بازگشایی تنگه هرمز پایان بحران نیست/ ورود صنعت انرژی خاورمیانه به عصر بازتعریف راهبردی

به گزارش نماد اقتصاد، پس از بیش از سه ماه تنش و اختلال در یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان، توافق میان ایران و ایالات متحده زمینه بازگشایی مجدد تنگه هرمز را فراهم کرده است؛ مسیری که بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی نفت و گاز از طریق آن انجام می‌شود. هرچند این تحول به کاهش بخشی از نگرانی‌های بازارهای جهانی منجر شده، اما فعالان صنعت انرژی معتقدند بازگشت کامل جریان عرضه و تجارت انرژی به وضعیت پیشین، فرایندی زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود.

در طول دوره انسداد تنگه هرمز، تولیدکنندگان نفت و گاز در منطقه خلیج فارس با محدودیت‌های گسترده در صادرات مواجه شدند. بخشی از تاسیسات انرژی آسیب دید، مسیرهای حمل‌ونقل دچار اختلال شد و هزاران نفتکش و شناور تجاری ناچار به تغییر مسیر یا توقف فعالیت شدند. اکنون اگرچه توافق سیاسی زمینه ازسرگیری فعالیت‌ها را فراهم کرده است، اما چالش‌های عملیاتی متعددی از جمله پاک‌سازی مسیرهای دریایی، بازگشت ناوگان حمل‌ونقل، ترمیم زیرساخت‌های آسیب‌دیده و کاهش هزینه‌های بیمه همچنان پابرجاست.

بازگشت تدریجی جریان انرژی به بازارهای جهانی

برآوردها نشان می‌دهد که احیای کامل صادرات نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس به سرعت امکان‌پذیر نخواهد بود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند تنها بخشی از ظرفیت پیشین تا پایان سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ به مدار بازخواهد گشت و رسیدن به شرایط عادی ممکن است تا سال ۲۰۲۷ به طول بینجامد. در این میان، تولیدکنندگان منطقه باید علاوه بر بازسازی تاسیسات، ذخایر انباشته‌شده طی ماه‌های گذشته را نیز به بازار عرضه کنند؛ موضوعی که روند بازیابی تولید را پیچیده‌تر خواهد کرد.

از سوی دیگر، بازار جهانی انرژی نیز با پیامدهای بلندمدت این بحران مواجه شده است. هرچند قیمت نفت پس از اعلام توافق کاهش یافته، اما همچنان در سطوحی بالاتر از میانگین سال‌های اخیر قرار دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند که ریسک‌های ژئوپلیتیکی، هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه و همچنین ابهامات مرتبط با امنیت مسیرهای دریایی، مانع از کاهش سریع قیمت‌ها خواهد شد.

کشورهای آسیایی به دنبال تنوع‌بخشی به منابع انرژی

بحران تنگه هرمز وابستگی بالای اقتصاد کشورهای آسیایی به انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس را بیش از پیش آشکار کرد. در نتیجه بسیاری از کشورهای واردکننده انرژی، به‌ویژه در شرق و جنوب آسیا، برنامه‌های متنوع‌سازی منابع تامین انرژی را با جدیت بیشتری دنبال می‌کنند. افزایش واردات از سایر مناطق جهان، توسعه ذخایر راهبردی، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و تسریع روند الکتریکی‌سازی صنایع و حمل‌ونقل از جمله اقداماتی است که در دستور کار دولت‌ها قرار گرفته است.

به باور تحلیلگران، بحران اخیر نقطه عطفی در تحولات امنیت انرژی جهان محسوب می‌شود. در شرایطی که برای دهه‌ها تنگه هرمز به عنوان مطمئن‌ترین مسیر انتقال انرژی شناخته می‌شد، اکنون بسیاری از مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی در حال بازنگری در راهبردهای تامین خود هستند. این تغییر نگرش می‌تواند در بلندمدت سهم کشورهای خلیج فارس از بازار برخی مشتریان سنتی را تحت تاثیر قرار دهد.

سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های جایگزین شتاب می‌گیرد

یکی از مهم‌ترین پیامدهای بحران اخیر، افزایش توجه کشورهای تولیدکننده نفت و گاز به توسعه مسیرهای جایگزین صادراتی است. دولت‌های منطقه طی ماه‌های گذشته دریافتند که وابستگی بیش از حد به یک گلوگاه ژئوپلیتیکی می‌تواند آسیب‌پذیری قابل‌توجهی ایجاد کند. به همین دلیل انتظار می‌رود سرمایه‌گذاری در راه‌اندازی خطوط لوله‌های انتقال نفت جدید، پایانه‌های صادراتی خارج از تنگه هرمز و زیرساخت‌های ذخیره‌سازی انرژی در سال‌های آینده با شتاب بیشتری دنبال شود.

همزمان رقابت میان کشورهای صادرکننده انرژی منطقه نیز وارد مرحله جدیدی خواهد شد. برخی تحلیلگران معتقدند با بازگشت تدریجی ظرفیت‌های تولید به بازار، کشورهای حاشیه خلیج فارس برای حفظ سهم خود در بازارهای جهانی ناچار به ارائه شرایط رقابتی‌تر و حتی تخفیف‌های قیمتی خواهند شد. این مسئله می‌تواند ساختار رقابت در بازار جهانی نفت را طی سال‌های آینده دستخوش تغییر کند.

گذار به تجدیدپذیرها سرعت بیشتری می‌گیرد

شوک ناشی از اختلال در صادرات نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس موجب شده بسیاری از شرکت‌ها و دولت‌ها نگاه تازه‌ای به مفهوم امنیت انرژی داشته باشند. بر اساس ارزیابی‌های منتشرشده، بخش قابل‌توجهی از مدیران ارشد شرکت‌های بین‌المللی معتقدند توسعه فناوری‌های الکتریکی، گسترش استفاده از باتری‌ها، تقویت شبکه‌های برق و افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند وابستگی به سوخت‌های فسیلی و مسیرهای پرریسک حمل‌ونقل انرژی را کاهش دهد.

در چنین شرایطی، بحران تنگه هرمز تنها یک شوک مقطعی برای بازار نفت نبوده؛ بلکه به عاملی برای تسریع روند گذار به تجدیدپذیرها در بسیاری از اقتصادهای جهان تبدیل شده است. افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک، توسعه فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی و تمرکز بر تاب‌آوری زنجیره‌های تامین از جمله روندهایی هستند که احتمالا در سال‌های آینده با سرعت بیشتری ادامه خواهند یافت.

آغاز دوره جدید صنعت انرژی خاورمیانه

اگرچه توافق اخیر از شدت بحران کاسته و چشم‌انداز مثبتی برای ازسرگیری صادرات انرژی ایجاد کرده است، اما بسیاری از فرضیات سنتی حاکم بر بازار انرژی جهان دیگر اعتبار گذشته را ندارند. صنعت انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس اکنون وارد مرحله‌ای شده که در آن مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیکی، تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی، ارتقا امنیت زیرساخت‌ها و رقابت برای حفظ سهم بازار اهمیت بیشتری نسبت به گذشته خواهد داشت.

به نظر می‌رسد بازگشایی تنگه هرمز بیش از آنکه بازگشت به گذشته باشد، آغاز فصل جدیدی در معادلات انرژی جهان است؛ فصلی که در آن تاب‌آوری، انعطاف‌پذیری و تنوع‌بخشی به منابع و مسیرهای عرضه، به مهم‌ترین مولفه‌های امنیت انرژی بدل خواهند شد.

انتهای پیام//