مکانیسم ماشه و تأثیر آن بر بازار ارز، طلا و مسکن کشور

 به گزارش نماداقتصاد، فعال شدن مکانیزم ماشه یا اسنپ‌بک، که به‌معنای بازگشت خودکار تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران است، بار دیگر فضای نگرانی و بی‌ثباتی را در اقتصاد کشور ایجاد کرده است. این تحریم‌ها که در قطعنامه‌های سازمان ملل شامل حوزه‌های مالی، بانکی، کشتیرانی و سرمایه‌گذاری نیز می‌شوند، اگرچه ممکن است از نظر حقوقی محدود باشند، اما اثر روانی و اقتصادی آن‌ها بسیار گسترده و فوری است.

بازارهای ارز، طلا، بورس، مسکن و ارزهای دیجیتال در برابر این فشارها واکنش نشان می‌دهند و تصمیمات سرمایه‌گذاران و معیشت خانوارها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. آنچه بیش از هر چیز بر رفتار بازارها تأثیرگذار است، احساس نااطمینانی و انتظارات منفی است که حتی با انتشار اخبار احتمال اجرای این سازوکار، تقاضای احتیاطی در ارز و بازارهای مالی شدت می‌گیرد و نرخ دلار آزاد را افزایش می‌دهد.

مهرداد حاجی‌زاده فلاح، مدرس دانشگاه و پژوهشگر علوم بانکی در گفت‌و‌گو با خبرنگار نماد اقتصاد اظهار کرد: بازگشت مکانیزم ماشه یا اسنپ‌بک، بار دیگر نگرانی‌های تازه‌ای در فضای اقتصادی ایران ایجاد کرده است. تحریم‌هایی که بخشی از آن‌ها ناظر بر برنامه هسته‌ای و موشکی بودند، اما در قطعنامه‌هایی مثل ۱۹۲۹، به حوزه‌های مالی، بانکی، کشتیرانی و سرمایه‌گذاری نیز گسترش یافتند.

وی افزود: تحریم‌های ثانویه آمریکا به‌اندازه کافی شدید هستند، اما اثر روانی بازگشت قطعنامه‌های سازمان ملل می‌تواند اقتصاد کشور را به‌طور جدی تحت‌تأثیر قرار دهد. بازارهای ارز، طلا، بورس، مسکن و ارزهای دیجیتال در برابر چنین شوکی، رفتار واکنشی نشان می‌دهند و این تغییرات، بر تصمیمات سرمایه‌گذاران و سبد هزینه خانوارها اثر فوری دارد.

مدرس دانشگاه و پژوهشگر علوم بانکی با اشاره به اینکه مسئله‌ای که بلافاصله بازارهای مالی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، اثر روانی و انتظارات منفی سرمایه‌گذاران است، عنوان کرد: در فضای اقتصاد ایران، حتی انتشار خبر احتمال فعال‌سازی مکانیزم ماشه می‌تواند موجی از نگرانی و رفتارهای هیجانی را در میان فعالان بازار ایجاد کند. در حال حاضر، بدون اجرایی‌شدن رسمی این سازوکار، بازار ارز شاهد افزایش تقاضا و رشد نرخ دلار آزاد است. فعالان بازار می‌دانند که حتی اگر قطعنامه‌های بازگشته الزام‌آور نباشند، فضای بین‌المللی را علیه کشور می‌کنند و همین مسئله برای بانک‌ها، شرکت‌های وارداتی، صادرکنندگان و سرمایه‌گذاران خارجی، یک علامت خطر جدی است. به‌عبارت ساده‌تر، مکانیزم ماشه حتی اگر اجرا نشود، تقاضای بازار را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

حاجی‌زاده تصریح کرد: بازار ارز همیشه سریع‌ترین واکنش را به تحولات سیاسی نشان می‌دهد. اگر مکانیزم ماشه فعال شود، حتی بدون تحریم رسمی نفت یا بانک مرکزی، قیمت دلار بالا خواهد رفت. همچنین یکی از دلایل اصلی افزایش نرخ ارز در این روزها افزایش تقاضای احتیاطی برای خرید دلار و تتر است. افراد، شرکت‌ها و حتی بخشی از دولت‌ با پیش‌بینی دشوارشدن تأمین منابع ارزی یا واردات کالاهای حیاتی، اقدام به خرید ذخایر ارزی می‌کنند.

