مجلس به دنبال قانونمند کردن مدیریت راهبردی تنگه هرمز

به گزارش نماد اقتصاد،  تنگه هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست؛ شاهراهی است که بخش مهمی از تجارت انرژی جهان از آن عبور می‌کند و هر تصمیم درباره آن می‌تواند بازتابی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد.

در چنین شرایطی، اظهارات اخیر اعضای هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی درباره عزم قطعی مجلس برای تصویب قانون «اعمال مدیریت بر تنگه هرمز» نشان می‌دهد که این موضوع وارد مرحله‌ای جدید و تعیین‌کننده شده است؛ مرحله‌ای که می‌تواند ابعاد حقوقی، امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی تازه‌ای را پیش روی ایران و منطقه قرار دهد.

اظهارات سلیمی عضو هیئت رئیسه مجلس مبنی بر اینکه «صفر تا صد قانون اعمال مدیریت بر تنگه هرمز در مجلس تصویب و نهایی خواهد شد» حاکی از آن است که نمایندگان به دنبال ایجاد یک چارچوب حقوقی مشخص برای نحوه مدیریت این گذرگاه حساس هستند. این رویکرد، موضوع تنگه هرمز را از سطح مواضع مقطعی سیاسی فراتر برده و آن را به یک سیاست راهبردی با پشتوانه قانونی تبدیل می‌کند.

مجلس در واقع تلاش دارد اختیارات، الزامات و سازوکارهای مرتبط با مدیریت این آبراه بین‌المللی را در قالب قانونی جامع تعریف کند تا در شرایط مختلف، تصمیم‌گیری‌ها بر اساس قواعد مصوب و مشخص انجام شود.

بخش مهمی از سخنان مطرح‌شده، پاسخی مستقیم به مواضع برخی مقامات خارجی از جمله رئیس‌جمهور آمریکا درباره ضرورت باز ماندن تنگه هرمز بود.

در این راستا نماینده تهران در مجلس تاکید کرد: کل تنگه هرمز در آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و حتی نقطه‌ای از آن در آب‌های آزاد نیست بنابراین فقط ایران و عمان می‌توانند درباره نحوه مدیریت آن تصمیم‌گیری کنند و هیچ کشور دیگری حتی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، در این زمینه حقی ندارند.

وی افزود: در حال حاضر مدیریت تنگه هرمز دست جمهوری اسلامی ایران است و کشتی‌ها با اذن و اجازه ایران و طبق مسیری که ایران تعیین کرده و اجازه می دهد، از تنگه عبور می کنند پس هیچ کشور دیگری نمی تواند اعمال مدیریت و تحکم کند چون تنگه برای ما است؛‌ به آن‌هایی که می‌گویند باید تنگه باز شود، می گوییم «فضولی موقوف!»

تأکید بر اینکه «مدیریت این تنگه مربوط به ایران است و دیگران حق تصمیم‌گیری درباره آن را ندارند» نشان می‌دهد که مجلس قصد دارد بر اصل حاکمیت ملی و نقش تعیین‌کننده ایران در این منطقه راهبردی تأکید کند.

این موضع در واقع حامل پیامی سیاسی است: جمهوری اسلامی ایران هرگونه تصمیم درباره نحوه مدیریت و بهره‌برداری از ظرفیت‌های راهبردی خود را در چارچوب نهادهای قانونی داخلی اتخاذ خواهد کرد و تحت تأثیر فشارها یا مطالبات خارجی قرار نخواهد گرفت.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان محسوب می‌شود و روزانه حجم قابل توجهی از نفت و گاز صادراتی کشورهای منطقه از آن عبور می‌کند. از این رو هرگونه قانون‌گذاری درباره نحوه مدیریت این آبراه، علاوه بر آثار داخلی، از سوی بازارهای جهانی انرژی نیز با حساسیت دنبال خواهد شد

از منظر امنیتی نیز قانونمند شدن سازوکارهای مدیریت تنگه هرمز می‌تواند به افزایش انسجام تصمیم‌گیری و تقویت بازدارندگی راهبردی ایران منجر شود.

در عین حال، نحوه تدوین و اجرای چنین قانونی اهمیت زیادی خواهد داشت؛ زیرا توازن میان حفظ منافع ملی، الزامات امنیتی و قواعد حقوق بین‌الملل دریایی از جمله چالش‌های پیش روی قانون‌گذاران است.

چرا این طرح اهمیت تاریخی پیدا کرده است؟

توصیف این قانون به عنوان «یکی از قوانین درخشان تاریخ ایران» از سوی برخی نمایندگان نشان‌دهنده نگاه راهبردی حامیان طرح است.

نمایندگان مجلس معتقدند که تصویب چنین قانونی می‌تواند جایگاه ایران را در یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان تثبیت کرده و ابزارهای حقوقی و اجرایی بیشتری برای صیانت از منافع ملی در اختیار کشور قرار دهد.

اگر این طرح به تصویب نهایی برسد، تنگه هرمز برای نخستین بار صاحب چارچوبی جامع و مصوب خواهد شد که نحوه اعمال مدیریت، اختیارات دستگاه‌های مسئول و سازوکارهای اجرایی مرتبط با آن را به صورت شفاف مشخص می‌کند.