وقتی احیای تولید به ساختن دوباره می‌رسد؛

فولاد خوزستان؛ روایت یک بازگشت از دل ویرانی

محمدرضا طارمی

۹ شهریور ۱۴۰۵

رویکرد شرکت فولاد خوزستان در پروژه زمزم ۳ تنها معطوف به بازگرداندن تجهیزات آسیب‌دیده به شرایط قبل از حادثه نبوده است. هم‌زمان با عملیات بازسازی، موضوع مقاوم‌سازی نیز مورد توجه قرار گرفته تا زیرساخت‌های آسیب‌دیده با رویکردی پایدارتر به مدار بازگردند.

به گزارش نماد اقتصاد، آسیب‌های سنگین واردشده به برخی بخش‌های صنعتی فولاد خوزستان، بازسازی را از یک عملیات معمول تعمیراتی فراتر برد و به پروژه‌ای گسترده برای احیای دوباره ظرفیت تولید تبدیل کرد. در این میان، واحد زمزم ۳ با حدود ۶۰ درصد آسیب، یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی بود که در نخستین فاز بازسازی قرار گرفت؛ واحدی که بازگشت آن به مدار، تنها به معنای تعمیر چند تجهیز نیست بلکه احیای یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره تولید فولاد است.

زمزم ۳؛ حلقه‌ای مهم در زنجیره تولید فولاد

برای درک اهمیت بازسازی زمزم ۳، باید ابتدا جایگاه این واحد در فرآیند تولید فولاد را شناخت. در واحدهای احیا، گندله سنگ‌آهن طی فرآیندی صنعتی و با حذف اکسیژن به آهن اسفنجی تبدیل می‌شود. این محصول در ادامه به عنوان یکی از مواد اولیه اصلی وارد بخش فولادسازی شده و در نهایت مسیر تولید فولاد و شمش را تکمیل می‌کند.

از همین رو، هرگونه توقف طولانی‌مدت در واحد احیا می‌تواند بر حلقه‌های بعدی زنجیره تولید نیز اثر بگذارد. زمزم ۳ نیز به عنوان یکی از واحدهای مهم احیای فولاد خوزستان، نقشی مستقیم در تامین خوراک بخش فولادسازی دارد.

خسارت ۶۰ درصدی؛ تعمیر کافی نبود

شدت آسیب واردشده به زمزم ۳ حدود ۶۰ درصد برآورد شد؛ سطحی از خسارت که بازگرداندن واحد به مدار را از یک تعمیرات محدود به یک پروژه بازسازی گسترده تبدیل می‌کرد.

در چنین شرایطی، ابتدا باید وضعیت سازه‌ها و تجهیزات آسیب‌دیده به‌طور دقیق ارزیابی می‌شد؛ بخش‌های ناایمن از مدار خارج یا جمع‌آوری می‌شدند و پس از آن، عملیات بازسازی و نصب تجهیزات جدید به صورت مرحله‌ای پیش می‌رفت.

اهمیت این پروژه زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم بازسازی زمزم ۳ در کنار کوره‌های ۲ تا ۵ در نخستین فاز برنامه بازسازی شرکت فولاد خوزستان قرار گرفت. این اولویت‌بندی نشان می‌داد که بازگشت ظرفیت تولید، یکی از مهم‌ترین اهداف مجموعه در فرآیند بازسازی است.

بازسازی قلب فرآیند؛ از کوره تا شافت‌های کلوخه‌شکن

در جریان عملیات بازسازی، بدنه کوره زمزم ۳ بازسازی شد و ساخت لاین‌باس نیز در دستور کار قرار گرفت. همچنین، سه شافت کلوخه‌شکن به همراه متعلقات مربوطه بازسازی و نصب شدند.

این تجهیزات اگرچه برای مخاطب عمومی ممکن است اصطلاحاتی تخصصی به نظر برسند اما در فرآیند تولید نقش مهمی دارند و آماده‌سازی آن‌ها برای بهره‌برداری، بخشی از مسیر بازگرداندن واحد به شرایط عملیاتی محسوب می‌شود.

با توجه به گستردگی آسیب‌ها، عملیات بازسازی نیز به یک حوزه خاص محدود نبود. بخش‌های مختلف سازه، مکانیک، برق، ابزار دقیق، جوشکاری، نسوز، بهره‌برداری و نگهداری و تعمیرات باید به صورت هماهنگ در این پروژه مشارکت می‌کردند.

به بیان دیگر، آماده شدن یک تجهیز به تنهایی به معنای آماده بودن واحد برای راه‌اندازی نبود بلکه تمام اجزای فرآیند باید در کنار یکدیگر به شرایط بهره‌برداری می‌رسیدند.

بازسازی با هدف مقاوم‌سازی

با این حال، رویکرد شرکت فولاد خوزستان در پروژه زمزم ۳ تنها معطوف به بازگرداندن تجهیزات آسیب‌دیده به شرایط قبل از حادثه نبود. هم‌زمان با عملیات بازسازی، موضوع مقاوم‌سازی نیز مورد توجه قرار گرفت تا زیرساخت‌های آسیب‌دیده با رویکردی پایدارتر به مدار بازگردند.

در همین راستا، نصب حدود ۳۰ هزار مترمربع ورق‌های سینوسی سقف و دیواره‌ها در سایت‌های آسیب‌دیده در برنامه بازسازی قرار گرفت.

این رویکرد از منظر مهندسی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه بازسازی پایدار صرفا به معنای جایگزین کردن تجهیزات تخریب‌شده نیست. هر حادثه می‌تواند نقاط ضعف یک مجموعه را آشکار کند و مرحله بازسازی فرصتی برای اصلاح این نقاط، افزایش تاب‌آوری و آماده‌سازی مجموعه برای شرایط آینده باشد.

بازگشت زمزم ۳؛ فراتر از یک واحد صنعتی

زمزم ۳ از این منظر تنها یک پروژه تعمیراتی نیست بلکه نمونه‌ای از تبدیل یک بحران به یک عملیات مهندسی گسترده برای بازگرداندن ظرفیت تولید است.

با بازسازی این واحد، یکی از حلقه‌های مهم تولید آهن اسفنجی دوباره در مسیر بازگشت به مدار قرار می‌گیرد؛ موضوعی که می‌تواند به تامین خوراک فولادسازی و در نهایت استمرار فعالیت زنجیره تولید فولاد خوزستان کمک کند.

روایت زمزم ۳ در نهایت، روایت بازگشت یک تجهیز آسیب‌دیده نیست؛ روایت مجموعه‌ای از نیروهای فنی، مهندسی و عملیاتی است که تلاش کرده‌اند یک واحد صنعتی را از دل آسیب دوباره بسازند. زمزم ۳ زخمی شد اما این زخم پایان داستان نبود؛ آغاز پروژه‌ای برای ساختن دوباره، مقاوم‌تر و آماده‌تر برای آینده بود.