وی در ادامه تصیح کرد: از سوی دیگر، بانک مرکزی نیز ممکن است ناچار به مداخله در بازار شود؛ اما این مداخله اگر با کسری بودجه، محدودیت ذخایر ارزی یا نبود ابزارهای اجرایی همراه باشد، عملاً بی‌اثر خواهد ماند.

بازار مسکن؛ پناهگاه تورمی و خاستگاه رکودی اقتصاد

پژوهشگر علوم بانکی با بیان اینکه بازار مسکن در ایران با خصوصیات نقدشوندگی پایین، کمتر دستخوش نوسانات لحظه‌ای می‌شود، ادامه داد: از طرفی مسکن به‌‌عنوان یکی از پناه گاه‌های سنتی سرمایه در برابر تورم، همیشه مقصد دوم نقدینگی در شرایط بی‌ثبات است و در صورت فعال شدن مکانیزم ماشه، با افزایش نرخ ارز و جهش تورمی، احتمال دارد تقاضا برای خرید ملک در مناطق پرتقاضا یا حتی املاک خرد افزایش ‌یابد. این تقاضا نه لزوماً برای مصرف، بلکه بیشتر برای حفظ ارزش دارایی است؛ سرمایه‌گذاران با تبدیل نقدینگی خود به ملک، سعی می‌کنند از کاهش ارزش پول در امان بمانند. با این حال تنش‌های نظامی اخیر باعث شده است نقدشوندگی مسکن حتی بیشتر از قبل کاهش یابد.

حاجی‌زاده خاطرنشان کرد: جو روانی ناشی از تهدیدهای سیاسی و نااطمینانی به آینده، در بورس باعث می‌شود حتی شرکت‌هایی که مستقیماً تحت‌تأثیر قرار نمی‌گیرند نیز با صف‌های فروش و افت قیمت مواجه شوند. همان ریسک سیستماتیک. یعنی ریسکی که با تنوع‌بخشی به سبد سهام قابل حذف نیست و کل بازار را در بر می‌گیرد و مقصر مدیران و طراحان بازیگر بورس در شرکت نیستند و حداقل در کوتاه‌مدت، احتمال شکل‌گیری موج فروش، خروج نقدینگی و منفی شدن شاخص‌ها بسیار بالاست.

وی افزود: در شرایطی که مکانیزم ماشه به‌عنوان یک تهدید سیاسی دوباره فعال شود و اقتصاد ایران را در معرض موج جدیدی از بی‌ثباتی قرار دهد، مردم نگران کاهش ارزش ریال، دشوارتر شدن دسترسی به دلار و اختلال در نقل‌و‌انتقال پول خواهند بود. در چنین فضایی، بازار ارزهای دیجیتال بیش از هر زمان دیگری به یک پناهگاه امن و هوشمندانه برای حفظ ارزش دارایی‌ها تبدیل می‌شود.

پژوهشگر علوم بانکی و مدرس دانشگاه گفت: با توجه به این واقعیت‌ها، بسیاری از ایرانیان اکنون به ارزهای دیجیتال به‌عنوان یک راهکار واقعی و عملیاتی نگاه می‌کنند؛ نه صرفاً یک فرصت سرمایه‌گذاری. کریپتو، اگر به‌درستی استفاده شود، ابزاری برای بقا در شرایط بحران و مشارکت در اقتصاد جهانی خواهد بود.

با توجه به شدت تحریم‌های ثانویه آمریکا و اثر روانی بازگشت قطعنامه‌های سازمان ملل، اقتصاد ایران در برابر موج جدیدی از بی‌ثباتی مالی و سیاسی قرار گرفته است. در چنین شرایطی، اهمیت مدیریت هوشمندانه سبد دارایی‌ها و استفاده بهینه از بازارهای جایگزین مانند ارزهای دیجیتال بیش از پیش آشکار می‌شود. این بازارها که امکان حفظ ارزش دارایی و حتی رشد دلاری در شرایط بحران را فراهم می‌کنند، می‌توانند نقش کلیدی در تاب‌آوری مالی مردم و فعالان اقتصادی ایفا کنند. در نهایت، مقابله موفق با اثرات منفی این تحریم‌ها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، ثبات سیاسی نسبی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین مالی است تا راهی برای کاهش آسیب‌های اقتصادی و حمایت از معیشت شهروندان فراهم آید.