حکم بازنشستگی آمده، پایان کار نرسیده است

به گزارش نماد اقتصاد، حقوق بازنشستگی واریز شده، اما هنوز باید مسافر سوار کرد. قسط از حساب کم شده، اجاره موعد دارد و نسخه دارو هم مانده است. برای بخشی از بازنشستگان، پیامک واریز مستمری پایان نگرانی ماه نیست؛ فقط روشن می‌کند چه مقدار دیگر باید کار کنند تا هزینه‌های خانه پرداخت شود. پولی که از÷ رانندگی، نگهبانی یا فروشندگی به دست می‌آید، قرار نیست پس‌انداز شود؛ پیش از رسیدن، برایش خرج تعیین شده است.

حقوق بازنشستگان چقدر است؟

حقوق بازنشستگان یک رقم مشترک نیست. صندوق، سابقه بیمه‌پردازی، دستمزد مبنای بازنشستگی، مزایای خانوادگی، متناسب‌سازی و کسورات، مبلغ نهایی را تغییر می‌دهند.

بر اساس اطلاع‌رسانی سازمان تامین اجتماعی درباره احکام سال ۱۴۰۵، مستمری پایه حداقل‌بگیران با افزایش ۶۰ درصدی به ۱۶۶ میلیون و ۲۵۵ هزار و ۵۰۰ ریال، معادل ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان رسیده است. فرمول افزایش سایر سطوح نیز ۴۵ درصد به‌علاوه مبلغ ثابت یک میلیون و ۵۵۸ هزار و ۶۴۷ تومان اعلام شده است.

صندوق بازنشستگی کشوری نیز در اطلاعیه رسمی خود، افزایش ۲۰ درصدی حقوق پایان سال ۱۴۰۴، افزودن مبلغ ثابت دو میلیون و ۷۵۴ هزار تومان و اجرای مرحله سوم متناسب‌سازی را اعلام کرده است. طبق همان اطلاعیه، حداقل حقوق متناسب با ۳۰ سال خدمت قابل قبول، ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان تعیین شده است. این افزایش‌ها نباید دوباره روی کف اعلامی جمع زده شوند؛ کف، حداقل حاصل اعمال احکام مربوط است.

سن بازنشستگی؛ پنج کشور، پنج مسیر متفاوت

سن دریافت مستمری با سن کناررفتن از شغل یکسان نیست. فرد ممکن است کار را ادامه دهد و هم‌زمان مستمری بگیرد، یا زودتر کار را ترک کند اما هنوز واجد شرایط دریافت کامل مستمری نباشد.

اشتغال سالمندان بخشی از ساختار بازار کار در ژاپن

در ژاپن، مستمری پایه سراسری وجود دارد و افراد دارای سابقه بیمه کارکنان می‌توانند مستمری مرتبط با اشتغال نیز دریافت کنند. مبلغ کامل مستمری پایه سال مالی ۲۰۲۶، برای فرد دارای ۴۰ سال پرداخت کامل و در گروه سنی مربوط، ۸۴۷ هزار و ۳۰۰ ین در سال، حدود ۷۰ هزار و ۶۰۸ ین در ماه است. این فقط مستمری پایه است، نه کل درآمد همه بازنشستگان.

ژاپن نمونه روشنی است که بازنشستگی الزاماً به پایان کار منجر نمی‌شود. طبق گزارش رسمی دولت، در سال ۲۰۲۵ ۵۴٫۵ درصد افراد ۶۵ تا ۶۹ساله شاغل بوده‌اند. این آمار درباره گروه سنی است، نه صرفاً مستمری‌بگیران؛ همچنین انگیزه همه آنان را نمی‌توان نیاز مالی دانست.

تفاوت مهم با اشتغال پراکنده و غیررسمی، وجود سیاست مشخص برای ادامه کار است، کارفرمایان باید سازوکار حفظ اشتغال تا ۶۵سالگی فراهم کنند و برای ایجاد فرصت تا ۷۰سالگی نیز مسئولیت تلاش دارند. بااین‌حال، کارکردن می‌تواند در شرایط درآمدی مشخص، بخشی از مستمری کارکنان را کاهش دهد.

