گران شدن نان؛ سفره مردم را کوچک‌تر کرد

به گزارش نماداقتصاد، یگانه بختیاری/ گرانی نان نه تنها بر اقتصاد خانوارها فشار می‌آورد، بلکه کیفیت و دسترسی به این ماده حیاتی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

علل گرانی نان؛ از هزینه‌های تولید تا سیاست‌های دولتی

افزایش قیمت نان ریشه در چند عامل اساسی دارد که همگی دست به دست هم داده‌اند تا هزینه تولید این کالا به شکل چشمگیری بالا رود. نخست، هزینه‌های مربوط به مواد اولیه مانند آرد و خمیرمایه افزایش یافته است.
در کنار آن، دستمزد کارگران نانوایی‌ها بیش از ۳۰ درصد رشد کرده و هزینه‌های بیمه و انرژی نیز به شدت بالا رفته است. این افزایش هزینه‌ها در حالی رخ داده که قیمت رسمی نان به صورت دستوری و بدون تناسب با هزینه‌های واقعی تعیین می‌شود و همین موضوع باعث شده نانوایان برای جبران زیان‌های خود، به افزایش قیمت یا کاهش وزن نان روی بیاورند.
از سوی دیگر، دولت هنوز بدهی‌های خود به کشاورزان گندم را تسویه نکرده و قیمت تضمینی گندم نیز افزایش یافته است که این موضوع به طور مستقیم بر هزینه آرد و نهایتاً قیمت نان تأثیرگذار است. همچنین، بسیاری از نانوایان مالک محل کار خود نیستند و اجاره‌های سنگین محل نانوایی‌ها فشار اقتصادی مضاعفی بر آن‌ها وارد می‌کند. سیاست‌های دولت در واگذاری مسئولیت قیمت‌گذاری نان به استان‌ها نیز باعث شده قیمت‌ها به صورت غیررسمی و خودسرانه افزایش یابد و کنترل دقیقی بر این روند وجود نداشته باشد.

پیامدهای گرانی نان؛ از نارضایتی تا کاهش کیفیت

افزایش قیمت نان باعث شده که در برخی مناطق قیمت نان سنگک آزادپز به ۲۵ تا ۴۰ هزار تومان برسد و نان‌های فانتزی تا ۱۰۰ درصد گران‌تر شوند. این وضعیت علاوه بر فشار اقتصادی بر خانواده‌ها، نانوایان را نیز با مشکلات جدی مواجه کرده است. نانوایان معتقدند که بدون افزایش قیمت نمی‌توانند کیفیت نان را حفظ کنند و به فعالیت خود ادامه دهند. از سوی دیگر، مردم نیز از کاهش کیفیت و افزایش قیمت نان ناراضی هستند و این موضوع اعتراضاتی را به دنبال داشته است.
گرانی نان در کشور مسئله‌ای پیچیده و چندوجهی است که نیازمند توجه جدی مسئولان و اتخاذ سیاست‌های متوازن است. افزایش هزینه‌های تولید، ناهماهنگی در تعیین قیمت‌ها، بدهی‌های دولت به کشاورزان و فشارهای اقتصادی بر نانوایان از جمله عوامل اصلی این بحران هستند.
برای جلوگیری از تشدید این وضعیت، لازم است قیمت نان با واقعیت‌های اقتصادی همخوانی پیدا کند، حمایت‌های لازم از کشاورزان و نانوایان صورت گیرد و سیاست‌های قیمت‌گذاری به گونه‌ای شفاف و منسجم اجرا شود تا هم کیفیت نان حفظ شود و هم سفره مردم آسیب نبیند.

ردپای مهاجران افغان برافزایش قیمت نان در ایران

در سال‌های اخیر، حضور بیش از پنج تا ده میلیون مهاجر افغان در ایران به یکی از موضوعات مهم اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است که تأثیرات آن بر بازار کالاهای اساسی از جمله نان به شدت مورد توجه قرار گرفته است. نان که به عنوان کالایی استراتژیک و پرمصرف در سفره ایرانیان شناخته می‌شود، با افزایش تقاضا و مصرف بالای مهاجران افغان، تحت فشار مضاعفی قرار گرفته است.
یکی از نکات قابل توجه این است که سرانه مصرف نان مهاجران افغان بسیار بیشتر از سرانه مصرف ایرانی‌هاست. به گفته رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف، سرانه مصرف نان حدود ۱۰ میلیون مهاجر افغان بسیار بالاتر از ۹۰ میلیون ایرانی است. این موضوع باعث شده که سهم قابل توجهی از یارانه آرد و نان که دولت به نانوایی‌ها اختصاص می‌دهد، به مصرف مهاجران افغان برسد.
از سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی از آن است که بخشی از این نان یارانه‌ای که با قیمت دولتی تولید می‌شود، توسط برخی اتباع افغانستانی به صورت عمده خریداری و حتی به خارج از کشور قاچاق می‌شود یا به عنوان خوراک دام استفاده می‌گردد. این خریدهای بی‌رویه و انبوه نان توسط مهاجران افغان، موجب نارضایتی مردم و نانوایان شده است، چرا که ظرفیت نانوایی‌ها محدود است و این موضوع باعث طولانی شدن صف‌های نان و کاهش دسترسی مردم به نان با قیمت مناسب شده است.
از بعد مالی نیز، دولت سالانه هزینه هنگفتی بابت یارانه آرد و نان می‌پردازد که بخش قابل توجهی از آن صرف تأمین نیازهای جمعیت مهاجر می‌شود. در سال ۱۴۰۲، دولت بیش از ۱۵۷ هزار میلیارد تومان برای خرید گندم هزینه کرده اما آرد را تنها به مبلغ ۳۲ هزار میلیارد تومان فروخته است؛ یعنی بیش از ۱۲۵ هزار میلیارد تومان یارانه مستقیم پرداخت شده که بخشی از آن به مصرف مهاجران افغان اختصاص یافته است. این موضوع باعث ایجاد کسری بودجه و فشار اقتصادی بر دولت شده است.

این وضعیت باعث شده تا برخی مسئولان و نمایندگان مجلس نسبت به تأثیر حضور اتباع افغان بر بازار نان هشدار دهند و خواستار اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای و کنترل مصرف نان توسط مهاجران شوند. در مقابل، برخی کارشناسان معتقدند که مهاجران افغان نه تنها مصرف‌کننده بلکه بخشی از چرخه اقتصاد کشور هستند و باید با رویکردی متوازن به این موضوع نگاه کرد.
در نهایت، باید گفت که حضور گسترده مهاجران افغان و مصرف بالای نان آن‌ها یکی از عوامل مؤثر در فشار بر بازار نان و افزایش هزینه‌های دولت است، اما این مسئله در کنار سایر عوامل اقتصادی پیچیده، باعث گرانی نان شده است و نیازمند راهکارهای جامع و انسانی برای مدیریت بهتر منابع و حمایت از همه اقشار جامعه است.