پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵؛ پنج متغیر تعیین‌کننده

به گزارش نماد اقتصاد، پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ باید از نقطه‌ای آغاز شود که اقتصاد ایران در آن قرار گرفته است؛ اقتصادی که هم‌زمان با فشار تورمی، کاهش ارزش پول ملی و محدودیت‌های تجارت خارجی مواجه است. صندوق بین‌المللی پول در به‌روزرسانی جولای پیش‌بینی رشد اقتصادی ایران در سال ۲۰۲۶ را منفی اعلام کرد.

از سوی دیگر، آخرین داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد شاخص قیمت مصرف‌کننده در تیرماه ۱۴۰۵ نسبت به یک ماه قبل از آن ۳.۱ درصد افزایش یافته و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۷.۹ درصد رسیده است. تورم سالانه نیز در همین ماه ۶۶ درصد ثبت شد. بنابراین بازارها در شهریور با اقتصادی مواجه‌اند که افزایش قیمت‌ها همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده رفتار خانوارها، شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران است.

این وضعیت باعث می‌شود پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ را نتوان صرفا بر اساس روند شاخص بورس یا قیمت روز دلار انجام داد؛ زیرا تغییرات بازار دارایی‌ها در چنین شرایطی با انتظارات تورمی و ریسک سیاسی ارتباط نزدیکی پیدا می‌کند.

متغیر اول؛ نرخ دلار و ارزش ریال

نخستین متغیر تعیین‌کننده برای پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ نرخ ارز است. داده‌های بازار نشان می‌دهد دلار آزاد در ۲۲ آگوست به حدود ۱۹۱ هزار و ۳۰۰ تومان رسید و در ۳۰ روز گذشته نیز دامنه نوسان آن تا حدود ۱۹۵ هزار و ۲۰۰ تومان ثبت شده است. این ارقام نشان می‌دهد بازار ارز در سطح بسیار بالایی قرار دارد و همچنان نسبت به اخبار سیاسی و تحولات مربوط به تجارت خارجی حساس است.

از منظر بازار، بنابراین مهم‌ترین سوال شهریور نه صرفا دلار چه قیمتی خواهد داشت، بلکه این است که آیا فشارهای سیاسی و محدودیت‌های تجاری می‌توانند روند کاهش ارزش ریال را تشدید کنند یا خیر. رویترز نیز در گزارش ۲۲ آگوست خود از احتمال اعمال تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران خبر داده و چین را خریدار حدود ۸۰ درصد صادرات نفت ایران معرفی کرده است؛ تحولی که می‌تواند اهمیت دسترسی ایران به درآمدهای ارزی را افزایش دهد.

در نتیجه، پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ در بخش ارز، بیش از هر عامل دیگری به اخبار مربوط به تحریم‌ها، صادرات نفت و مسیر مذاکرات ایران و آمریکا وابسته خواهد بود. این وابستگی به آن معناست که حتی تغییر در انتظارات سیاسی می‌تواند دامنه نوسان بازار ارز را افزایش دهد؛ همان‌طور که تغییرات ژئوپلیتیک در ماه‌های اخیر بازار جهانی نفت را نیز به‌شدت تحت تاثیر قرار داده است.

متغیر دوم؛ تورم و انتظارات تورمی

دومین متغیر کلیدی در پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ تورم است. مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه تیرماه ۱۴۰۵ را ۶۶ درصد اعلام کرده و تورم نقطه‌به‌نقطه در همین ماه نیز به ۸۷.۹ درصد رسیده است. شاخص قیمت مصرف‌کننده نیز در تیرماه نسبت به خرداد ۱۴۰۵ به حدود ۳.۱ درصد افزایش داشته است.

بانک مرکزی نیز بر اساس داده‌های منتشرشده، تورم سالانه تیرماه را ۶۱.۴ درصد گزارش کرده است. اختلاف میان دو شاخص رسمی ناشی از تفاوت روش محاسبه و سبدهای آماری آن‌هاست، اما هر دو مجموعه داده یک پیام مشترک دارند و آن این‌که فشار تورمی در اقتصاد ایران همچنان بسیار بالا است.

اهمیت این متغیر برای بازارها از آنجا ناشی می‌شود که تورم بالا می‌تواند رفتار سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌هایی سوق دهد که از نگاه آنان توان بیشتری برای حفظ ارزش در برابر کاهش قدرت خرید دارند. در عین حال، تورم بالا هزینه تولید شرکت‌ها را نیز افزایش می‌دهد و می‌تواند بر حاشیه سود صنایع اثر بگذارد؛ بنابراین واکنش بازار سهام به تورم الزاما یک‌جهت نیست.

