؟

سدهای تهران چقدر آب دارند؟

۱۶ سد مهم در آستانه خشکی کامل

 copy.webp)
۰ دیدگاه