آلمان؛ مستمری به سابقه و درآمد دوران کار متصل است

مستمری آلمان برای همه یک مبلغ ثابت نیست. سابقه بیمه‌پردازی و سطح درآمد دوران کار اهمیت دارد و سن عادی دریافت نیز به سال تولد وابسته است. برای نمونه، افراد دارای حداقل ۳۵ سال سابقه واجد شرایط می‌توانند از مسیر مشخصی زودتر بازنشسته شوند، اما برداشت زودهنگام می‌تواند کاهش دائمی مستمری ایجاد کند.

در مقابل، امکان جمع‌کردن درآمد کار با مستمری سالمندی روشن‌تر است؛ طبق راهنمای رسمی بیمه بازنشستگی آلمان، محدودیت درآمد اضافی برای این نوع مستمری برداشته شده است. مالیات و حق‌بیمه همچنان باید بررسی شوند و این قاعده را نباید به مستمری ازکارافتادگی تعمیم داد.

از نظر اقتصادی، این سازوکار اجازه می‌دهد فرد تدریجی از بازار کار خارج شود؛ اما برای کسی که سابقه کوتاه یا دستمزد پایین داشته، ادامه کار همچنان می‌تواند نیاز مالی باشد.

بازنشستگی تدریجی در سوئد

در سوئد، زمان برداشت مستمری انعطاف دارد و فرد می‌تواند هم‌زمان با کار، بخشی یا تمام مستمری عمومی را دریافت کند. حق ادامه اشتغال نیز تا ۶۹سالگی برقرار است؛ ادامه پس از آن به توافق با کارفرما وابسته است.

برای افراد کم‌درآمد، مستمری تضمینی و حمایت‌هایی مانند کمک مسکن وجود دارد، اما برخورداری از آن‌ها به شرایط فرد و سن مربوط وابسته است. سن دریافت زودهنگام مستمری درآمدمحور، با سن برخورداری از حمایت تضمینی یکی نیست.

مزیت این طراحی، امکان تنظیم ترکیب کار و مستمری است. محدودیت آن نیز روشن است: دریافت زودتر، مستمری را در دوره طولانی‌تری توزیع می‌کند و می‌تواند مبلغ ماهانه را پایین بیاورد؛ انعطاف، جای کفایت درآمد را نمی‌گیرد.

نروژ؛ کارکردن، مستمری عمومی سالمندی را کم نمی‌کند

در نروژ، مستمری عمومی سالمندی را می‌توان با درآمد کار جمع کرد، بدون آنکه صرف اشتغال موجب کاهش آن شود. ادامه کار حتی می‌تواند حقوق بازنشستگی بیشتری ایجاد کند. البته مقررات بعضی طرح‌های شغلی و بازنشستگی قراردادی باید جداگانه بررسی شود.

در اینجا حمایت درمانی نیز بخشی از امنیت مالی است. در سال ۲۰۲۶، سقف مشارکت بیمار برای خدمات مشمول طرح معافیت ۳٬۲۷۸ کرون نروژ در سال است؛ پس از رسیدن پرداخت‌های تأییدشده به این سقف، فرد از پرداخت‌های مشمول باقی سال معاف می‌شود. این سقف شامل تمام هزینه‌های درمان، خدمات خصوصی و همه خدمات دندان‌پزشکی نیست.

اهمیت اقتصادی چنین سقفی، قابل پیش‌بینی‌ترکردن بخشی از هزینه درمان است؛ بازنشسته فقط به درآمد نیاز ندارد، باید بداند یک بیماری تا چه اندازه می‌تواند بودجه‌اش را تغییر دهد.

سخن آخر

به طور کلی ارزش مستمری در روز واریز مشخص نمی‌شود؛ در روزی روشن می‌شود که بازنشسته بیمار است، خودرویش در تعمیرگاه مانده یا دیگر توان رفتن به محل کار را ندارد. اگر در چنین روزی اجاره، خوراک و درمان خانواده بی‌پشتوانه بماند، درآمد کار دوباره بخشی از تأمین زندگی است که مستمری نتوانسته پوشش دهد.

مقایسه ایران با ژاپن، آلمان، سوئد و نروژ نیز باید از همین نقطه انجام شود؛ با سنجش قدرت خرید، حمایت درمانی و امکان ادامه کار، نه تبدیل حقوق ارزی به تومان. سالمندان در کشورهای دیگر هم کار می‌کنند، اما معیار امنیت دوران بازنشستگی، میزان وابستگی زندگی به ادامه این کار است. بازنشستگی زمانی معنای واقعی پیدا می‌کند که فرد بتواند یک روز کار نکند، بی‌آنکه نیاز ضروری خانه بی‌پاسخ بماند.