تغییر موازنه قدرت در واشنگتن؛ آیا مسیر دیپلماسی با ایران هموار می‌شود؟

به گزارش نماد اقتصاد، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر ۲۰۲۶، معادلات سیاسی واشنگتن را با تغییر مهمی روبه‌رو کرده است. دموکرات‌ها موفق شده‌اند کنترل هر دو مجلس کنگره را از جمهوری‌خواهان بگیرند؛ نتیجه‌ای که در شرایط تداوم جنگ ایران و آمریکا، افزایش هزینه‌های نظامی و نارضایتی بخشی از افکار عمومی از سیاست‌های دولت دونالد ترامپ، می‌تواند بر مناسبات کاخ سفید و کنگره اثر بگذارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی رویترز و آسوشیتدپرس، جمهوری‌خواهان در انتخابات اخیر متحمل شکست سنگینی شدند و دموکرات‌ها با تصاحب کرسی‌هایی در ایالت‌های سنتاً جمهوری‌خواه، اکثریت سنا و مجلس نمایندگان را به دست آوردند.

با این حال، تغییر ترکیب کنگره به‌تنهایی به معنای توقف سیاست‌های نظامی دولت ترامپ یا تغییر فوری رویکرد واشنگتن در قبال تهران نیست. کنگره جدید از سوم ژانویه ۲۰۲۷ فعالیت خود را آغاز خواهد کرد و تا آن زمان، ترکیب فعلی مجالس همچنان مسئولیت قانون‌گذاری و تصمیم‌گیری را بر عهده دارد. در این فاصله، مسئله بودجه دفاعی، اختیارات رئیس‌جمهور در استفاده از نیروی نظامی و نحوه مواجهه با جنگ ایران می‌تواند به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان دولت و کنگره تبدیل شود.

رضا جلالی، کارشناس مسائل آمریکا، در گفت‌وگو با نماد اقتصاد با اشاره به پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا معتقد است پیروزی دموکرات‌ها در کنگره می‌تواند نشانه‌ای از تضعیف موقعیت سیاسی دونالد ترامپ و جریان جمهوری‌خواه باشد، اما لزوماً به تغییر فوری سیاست نظامی واشنگتن در قبال ایران منجر نخواهد شد. از نگاه او، تصویب بودجه‌های کلان دفاعی و تداوم اختلافات بنیادین تهران و واشنگتن، همچنان احتمال تداوم رویکرد تقابلی آمریکا را تقویت می‌کند.

پیروزی دموکرات‌ها و تغییر موازنه قدرت در کنگره

جلالی با اشاره به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا اظهار کرد: پیش‌بینی‌ها نشان می‌داد که رقابت میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان می‌تواند به تغییر موازنه قدرت در کنگره منجر شود. نتیجه انتخابات نیز حاکی از آن است که جریان دموکرات توانسته در این رقابت پارلمانی دست بالا را پیدا کند و ائتلاف سیاسی دونالد ترامپ و جمهوری‌خواهان با ناکامی مواجه شده است.

به گفته این کارشناس مسائل آمریکا، نتایج انتخابات را باید فراتر از جابه‌جایی چند کرسی در مجلس نمایندگان و سنا ارزیابی کرد. این تحول می‌تواند نشانه‌ای از کاهش حمایت سیاسی از دولت ترامپ و افزایش مخالفت‌ها با بخشی از سیاست‌های داخلی و خارجی او باشد. از این منظر، انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند بر موقعیت جمهوری‌خواهان در رقابت‌های سیاسی آینده و همچنین بر آرایش نیروهای این حزب برای انتخابات ریاست‌جمهوری بعدی اثرگذار باشد.

جلالی معتقد است شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات اخیر می‌تواند زمینه‌ساز تشدید اختلافات درون‌حزبی و تضعیف جایگاه سیاسی چهره‌های نزدیک به ترامپ شود. در چنین شرایطی، افرادی که به‌عنوان گزینه‌های احتمالی جمهوری‌خواهان برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ مطرح می‌شوند، ممکن است با فضای سیاسی دشوارتری روبه‌رو شوند.

کنگره جدید چه محدودیت‌هایی برای ترامپ ایجاد می‌کند؟

پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، از منظر سیاسی و نظارتی تحول مهمی برای دولت ترامپ محسوب می‌شود. کنترل مجلس نمایندگان و سنا به دموکرات‌ها امکان می‌دهد در روند تصویب قوانین، تخصیص منابع مالی، بررسی عملکرد دولت و تأیید برخی انتصاب‌ها نقش پررنگ‌تری ایفا کنند.

با این حال، جلالی معتقد است نباید از تغییر ترکیب کنگره نتیجه گرفت که دولت آمریکا ناگزیر به کنار گذاشتن گزینه نظامی در قبال ایران خواهد شد. به باور او، حتی اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای شکست خورده باشند، این اتفاق به‌خودی‌خود به معنای تغییر رویکرد نظامی واشنگتن نیست؛ زیرا دولت ترامپ همچنان از ظرفیت‌های اجرایی و نظامی گسترده‌ای برخوردار است.

از سوی دیگر، رئیس‌جمهور آمریکا به‌عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح، در حوزه تصمیم‌گیری‌های نظامی اختیارات مهمی دارد. کنگره می‌تواند از طریق ابزارهای قانونی، بودجه‌ای و نظارتی بر دامنه و هزینه عملیات نظامی اثر بگذارد، اما تغییر اکثریت پارلمانی به معنای سلب خودکار اختیارات نظامی رئیس‌جمهور نیست. به همین دلیل، میزان اثرگذاری کنگره جدید بر سیاست نظامی ترامپ به نوع اقدام نظامی، هزینه‌های آن و میزان همراهی نمایندگان و سناتورها با دولت بستگی خواهد داشت.

