آرامش ظاهری به زنجیره عرضه جهانی نفت برگشت

به گزارش نماد اقتصاد، اگرچه تفاهم‌نامه موقت میان تهران و واشنگتن و بازگشایی مجدد تنگه هرمز موجب کاهش قیمت نفت برنت به محدوده ۷۳ دلار در هر بشکه شده است اما در پس این آرامش ظاهری، بازار جهانی نفت وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی لجستیکی و عدم تعادل ساختاری شده که ممکن است ماه‌ها ادامه یابد.

تنگه هرمز که پیش از آغاز جنگ مسیر عبور نزدیک به یک‌پنجم نفت و گاز جهان بود، بیش از یکصد روز عملا از چرخه طبیعی تجارت انرژی خارج شد. اکنون با بازگشایی این گذرگاه راهبردی، صنعت نفت خاورمیانه با چالشی متفاوت مواجه شده است؛ چالشی که بیش از آنکه به محدودیت عرضه مربوط باشد، به نحوه بازگشت همزمان حجم عظیمی از نفت ذخیره‌شده به بازار جهانی ارتباط پیدا می‌کند.

رقابت برای تخلیه نفت‌های محبوس در خلیج فارس

یکی از نخستین پیامدهای بازگشایی تنگه هرمز، تلاش گسترده برای خروج محموله‌های نفتی انباشته‌شده در منطقه بوده است. ده‌ها نفتکش که در طول جنگ در آب‌های خلیج فارس متوقف مانده بودند، طی هفته‌های اخیر حرکت خود را برای خروج از منطقه آغاز کرده‌اند.

اگرچه برخی مقام‌های آمریکایی از بازگشت جریان صادرات به سطوح بالاتر از دوران پیش از جنگ خبر می‌دهند اما داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد حجم واقعی تردد هنوز فاصله قابل‌توجهی با شرایط عادی دارد. پیش از آغاز درگیری‌ها به طور متوسط روزانه حدود ۱۲۵ شناور از تنگه هرمز عبور می‌کردند، در حالی که بخشی از کشتی‌ها اکنون برای کاهش ریسک‌های امنیتی، سامانه‌های ردیابی خود را هنگام عبور غیرفعال می‌کنند؛ موضوعی که ارزیابی دقیق وضعیت بازار را دشوارتر ساخته است.

با این حال، آنچه مسلم به نظر می‌رسد ورود مجدد حجم قابل‌توجهی از نفت خاورمیانه به بازارهای جهانی است؛ عاملی که فشار نزولی بر قیمت‌ها را افزایش داده است.

گلوگاه پنهان بازار؛ کمبود نفتکش‌های ورودی

از سوی دیگر خروج محموله‌های صادراتی تنها بخشی از معادله بازگشت عرضه نفت به بازار است. برای ازسرگیری تولید در میادین نفتی و پالایشگاه‌هایی که در طول جنگ فعالیت خود را متوقف کرده بودند، ورود نفتکش‌های جدید جهت بارگیری نفت ذخیره‌شده در مخازن ساحلی ضروری است.

بدون بازگشت جریان ورودی کشتی‌ها، روند احیا ظرفیت تولید با اختلال مواجه خواهد شد. این مسئله به‌ویژه برای کشورهایی مانند کویت، عراق، بحرین و قطر که گزینه‌های محدودی برای صادرات خارج از تنگه هرمز در اختیار دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

با این حال، برآوردها نشان می‌دهد این محدودیت‌ها موقتی خواهد بود و انتظار می‌رود تولید نفت منطقه تا پایان سال جاری میلادی به سطوح پیش از جنگ بازگردد.

بازگشت نفت ایران؛ متغیر تعیین‌کننده بازار

شاید مهم‌ترین عامل اثرگذار بر چشم‌انداز عرضه جهانی نفت، بازگشت سریع نفت ایران به بازارهای بین‌المللی باشد. تعلیق بخش قابل‌توجهی از تحریم‌های نفتی ایران از سوی آمریکا، شرایط را برای افزایش تولید و صادرات نفت این کشور فراهم کرده است.

برآوردها نشان می‌دهد در صورت تداوم روند فعلی، تولید نفت ایران تا پایان سال ۲۰۲۶ می‌تواند به بیش از ۳.۳ میلیون بشکه در روز برسد؛ سطحی که حتی از میزان تولید پیش از آغاز جنگ نیز فراتر خواهد رفت.

افزایش حجم صادرات ایران در کنار بازگشت تدریجی ظرفیت تولید سایر کشورهای منطقه، احتمال ورود حجم قابل‌توجهی از نفت اضافی به بازار را تقویت کرده است.

