وقتی یک رویداد ورزشی، اقتصاد خاورمیانه را جابه‌جا می‌کند

به گزارش نماد اقتصاد، کنفدراسیون فوتبال آسیا امروز سه‌شنبه سوم نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که جام ملت‌های آسیا به دلیل شرایط استثنایی منطقه، مشکلات لجستیکی و اختلال در سفرها به تعویق می‌افتد. این مسابقات که قرار بود از ۵ ژانویه تا ۷ فوریه ۲۰۲۷ در عربستان سعودی برگزار شود، در فاصله ۲۳ دسامبر ۲۰۲۷ تا ۲۱ ژانویه ۲۰۲۸ برگزار خواهد شد.

لازم به ذکر است که برگزاری این رقابت‌ها با حضور ۲۴ تیم و در سه شهر ریاض، جده و الخبر برنامه‌ریزی شده‌اند. در مجموع هشت ورزشگاه میزبان ۵۱ مسابقه خواهند بود.

اهمیت اقتصادی این تغییر زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم عربستان سعودی، میزبانی جام ملت‌ها را بخشی از راهبرد گسترده‌تر خود برای توسعه اقتصاد ورزش و گردشگری در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ تعریف کرده است. بنابراین، تعویق این مسابقات صرفا به معنای انتقال چند هفته فعالیت ورزشی نیست بلکه زمان تحقق بخشی از درآمدهای پیش‌بینی‌شده و اجرای تعهدات تجاری سعودی‌ها نیز تغییر خواهد کرد.

چه میزان از منابع مالی درگیر است؟

یکی از مهم‌ترین نکات در بررسی اقتصادی این اتفاق، تفکیک سرمایه‌گذاری‌های اختصاصی جام ملت‌ها از پروژه‌های کلان ورزشی عربستان سعودی است.

براساس گزارش موسسه تجارت و سرمایه‌گذاری آلمان (GTAI) و اطلاعات پروژه‌های ثبت‌شده در پایگاه (MEED)، وزارت ورزش عربستان سعودی برنامه‌ای به ارزش تقریبی ۲.۷ میلیارد دلار برای ساخت و توسعه ورزشگاه‌ها در نظر گرفته است. بخش قابل‌توجهی از این برنامه قرار بود پیش از جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ به بهره‌برداری برسد. این برنامه شامل ساخت ورزشگاه جدید در ریاض، توسعه چند ورزشگاه موجود و احداث ۳۰ زمین و مجموعه تمرینی جدید است.

در میان پروژه‌های مهم، ورزشگاه جدید دمام نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. طبق گزارش (MEED) در ماه فوریه ۲۰۲۴، قرارداد ساخت این مجموعه با مشارکت شرکت بلژیکی «Besix» و شرکت سعودی «Albawani»، حدود یک میلیارد دلار برآورد شده بود. این مجموعه با ظرفیت ۴۵ هزار تماشاگر و در زمینی به مساحت حدود ۸۰۰ هزار مترمربع طراحی شده است و علاوه بر جام ملت‌های آسیا، در برنامه میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ نیز قرار دارد.

همچنین در اسناد رسمی پیشنهاد میزبانی عربستان که به کنفدراسیون فوتبال آسیا ارائه شده، هزینه ساخت و بازسازی ورزشگاه ملک فهد در ریاض ۳۱۵ میلیون دلار و هزینه تجهیز اختصاصی آن برای مسابقات ۷.۵ میلیون دلار اعلام شده است.

خسارت واقعی در کدام بخش‌ها شکل می‌گیرد؟

اگرچه بخش عمده زیرساخت‌های ورزشی پس از تعویق همچنان قابل استفاده خواهند بود اما این تصمیم می‌تواند هزینه‌های جدیدی ایجاد کند که در بودجه اولیه میزبانی پیش‌بینی نشده‌اند.

۱. هزینه نگهداری و تامین مالی زیرساخت‌ها

ورزشگاه‌ها و مجموعه‌های تمرینی پس از تکمیل، نیازمند نگهداری مستمر هستند. سیستم‌های سرمایشی، چمن، روشنایی، تجهیزات الکترونیکی، امنیت و نیروی انسانی هزینه‌هایی دارند که با تغییر زمان مسابقات ممکن است برای دوره طولانی‌تری ادامه پیدا کنند.