بودجه دفاعی آمریکا و تداوم احتمال گزینه نظامی

یکی از محورهای مهم تحلیل جلالی، مسئله بودجه دفاعی ایالات متحده است. او با اشاره به تخصیص منابع مالی گسترده به بخش نظامی آمریکا معتقد است که شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای لزوماً به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی در سیاست خارجی واشنگتن نخواهد بود.

به گفته این کارشناس، دولت ترامپ پیش‌تر برای افزایش توان نظامی آمریکا و تأمین هزینه‌های دفاعی برنامه‌ریزی کرده است و همین مسئله می‌تواند در ارزیابی احتمال تداوم رویکرد نظامی در قبال ایران اهمیت داشته باشد. از این منظر، نباید پیروزی دموکرات‌ها در کنگره را به‌عنوان نشانه قطعی تغییر سیاست نظامی آمریکا تفسیر کرد.

با این حال، مسئله بودجه دفاعی در کنگره جدید می‌تواند به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های اختلاف میان دولت و نمایندگان دموکرات تبدیل شود. دموکرات‌ها با در اختیار گرفتن اکثریت دو مجلس، امکان بیشتری برای بررسی هزینه‌های جنگ، مطالبه گزارش از دولت و اعمال فشار بر نحوه تخصیص منابع دفاعی خواهند داشت. در صورتی که عملیات نظامی علیه ایران به هزینه‌های سنگین و بلندمدت منجر شود، احتمال افزایش مخالفت‌های پارلمانی با ادامه آن نیز وجود خواهد داشت.

انتخابات اسرائیل و دشواری نتانیاهو برای تشکیل دولت

جلالی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به انتخابات پارلمانی اسرائیل اشاره کرد و نتیجه آن را نشانه‌ای از دشوارتر شدن موقعیت سیاسی بنیامین نتانیاهو دانست. به گفته او، ائتلاف راست‌گرایان به رهبری نتانیاهو نتوانسته است اکثریت لازم برای تشکیل دولت را به دست آورد و جریان مخالف نیز با وجود کسب کرسی‌های قابل‌توجه، برای تشکیل ائتلاف با موانع سیاسی روبه‌رو است.

نتایج انتخابات پارلمانی اسرائیل نشان می‌دهد ائتلاف نتانیاهو ۵۳ کرسی به دست آورده و بلوک مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی را کسب کرده است. ۱۹ کرسی باقی‌مانده نیز در اختیار احزاب عرب قرار گرفته است. با توجه به اینکه هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به حد نصاب ۶۱ کرسی نرسیده‌اند، تشکیل دولت به مذاکرات ائتلافی و توافق میان احزاب وابسته خواهد بود..

به اعتقاد جلالی، این وضعیت می‌تواند موقعیت سیاسی نتانیاهو را با دشواری‌هایی روبه‌رو کند. با این حال، نتیجه انتخابات به‌تنهایی به معنای پایان حضور او در قدرت یا تغییر قطعی سیاست‌های امنیتی اسرائیل نیست. ترکیب نهایی دولت آینده و توافق‌های احتمالی میان احزاب تعیین خواهد کرد که اسرائیل در دوره پیش‌رو چه مسیری را در سیاست داخلی و منطقه‌ای دنبال می‌کند.

مذاکره یا تداوم تقابل؛ مسیر پیش‌روی تهران و واشنگتن

در بخش پایانی این گفت‌وگو، جلالی درباره تأثیر نتایج انتخابات آمریکا بر احتمال ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن اظهار کرد که نباید انتظار داشت تغییر ترکیب کنگره به‌سرعت زمینه‌ساز تغییر رویکرد دولت ترامپ در قبال ایران شود.

او معتقد است یکی از موانع اصلی در مسیر توافق، سطح مطالبات آمریکا از ایران است. به گفته جلالی، واشنگتن خواسته‌هایی را مطرح می‌کند که از نگاه تهران به معنای پذیرش یک‌جانبه مطالبات آمریکا و عقب‌نشینی گسترده است. در مقابل، ساختار سیاسی و اختلاف دیدگاه‌های داخلی در ایران نیز باعث می‌شود پذیرش چنین مطالباتی با دشواری روبه‌رو باشد.

از این منظر، حتی با وجود تغییر موازنه قدرت در کنگره، اختلافات بنیادین دو کشور همچنان پابرجا خواهد ماند. پیروزی دموکرات‌ها ممکن است فضای سیاسی واشنگتن را برای بررسی دوباره هزینه‌های تقابل با ایران تغییر دهد، اما تا زمانی که اختلافات اصلی درباره مطالبات هسته‌ای، امنیت منطقه‌ای و چارچوب توافق حل‌وفصل نشود، نمی‌توان از بازگشت قطعی دو طرف به میز مذاکره سخن گفت.

جلالی در عین حال تأکید دارد که شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای را نباید معادل عقب‌نشینی نظامی دولت ترامپ دانست. از نگاه او، با توجه به منابع مالی و ظرفیت‌های نظامی آمریکا و همچنین سطح مطالبات واشنگتن از تهران، احتمال تداوم رویکرد تقابلی همچنان وجود دارد.

در مجموع، نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌تواند قدرت نظارتی و محدودکننده کنگره در برابر دولت ترامپ را افزایش دهد، اما اثرگذاری آن بر سیاست ایران به چگونگی استفاده دموکرات‌ها از ابزارهای قانونی و بودجه‌ای، هزینه‌های ادامه جنگ و تصمیم‌های کاخ سفید بستگی دارد. به همین دلیل، کنگره جدید را باید عاملی مؤثر بر محاسبات سیاسی و نظامی دولت آمریکا دانست، نه عاملی که به‌تنهایی مسیر تقابل یا مذاکره با ایران را تعیین می‌کند.