در چنین شرایطی، پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ باید میان رشد اسمی قیمت دارایی‌ها و بهبود واقعی ارزش سرمایه‌گذاری تفاوت قائل شود. افزایش قیمت یک دارایی در محیط تورمی لزوما به معنای افزایش قدرت خرید سرمایه‌گذار نیست و ارزیابی عملکرد بازارها باید در کنار نرخ تورم انجام شود.

متغیر سوم؛ نفت و درآمدهای ارزی

سومین عامل، بازار نفت است؛ متغیری که برای اقتصاد ایران هم از کانال درآمدهای صادراتی و هم از مسیر تحولات ژئوپلیتیک اهمیت دارد.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش آگوست خود اعلام کرد عرضه جهانی نفت در جولای به ۱۰۱.۵ میلیون بشکه در روز رسید، اما همچنان ۶.۳ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح سال ۲۰۲۵ بود. این نهاد همچنین پیش‌بینی کرد که تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یابد.

در همین گزارش، آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد که اختلالات ناشی از بسته ماندن تنگه هرمز و تحولات خاورمیانه موجب کاهش عرضه و افزایش نوسان بازار شده است. قیمت نفت برنت نیز در مقاطعی از جولای تا ۱۰۵ دلار در هر بشکه افزایش یافت و در زمان انتشار گزارش در محدوده ۹۲ دلار قرار داشت.

در بازار جهانی، نفت برنت در پایان هفته منتهی به ۲۱ آگوست حدود ۹۴.۳۹ دلار در هر بشکه معامله شد و طی هفته ۶.۶ درصد افزایش یافت. این افزایش در شرایطی رخ داد که نگرانی درباره تداوم اختلالات انرژی ناشی از تنش ایران و آمریکا همچنان بر بازار حاکم بود.

برای پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵، نکته مهم آن است که افزایش قیمت جهانی نفت الزاما به معنای افزایش درآمد ارزی ایران نیست. درآمد واقعی ایران به حجم صادرات، امکان انتقال وجوه، تخفیف‌های صادراتی، مسیرهای پرداخت و محدودیت‌های تحریمی نیز وابسته است. رویترز در ۲۲ آگوست گزارش داد فشار تحریمی جدید آمریکا می‌تواند ایران و شرکای تجاری آن، به‌ویژه چین، را تحت تاثیر قرار دهد.

بنابراین در شهریور می‌توان شاهد وضعیتی بود که در آن قیمت جهانی نفت بالا باقی بماند، اما محدودیت دسترسی به درآمدهای نفتی همچنان بر بازار ارز ایران فشار وارد کند.

متغیر چهارم؛ تحریم و ریسک ژئوپلیتیک

چهارمین متغیر برای پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ مسیر تحولات سیاسی و تحریمی است. رویترز در ۲۲ آگوست گزارش داد که آمریکا قصد دارد از دوشنبه تحریم‌های جدیدی علیه ایران اعمال کند و هم‌زمان تنش میان تهران و واشنگتن ادامه دارد. این خبر در شرایطی منتشر شده که مسیر انتقال نفت از منطقه نیز با اختلال جدی روبه‌رو است.

فایننشال‌تایمز نیز گزارش کرده است که فشار اقتصادی بر ایران با تشدید تحریم‌ها افزایش یافته و مقام‌های اقتصادی ایران نسبت به پیامدهای توقف صادرات نفت و محدودیت ذخایر ارزی هشدار داده‌اند.

این شرایط برای بازارهای داخلی اهمیت زیادی دارد، زیرا هرگونه تشدید ریسک سیاسی می‌تواند هم‌زمان انتظارات تورمی، تقاضا برای ارز و رفتار سرمایه‌گذاران را تحت تاثیر قرار دهد. در مقابل، کاهش تنش یا ایجاد مسیر جدید برای توافق می‌تواند بخشی از ریسک سیاسی را از بازارها حذف کند؛ صندوق بین‌المللی پول نیز در برآورد جولای خود بهبود پیش‌بینی رشد ایران را تا حدی به عملکرد بهتر صادرات نفت در ماه‌های مارس و آوریل و کاهش برخی محدودیت‌های صادراتی نسبت داده بود.

در نتیجه، پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ بدون رصد روزانه تحولات سیاسی، به‌ویژه روابط ایران و آمریکا، ناقص خواهد بود.