برای پروژه‌هایی که هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده‌اند، تمدید قرارداد پیمانکاران، افزایش هزینه مواد اولیه و دستمزدها و هزینه تامین مالی نیز می‌تواند مطرح باشد.

۲. گردشگری و صنعت هتلداری

شاید یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی که از تغییر زمان مسابقات تاثیر می‌پذیرد، گردشگری باشد.

جام ملت‌های آسیا می‌تواند هزاران هوادار، خبرنگار، عوامل اجرایی و گردشگر ورزشی را به سه شهر میزبان جذب کند. این جمعیت برای هتل‌ها، رستوران‌ها، مراکز خرید، شرکت‌های حمل‌ونقل و خدمات گردشگری تقاضا ایجاد می‌کند.

اهمیت این بخش برای اقتصاد عربستان سعودی از آنجا ناشی می‌شود که گردشگری به یکی از پایه‌های توسعه اقتصادی این کشور تبدیل شده است. براساس گزارش آماری وزارت گردشگری عربستان، این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲۳ میلیون گردشگر ورودی و داخلی ثبت کرده و مجموع هزینه‌کرد گردشگری به حدود ۸۰٫۷ میلیارد دلا رسیده است. گردشگران خارجی نیز حدود ۴۷٫۱ میلیارد دلار هزینه کرده‌اند.

با انتقال زمان مسابقات، بخشی از رزروهای هتل، بلیت‌های هواپیما و بسته‌های مسافرتی باید تغییر کند. این اتفاق ممکن است برای شرکت‌های خدماتی هزینه لغو، استرداد وجه و بازاریابی مجدد ایجاد کند. از طرف دیگر، اگر مسابقات در زمان جدید برگزار شود، بخشی از درآمدهای ازدست‌رفته قابل بازیابی خواهد بود.

۳. قراردادهای تبلیغاتی و حق پخش تلویزیونی

در اقتصاد ورزش، زمان برگزاری رویداد بخشی از ارزش تجاری آن است. شرکت‌هایی که برای تبلیغات، اسپانسرینگ و نمایش برند خود در جام ملت‌ها قرارداد منعقد کرده‌اند، ممکن است ناچار شوند برنامه‌های تبلیغاتی خود را بازطراحی کنند.

این مسئله به‌ویژه برای شبکه‌های تلویزیونی، شرکت‌های بازاریابی و آژانس‌های تبلیغاتی اهمیت دارد. تغییر زمان مسابقات ممکن است با رویدادهای دیگر تداخل پیدا کند و بر میزان مخاطبان و ارزش تبلیغاتی پخش تأثیر بگذارد.

۴. هزینه فرصت و ارزش زمانی پول

یکی از مهم‌ترین آثار اقتصادی تعویق، به تاخیر افتادن جریان درآمدهاست.

فرض کنیم یک شرکت خدماتی قرار بوده در ماه ژانویه ۲۰۲۷ درآمد حاصل از ارائه خدمات به هواداران و تیم‌ها را دریافت کند. اکنون این درآمد نزدیک به یک سال دیرتر تحقق پیدا می‌کند. حتی اگر مبلغ اسمی درآمد تغییری نکند، ارزش فعلی آن به دلیل گذشت زمان و هزینه تأمین مالی کاهش می‌یابد.

برای مثال، اگر یک میلیارد دلار سرمایه یا مطالبات برای ۱۱ ماه درگیر بماند و نرخ هزینه فرصت سالانه آن برای محاسبه فرضی ۵ درصد در نظر گرفته شود، هزینه زمانی آن حدود ۴۵.۸ میلیون دلار خواهد بود.

پیامدهای منطقه‌ای و تاثیر بر اقتصاد فوتبال ایران

تعویق مسابقات فقط اقتصاد عربستان سعودی را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد. فدراسیون‌های فوتبال کشورهای شرکت‌کننده نیز با تغییراتی در برنامه‌های آماده‌سازی، اردوهای تدارکاتی و قراردادهای بازیکنان و کادر فنی مواجه می‌شوند.

برای فوتبال ایران، این تغییر می‌تواند از دو جهت اهمیت داشته باشد. نخست، فدراسیون فوتبال باید برنامه آماده‌سازی تیم ملی را با تقویم جدید هماهنگ کند؛ موضوعی که ممکن است هزینه اردوها و مسابقات دوستانه را تغییر دهد. دوم، شرکت‌های گردشگری و آژانس‌هایی که برای سفر هواداران ایرانی برنامه‌ریزی کرده‌اند، ممکن است با هزینه‌های تغییر رزرو و بازپرداخت مواجه شوند.

