توافق ایران و آمریکا چه تاثیری بر صنایع غذایی جهان می‌گذارد؟

به گزارش نماد اقتصاد، برای بیش از سه ماه، جنگ و تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا علاوه بر بازارهای نفت و انرژی، زنجیره تامین مواد اولیه صنایع غذایی جهان را نیز تحت تاثیر قرار داد. از افزایش هزینه حمل‌ونقل و رشد قیمت کودهای شیمیایی گرفته تا کمبود مواد اولیه بسته‌بندی و افزایش هزینه تولید صنایع غذایی، بخش قابل‌توجهی از اقتصاد غذا در جهان تحت تاثیر یکی از مهم‌ترین بحران‌های ژئوپلیتیکی سال ۲۰۲۶ قرار گرفت.

اکنون با اعلام تفاهم اولیه صلح میان تهران و واشنگتن و حرکت به سمت بازگشایی کامل تنگه هرمز، بسیاری از فعالان صنایع غذایی، شرکت‌های فعال در صنعت کشاورزی و تولیدکنندگان مواد غذایی امیدوارند بخشی از فشارهای اقتصادی ماه‌های اخیر کاهش یابد. با این حال، کارشناسان معتقدند آثار جنگ بر زنجیره تامین غذا به این سرعت از بین نمی‌رود و بازار جهانی غذا همچنان با چالش‌هایی روبه‌رو خواهد بود.

تاثیر جنگ ایران و آمریکا بر امنیت غذایی جهان

در نگاه نخست ممکن است جنگ در خاورمیانه ارتباط مستقیمی با صنایع غذایی نداشته باشد، اما واقعیت آن است که این منطقه یکی از مهم‌ترین گره‌های تامین انرژی، کودهای شیمیایی و مواد اولیه مورد نیاز کشاورزی جهان محسوب می‌شود.

در طول ماه‌های گذشته، اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، افزایش هزینه‌های بیمه دریایی و محدودیت‌های صادراتی موجب شد بسیاری از محموله‌های مرتبط با بخش کشاورزی و صنایع غذایی با تاخیر مواجه شوند. همزمان افزایش شدید قیمت نفت و گاز نیز هزینه تولید مواد غذایی را در بسیاری از کشورها افزایش داد.

از آنجا که صنایع غذایی یکی از انرژی‌برترین بخش‌های تولیدی جهان محسوب می‌شوند، افزایش قیمت سوخت و برق به سرعت خود را در هزینه فرآوری، نگهداری، سردخانه‌ها و حمل‌ونقل مواد غذایی نشان داد. صنایعی نظیر لبنیات، فرآورده‌های گوشتی، نوشیدنی‌ها، غلات و محصولات منجمد بیش از سایر بخش‌ها در معرض این فشارها قرار گرفتند.

کودهای شیمیایی؛ حلقه حیاتی زنجیره غذا

شاید مهم‌ترین تاثیر جنگ بر بازار غذا در بخش دسترسی به کودهای شیمیایی اتفاق افتاده باشد. در همین رابطه کشورهای حوزه خلیج فارس سهم قابل‌توجهی از صادرات جهانی اوره، آمونیاک و سایر نهاده‌های مورد استفاده در تولید کود را در اختیار دارند.

در دوره تنش‌های اخیر، نگرانی درباره تداوم صادرات این محصولات باعث شد قیمت کودهای کشاورزی در بسیاری از بازارها افزایش یابد. این مسئله نه تنها هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا برد، بلکه نگرانی‌هایی را درباره کاهش بازدهی مزارع و افت تولید محصولات غذایی در فصل‌های آینده ایجاد کرد.

برخی تحلیل‌ها نشان می‌دهد نزدیک به نیمی از صادرات جهانی اوره و حدود یک‌سوم صادرات آمونیاک جهان به نحوی با منطقه خلیج فارس ارتباط دارد. به همین دلیل هرگونه اختلال در این منطقه می‌تواند مستقیما بر بازار جهانی غذا اثرگذار باشد.

توافق صلح و کاهش فشار بر هزینه‌های تولید

یکی از نخستین واکنش‌های بازارها به تفاهم‌نامه صلح ایران و آمریکا، کاهش قیمت نفت بود. سرمایه‌گذاران با فرض بازگشت تدریجی ثبات به بازار انرژی و بازگشایی کامل مسیرهای دریایی، انتظارات تورمی خود را تعدیل کردند.

کاهش قیمت انرژی برای صنایع غذایی اهمیت ویژه‌ای دارد. هزینه حمل‌ونقل مواد اولیه، فرآوری محصولات، ذخیره‌سازی در سردخانه‌ها و توزیع کالاهای غذایی همگی به شدت به قیمت سوخت وابسته هستند. در نتیجه هرگونه کاهش پایدار در قیمت انرژی می‌تواند بخشی از فشار تورمی واردشده به صنعت غذا را کاهش دهد.

از سوی دیگر، کاهش هزینه انرژی به تولیدکنندگان کودهای شیمیایی نیز کمک می‌کند تا با هزینه کمتری فعالیت کنند؛ موضوعی که در میان‌مدت می‌تواند به ثبات بیشتر قیمت نهاده‌های کشاورزی منجر شود.

بازگشایی تنگه هرمز و احیا زنجیره‌های تامین

تنگه هرمز تنها یک مسیر انتقال نفت نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های تجارت جهانی محسوب می‌شود. در ماه‌های گذشته هزاران کشتی حامل مواد اولیه، نهاده‌های کشاورزی، مواد غذایی و کالاهای صنعتی با اختلال در عبور از این مسیر مواجه شدند.