متغیر پنجم؛ بورس و رفتار نقدینگی

پنجمین متغیر، رفتار سرمایه‌گذاران در بازار سهام است. داده‌های بازار تهران نشان می‌دهد بورس در مردادماه با وجود نوسان، در مقاطعی ورود قابل‌توجه سرمایه و رشد گسترده قیمت‌ها را تجربه کرده است. در ۸ آگوست، ۹۴۱ نماد از ۱۰۳۴ نماد معامله‌شده رشد کردند و ارزش معاملات نیز حدود ۱۲۱.۹ هزار میلیارد واحد پولی گزارش شد.

در ۲۰ آگوست نیز ۶۸۵ نماد از ۱۰۴۴ نماد معامله‌شده مثبت بودند و ارزش کل بازار حدود ۱۹ هزار واحد ثبت شد؛ در همین روز نسبت قیمت به درآمد وزنی بازار در محدوده ۱۲ قرار داشت.

این داده‌ها نشان می‌دهد بازار سهام در آستانه شهریور الزاما در وضعیت رکودی یک‌دست قرار ندارد. با این حال، رفتار بازار همچنان به متغیرهای کلان وابسته است و تغییر انتظارات درباره نرخ ارز، تورم و سیاست خارجی می‌تواند ترکیب صنایع پیشرو را تغییر دهد.

از این منظر، پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ برای بورس را باید به‌صورت سناریویی دید. صنایع صادرات‌محور از تغییرات نرخ ارز و قیمت‌های جهانی اثر می‌پذیرند، در حالی که صنایع داخلی بیشتر در معرض فشار هزینه، کاهش قدرت خرید و سیاست‌های قیمت‌گذاری قرار دارند. این تفاوت می‌تواند موجب چرخش سرمایه میان گروه‌های مختلف بازار شود.

سه سناریو برای شهریور

برآیند داده‌های موجود نشان می‌دهد پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ را می‌توان در سه مسیر کلی خلاصه کرد؛ بدون آنکه بتوان برای نرخ دلار، شاخص بورس یا قیمت طلا یک عدد قطعی ارائه کرد.

در سناریوی نخست، کاهش تنش سیاسی و بهبود امکان تجارت خارجی می‌تواند بخشی از فشار بازار ارز را کاهش دهد. تجربه ماه‌های گذشته نیز نشان داده است که اخبار مربوط به توافق یا کاهش محدودیت‌های صادراتی می‌تواند بازار نفت و انتظارات اقتصادی را به‌سرعت تحت تاثیر قرار دهد.

در سناریوی دوم، ادامه وضعیت فعلی و تداوم تحریم‌ها می‌تواند بازارها را در شرایط نوسانی نگه دارد؛ به‌خصوص اگر تورم داخلی بالا باقی بماند و بازار ارز نیز در محدوده‌های فعلی تثبیت نشود. داده‌های تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد فشار تورمی همچنان قابل‌توجه است.

سناریوی سوم، تشدید تنش و محدودیت‌های صادراتی است. در این حالت، افزایش ریسک ژئوپلیتیک می‌تواند هم بازار جهانی انرژی و هم بازار داخلی ارز ایران را تحت فشار قرار دهد. گزارش‌های اخیر رویترز و آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد اختلال در تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار جهانی نفت است.

در نهایت، پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد این ماه احتمالا بیش از هر چیز ماه انتظارات درباره نرخ ارز، مسیر تورم، آینده صادرات نفت، شدت تحریم‌ها و جهت‌گیری سیاست خارجی خواهد بود.

داده‌های موجود تصویری از اقتصادی با تورم بسیار بالا و چشم‌انداز رشد منفی ارائه می‌کنند، در حالی که بازار سهام در مردادماه نشانه‌هایی از فعالیت گسترده سرمایه‌گذاران نشان داده است. در بازار جهانی نیز نفت در سطوح بالایی قرار دارد، اما درآمد نفتی ایران همچنان تحت تاثیر محدودیت‌های صادرات و تحریم‌ها قرار دارد.

بنابراین در پیش‌بینی بازارهای ایران در شهریور ۱۴۰۵ نمی‌توان یک مسیر قطعی برای همه بازارها ترسیم کرد. آنچه بیشترین اهمیت را دارد، سرعت و جهت تغییر پنج متغیر اصلی نرخ ارز، تورم، درآمد نفتی، تحریم و ریسک ژئوپلیتیک و رفتار نقدینگی در بورس است. هر تغییر معنادار در این پنج محور می‌تواند موازنه میان بازار ارز، سهام، طلا و سایر دارایی‌ها را در طول شهریور جابه‌جا کند.