از سوی دیگر، تعویق مسابقات فرصت بیشتری برای آماده‌سازی تیم ملی فراهم می‌کند اما این فرصت لزوما به معنای منفعت اقتصادی نیست زیرا باید هزینه‌های اضافی برنامه‌ریزی و اردوها را نیز در نظر گرفت.

در سطح منطقه‌ای نیز تغییر زمان مسابقات می‌تواند بر تقویم رقابت‌های باشگاهی، برنامه سفر تیم‌ها و بازار تجاری فوتبال آسیا تاثیر بگذارد؛ به‌خصوص اینکه برگزاری مسابقات در فاصله ماه‌های دسامبر ۲۰۲۷ تا ژانویه ۲۰۲۸، نیازمند هماهنگی مجدد با تقویم بین‌المللی فوتبال و برنامه لیگ‌های داخلی کشورهای مختلف است.

تهدیدی برای بازده سرمایه‌گذاری یا فرصتی برای مدیریت بهتر؟

یک نکته مهم در تحلیل اقتصادی میزبانی عربستان سعودی این است که نباید تمام سرمایه‌گذاری‌های ورزشی این کشور را به جام ملت‌های آسیا محدود کرد.

این کشور در حال آماده‌سازی برای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ نیز هست. بنابراین، بخش قابل‌توجهی از پروژه‌های ورزشگاهی و حمل‌ونقل ماهیتی بلندمدت دارند و حتی بدون برگزاری جام ملت‌ها نیز در برنامه توسعه این کشور قرار گرفته‌اند.

از این منظر، تعویق مسابقات می‌تواند در برخی پروژه‌ها، فرصتی برای تکمیل بهتر زیرساخت‌ها، رفع نواقص اجرایی و بهبود کیفیت خدمات ایجاد کند؛ البته این منفعت احتمالی زمانی تحقق پیدا می‌کند که هزینه تمدید پروژه‌ها از منافع حاصل از زمان اضافه کمتر باشد.

در مقابل، تداوم نااطمینانی‌های منطقه‌ای می‌تواند مسئله‌ای جدی‌تر از خود تعویق باشد. اگر نگرانی‌های امنیتی و محدودیت‌های سفر تا زمان جدید مسابقات ادامه پیدا کند، احتمال آسیب به تقاضای گردشگری و قراردادهای تجاری افزایش خواهد یافت.

هزینه اصلی، فقط پولی نیست که خرج شده است

تعویق جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ را باید از منظر اقتصاد زمان، هزینه فرصت و بازده سرمایه‌گذاری بررسی کرد. عربستان سعودی برای توسعه زیرساخت‌های ورزشی خود برآورد ۲۶ میلیارددلاری داشته است و بخشی از این پروژه‌ها با هدف میزبانی مسابقات آسیایی و رویدادهای بزرگ‌تر همچون جام جهانی طراحی شده‌اند.

بنابراین، نمی‌توان کل سرمایه‌گذاری انجام‌شده را خسارت ناشی از تعویق دانست. ورزشگاه‌ها همچنان باقی می‌مانند، ظرفیت‌های گردشگری از بین نمی‌روند و بخش مهمی از قراردادهای تجاری قابلیت انتقال به تاریخ جدید را دارند.

با این حال، هزینه‌های نگهداری، تاخیر در درآمدزایی، تمدید قراردادها، تغییر برنامه‌های بازاریابی و کاهش احتمالی تقاضای سفر می‌توانند بازده اقتصادی میزبانی را تحت تاثیر قرار دهند.

در نهایت مسئله اصلی برای اقتصاد عربستان سعودی این نیست که چه مقدار پول برای جام ملت‌های آسیا هزینه شده بلکه این است که تعویق مسابقات چه میزان به هزینه‌های نهایی اضافه می‌کند و چه مقدار از درآمدهای پیش‌بینی‌شده را به تاخیر می‌اندازد یا از بین می‌برد.

این همان هزینه پنهانی است که در صورت تداوم نااطمینانی‌های منطقه‌ای، می‌تواند از هزینه‌های مستقیم برگزاری یک تورنمنت فوتبال فراتر برود.