از بحران کمبود عرضه تا نگرانی از مازاد تولید

بازار نفت که طی ماه‌های گذشته با بزرگ‌ترین شوک عرضه تاریخ خود روبه‌رو بود، اکنون در آستانه مواجهه با چالش معکوسی یعنی احتمال شکل‌گیری مازاد عرضه در کوتاه‌مدت قرار گرفته است.

بخش قابل‌توجهی از پالایشگاه‌های آسیایی و اروپایی نیاز خود برای ماه‌های تابستان را پیش‌تر تامین کرده‌اند و همین مسئله موجب شده بخش بزرگی از نفت تازه وارد شده به بازار، فعلا مشتری برای خرید نداشته باشد.

در نتیجه، بخشی از نفتکش‌ها ناچار خواهند شد برای هفته‌ها در دریا باقی بمانند و عملا به مخازن شناور ذخیره‌سازی نفت تبدیل شوند؛ موضوعی که می‌تواند روند تعدیل قیمت‌ها را تشدید کند.

نشانه‌های این وضعیت در ساختار معاملات بازار نیز قابل مشاهده است. برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ، قیمت محموله‌های نفت برنت پایین‌تر از محموله‌های آتی با شرط تحویل در ماه‌های بعد قرار گرفته است؛ وضعیتی که در ادبیات بازار با عنوان کنتانگو شناخته می‌شود و معمولا نشانه‌ای از انتظار بازار برای وفور عرضه در کوتاه‌مدت است.

چشم‌انداز ۲۰۲۷؛ مازاد عرضه در افق بازار نفت

اگرچه انتظار می‌رود در کوتاه‌مدت بازسازی ذخایر راهبردی و افزایش تقاضای کشورهای آسیایی بخشی از نفت اضافی بازار را جذب کند، اما پیش‌بینی‌های بلندمدت تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند.

بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، عرضه جهانی نفت پس از افت موقت در سال ۲۰۲۶، در سال ۲۰۲۷ با افزایش قابل‌توجهی مواجه خواهد شد و به بیش از ۱۱۰ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

در مقابل، رشد تقاضا با سرعت بسیار کمتری اتفاق خواهد افتاد؛ موضوعی که می‌تواند به شکل‌گیری مازاد عرضه‌ای در حدود پنج میلیون بشکه در روز در بازار جهانی منجر شود.

اگرچه محدودیت‌های فیزیکی زنجیره تامین و ظرفیت حمل‌ونقل ممکن است مانع تحقق کامل این سناریو شوند، اما ابعاد عدم تعادل بالقوه میان عرضه و تقاضا از دوره‌ای پرنوسان و پیچیده برای بازار نفت حکایت دارد.

ریسک‌های ژئوپلیتیکی همچنان پابرجاست

با وجود بازگشایی تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره آینده این گذرگاه استراتژیک همچنان ادامه دارد. بر اساس تفاهم موقت میان ایران و آمریکا، عبور و مرور کشتی‌ها در تنگه برای مدت ۶۰ روز بدون محدودیت و دریافت عوارض انجام خواهد شد تا چارچوبی دائمی برای مدیریت ترافیک دریایی تدوین شود.

با این حال، حوادث اخیر نشان داده‌اند که ریسک‌های ژئوپلیتیکی همچنان به قوت خود باقی هستند. درگیری‌های محدود دریایی و تنش‌های مقطعی در منطقه بار دیگر این پیام را به بازار مخابره کرده که امنیت انرژی جهان همچنان به تحولات سیاسی خاورمیانه وابسته است.

همین موضوع موجب شده بسیاری از مالکان کشتی‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی با احتیاط بیشتری نسبت به بازگشت کامل به مسیرهای سابق اقدام کنند. آمارها نیز نشان می‌دهد که تعداد کشتی‌های ورودی به خلیج فارس هنوز فاصله محسوسی با سطوح پیش از جنگ دارد.

خوش‌بینی بازار؛ شاید زودتر از موعد

بازارهای جهانی در حال حاضر به نظر می‌رسد بخش مهمی از ریسک‌های سیاسی، لجستیکی و ساختاری را نادیده گرفته‌اند و کاهش قیمت‌ها را نشانه پایان بحران تلقی می‌کنند اما تجربه ماه‌های گذشته نشان داده است که بازگشت به تعادل در بازار انرژی، به‌ویژه پس از اختلالی در این ابعاد، فرایندی تدریجی و پیچیده خواهد بود.

از این منظر، اگرچه شوک اولیه جنگ ایران و آمریکا مهار شده است اما بازار جهانی نفت هنوز وارد مرحله ثبات پایدار نشده و احتمالا در ماه‌های آینده با نوسانات و چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند خوش‌بینی فعلی سرمایه‌گذاران را با آزمونی جدی مواجه کند.