یلدای ۱۴۰۴؛ رکوردشکنی قیمت‌ها، حذف سنت‌ها

به گزارش نماداقتصاد، یگانه بختیاری/ شب یلدای امسال، قبل از آنکه پای سفره‌های مردم پهن شود، روی کاغذ حساب و کتاب خانوارها برگزار شده است. آخرین آمارهای تورمی و گزارش‌های میدانی از سطح بازار نشان می‌دهد یلدا ۱۴۰۴ به جای رقابت بر سر تنوع میوه و آجیل، به آزمونی برای بقا با حداقل‌ها تبدیل شده است؛ جایی که بسیاری از خانواده‌ها در سبد یلدایی خود خط قرمز روی پسته، گردو و حتی انار کشیده‌اند.

فاصله‌ای که زمانی میان «یلدای مفصل» و «یلدای ساده» تعریف می‌شد، امروز به شکاف عمیق طبقاتی میان کسانی که هنوز توان خرید آجیل مخلوط دارند و آنهایی که تنها به یک هندوانه نصفه قناعت می‌کنند، تبدیل شده است.

مرور قیمت‌های رسمی اتحادیه‌ها، نرخ‌نامه میادین میوه و تره‌بار و سامانه‌های نظارتی نشان می‌دهد جهش قیمتی یلدای امسال دیگر با تعبیر «گران‌شدن معمولی شب عید» قابل توضیح نیست؛ با بازاری روبه‌رو هستیم که در آن بعضی اقلام سنتی یلدا، عملاً از سبد مصرفی دهک‌های پایین و حتی بخشی از طبقه متوسط حذف شده‌اند.

این گزارش، تصویر نسبتاً دقیق‌تری از آنچه در بازار آجیل و میوه شب یلدا می‌گذرد ارائه می‌دهد؛ بازاری که اعداد و ارقامش با توان اقتصادی اکثریت جامعه هم‌خوان نیست.

جهش بی‌سابقه قیمت آجیل

بازار آجیل شب یلدا، همیشه داغ‌ترین نقطه فروش است، اما امسال رکورد زده است. بر اساس گزارش رسمی اتحادیه آجیل و خشکبار تهران (منتشرشده در ۱۵ آذر ۱۴۰۴)، قیمت پسته خام از ۱۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم در آبان‌ماه، به ۱۸۰۰ هزار تومان در هفته گذشته رسیده و رشد ۵۰ درصدی را تجربه کرده است. همچنین بادام درختی نیز از ۹۵۰ هزار به ۱۳۵۰ هزار تومان، گردو از ۸۵۰ هزار به ۱۲۰۰ هزار تومان و فندق از ۱۱۰۰ هزار به ۱۶۰۰ هزار تومان جهش کرده است.

این ارقام از سامانه جامع قیمت‌گذاری وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) استخراج شده و در استان‌های دیگر هم مشابه است. مثلاً در اصفهان، طبق نرخ‌نامه اتحادیه محلی (۱۴ آذر ۱۴۰۴)، پسته رفسنجانی به ۱۹۰۰ هزار تومان رسیده و در مشهد، بادام ۱۴۵۰ هزار تومان قیمت خورده است.

احمد کاظمی، رئیس اتحادیه آجیل تهران، در مصاحبه با خبرگزاری مهر (۱۶ آذر) می‌گوید: «افزایش ۳۰ درصدی هزینه‌های تولید به دلیل خشکسالی، بالارفتن قیمت نهاده‌های کشاورزی و نرخ ارز، عامل اصلی است. واردات تخمه آفتابگردان هم ۴۰ درصد گران‌تر شده است.»

میوه‌های یلدا؛ انار نمادین، ۵۰ درصد گران شد

انار، سمبل یلدا، امسال تلخ‌ترین میوه بازار شد. نرخ‌نامه سازمان میادین میوه و تره‌بار تهران (تا ۱۶ آذر ۱۴۰۴) نشان می‌دهد انار درجه یک از ۶۵ هزار تومان به ۹۸ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسیده و رشدی ۵۰ درصدی را تجربه کرده است.

هندوانه نیز از ۱۸ هزار به ۲۸ هزار تومان، پرتقال شمال از ۴۵ هزار به ۶۲ هزار تومان و نارنگی از ۵۵ هزار به ۸۰ هزار تومان افزایش یافته است.

در استان‌های جنوبی مثل فارس و هرمزگان، انار یلدایی تا ۱۱۰ هزار تومان هم گزارش شده است. محمد رضایی، کارشناس بازار میوه، به ایرنا می‌گوید: کمبود عرضه به دلیل سرمازدگی باغ‌ها، افزایش ۲۵ درصدی هزینه حمل از جنوب به تهران و سفته‌بازی تجار قبل از ۳۰ آذر، قیمت‌ها را به اوج رسانده. بدون عرضه مستقیم دولتی، این روند ادامه دارد.

ریشه‌های تورمی؛ از خشکسالی تا سیاست‌های ناکارآمد

این جهش قیمتی ریشه در مشکلات ساختاری دارد:
• خشکسالی و تولید کم: گزارش وزارت کشاورزی (آذر ۱۴۰۴) از کاهش ۲۰ درصدی تولید پسته و انار خبر می‌دهد.
• نوسانات ارزی: دلار از ۷۰ هزار به ۹۵ هزار تومان رسیده و هزینه واردات بسته‌بندی را ۳۵ درصد افزایش داد.
• سفته‌بازی فصلی: تقاضای شب یلدا، قیمت‌ها را ۱۵-۲۰ درصد افزایش داد.
• هزینه‌های جانبی: حمل‌ونقل با افزایش ۴۰ درصدی کرایه‌ها، میوه را از مزرعه تا سفره گران‌تر کرد.

بر اساس گزارش صمت؛در مقایسه با سال گذشته، میانگین قیمت آجیل ۴۵ درصد و میوه ۳۸ درصد رشد داشته است.