بازگشایی کامل این گذرگاه دریایی می‌تواند به کاهش زمان حمل کالا، کاهش هزینه‌های بیمه و بهبود جریان تجارت جهانی کمک کند. این موضوع به‌ویژه برای شرکت‌های تولیدکننده مواد غذایی که وابستگی زیادی به زنجیره‌های تامین بین‌المللی دارند، اهمیت فراوانی دارد.

فعالان بازار معتقدند اگر روند عادی‌سازی تردد کشتی‌ها ادامه یابد، بخشی از کمبودهای ایجادشده در بازار برخی مواد اولیه غذایی طی ماه‌های آینده جبران خواهد شد.

صنایع بسته‌بندی نیز منتفع می‌شوند

یکی دیگر از بخش‌هایی که از توافق صلح سود خواهد برد، صنعت بسته‌بندی است. در طول بحران، افزایش قیمت محصولات پتروشیمی و مواد اولیه پلاستیکی فشار زیادی بر تولیدکنندگان مواد غذایی وارد کرد.

بخش بزرگی از مواد اولیه مورد استفاده در تولید بسته‌بندی‌های پلاستیکی و برخی محصولات پتروشیمی از منطقه خاورمیانه تامین می‌شود. بازگشت ثبات به بازار انرژی و پتروشیمی می‌تواند هزینه تولید بسته‌بندی را کاهش داده و بخشی از فشار هزینه‌ای صنایع غذایی را کم کند.

این مسئله به ویژه برای تولیدکنندگان نوشیدنی‌ها، محصولات لبنی و مواد غذایی فرآوری‌شده که وابستگی بالایی به بسته‌بندی دارند، اهمیت دارد.

نوسانات افزایش قیمت در صنایع غذایی پایان می‌یابد

اگرچه توافق صلح خبر مثبتی برای بازارهای جهانی محسوب می‌شود، اما بسیاری از کارشناسان نسبت به خوش‌بینی بیش از حد در این رابطه هشدار می‌دهند.

آثار اختلالات ایجادشده در زنجیره تامین معمولا با تاخیر ظاهر می‌شود. بخشی از کودهای مورد نیاز کشاورزان با تاخیر تامین شده، برخی قراردادهای حمل‌ونقل دچار اختلال شده و پرداخت هزینه‌های اضافی ماه‌های گذشته هنوز در ساختار قیمت‌گذاری‌ها باقی مانده است.

علاوه بر این، بازارهای جهانی همچنان با ریسک‌های دیگری مانند تغییرات اقلیمی، خشکسالی در برخی مناطق و نوسانات قیمت کالاهای اساسی روبه‌رو هستند. بنابراین توافق صلح به معنای پایان کامل فشارهای تورمی در بازار غذا نخواهد بود.

کدام صنایع بیشترین سود را خواهند برد؟

در صورت تداوم روند تنش‌زدایی، چند گروه بیش از سایرین از این توافق منتفع خواهند شد. تولیدکنندگان کودهای شیمیایی و نهاده‌های کشاورزی، صنایع غذایی وابسته به انرژی و حمل‌ونقل، شرکت‌های بسته‌بندی و پتروشیمی، صادرکنندگان و واردکنندگان محصولات کشاورزی و مصرف‌کنندگان نهایی که از کاهش فشار تورمی بر قیمت مواد غذایی سود خواهند برد از جمله بخش‌هایی هستند که این توافق منتفع می‌شوند.

در مقابل، شرکت‌هایی که طی ماه‌های گذشته از افزایش قیمت انرژی و کمبود عرضه برخی نهاده‌ها بهره برده بودند، ممکن است با افت حاشیه سود مواجه شوند.

اقتصاد صنایع غذا در آستانه یک دوره جدید

تجربه ماه‌های اخیر بار دیگر نشان داد که امنیت غذایی و انرژی بیش از آنچه تصور می‌شود به یکدیگر وابسته هستند. جنگ ایران و آمریکا ابتدا به عنوان یک بحران ژئوپلیتیکی آغاز شد، اما به سرعت به زنجیره‌های تامین جهانی غذا، کشاورزی و صنایع غذایی سرایت کرد.

اکنون توافق صلح میان دو کشور فرصتی برای بازگشت تدریجی ثبات به بازارها فراهم کرده است. کاهش قیمت انرژی، احیا تجارت دریایی و بهبود دسترسی به نهاده‌های کشاورزی می‌تواند بخشی از آسیب‌های واردشده به اقتصاد صنایع غذایی را جبران کند. با این حال، فعالان صنعت غذا به خوبی می‌دانند که بازسازی زنجیره‌های تامین زمان‌بر است و آثار بحران‌های ژئوپلیتیکی معمولا مدت‌ها پس از پایان درگیری‌ها باقی می‌ماند.

از این منظر، توافق صلح ایران و آمریکا تنها یک تحول سیاسی یا امنیتی نیست؛ بلکه رویدادی است که می‌تواند مسیر قیمت مواد غذایی، هزینه تولید کشاورزی و امنیت غذایی میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در مجموع در جهانی که اقتصاد صنایع غذایی غذا بیش از هر زمان دیگری به شبکه‌های پیچیده تجارت و انرژی وابسته شده است، ثبات در خاورمیانه همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده آینده بازارهای غذایی جهان خواهد بود.