گرانی خدمات در تابستان ۱۴۰۵

به گزارش نماد اقتصاد،  آمار خدمات در شرایطی منتشر شده که هزینه اداره کسب‌وکارها بالا رفته و قدرت خرید مردم نیز تحت فشار قرار دارد. از یک طرف، صاحبان مشاغل برای پرداخت حقوق، اجاره، هزینه تعمیرات و سایر مخارج با هزینه‌های بیشتری روبه‌رو هستند و از طرف دیگر، مردم برای پرداخت هزینه خدمات با محدودیت بیشتری مواجه شده‌اند.

نکته قابل‌توجه در گزارش جدید این است که اگرچه سرعت افزایش قیمت خدمات در مقایسه با بهار کمی کمتر شده، اما در مقایسه با سال گذشته، گرانی شدت بیشتری پیدا کرده است. این یعنی بازار خدمات هنوز از موج افزایش قیمت‌ها خارج نشده است.

خدمات چقدر گران شدند؟

طبق گزارش مرکز آمار، قیمت خدمات در تابستان امسال نسبت به بهار ۱۶.۴ درصد افزایش داشته است. این رقم در بهار ۱۶.۹ درصد بود. بنابراین سرعت افزایش قیمت‌ها فقط نیم واحد درصد کمتر شده است.

اما وقتی تابستان امسال را با تابستان سال گذشته مقایسه می‌کنیم، تصویر متفاوتی به دست می‌آید. قیمت خدمات در این مقایسه ۶۷.۵ درصد افزایش داشته است. این رقم در بهار امسال ۵۸ درصد بود.

به عبارت دیگر، گرانی خدمات در مقایسه با سال گذشته بیشتر شده است.

یک عدد دیگر هم در گزارش وجود دارد؛ تورم سالانه خدمات به ۵۵.۹ درصد رسیده است. این عدد نشان می‌دهد میانگین قیمت خدمات در چهار فصل منتهی به تابستان امسال، نسبت به چهار فصل قبل از آن، ۵۵.۹ درصد افزایش داشته است.

بنابراین با وجود کاهش بسیار جزئی سرعت گرانی در مقایسه با فصل قبل، در مجموع وضعیت قیمت‌ها همچنان صعودی است.

کدام خدمات بیشتر گران شدند؟

در میان گروه‌های مختلف خدمات، اقامت و غذا بیشترین افزایش قیمت را داشته‌اند.

قیمت خدمات مربوط به هتل‌ها، اقامتگاه‌ها و فعالیت‌های مرتبط با غذا در تابستان امسال نسبت به تابستان گذشته ۱۰۴.۸ درصد افزایش داشته است. یعنی هزینه این خدمات در یک سال بیش از دو برابر شده است.

تعمیر خودرو و موتورسیکلت نیز با افزایش ۱۰۳.۶ درصدی در جایگاه بعدی قرار دارد. خدمات اداری و پشتیبانی با ۹۴.۵ درصد و حمل‌ونقل و انبارداری با ۹۰.۴ درصد افزایش قیمت، دیگر گروه‌هایی هستند که بیشترین رشد را تجربه کرده‌اند.

در مقابل، خدمات بیمه با ۳۳.۵ درصد کمترین افزایش قیمت را در مقایسه با تابستان سال گذشته داشته است. اطلاعات و ارتباطات نیز با ۵۱.۲ درصد در میان گروه‌هایی قرار دارد که افزایش قیمت کمتری را ثبت کرده‌اند.

این ارقام نشان می‌دهد گرانی در همه بخش‌های خدماتی یکسان نبوده است. برخی خدمات در یک سال تقریباً دو برابر گران شده‌اند، در حالی که افزایش قیمت در بعضی بخش‌ها کمتر بوده است.

گرانی فقط به هتل و غذا محدود نیست

نگاهی به جزئیات گزارش نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در بخش‌های مختلف زندگی مردم دیده می‌شود.

هزینه خدمات مربوط به سلامت و مددکاری اجتماعی در یک سال ۵۸.۵ درصد افزایش داشته است. آموزش نیز با رشد ۴۷ درصدی قیمت‌ها روبه‌رو بوده است.

در بخش املاک و مستغلات، افزایش قیمت نسبت به تابستان سال گذشته ۳۸.۵ درصد ثبت شده است. هزینه خدمات حرفه‌ای، علمی و فنی نیز ۵۸.۶ درصد بالا رفته است.

این ارقام بیانگر آن است که حتی بخش‌هایی که افزایش قیمت آنها از میانگین کل خدمات کمتر بوده، همچنان با رشد قابل‌توجه هزینه‌ها روبه‌رو هستند.

برای خانوارها، این اتفاق به معنای گران‌تر شدن بسیاری از خدمات روزمره است. برای مثال، خانواده‌ای که برای آموزش، درمان، حمل‌ونقل یا تعمیر خودرو هزینه می‌کند، ممکن است نسبت به سال گذشته بخش بیشتری از درآمد خود را صرف همین خدمات کند.

حمل‌ونقل و املاک چه نقشی دارند؟

در این گزارش، همه گروه‌های خدماتی تأثیر یکسانی بر عدد نهایی تورم ندارند. بعضی بخش‌ها به دلیل سهم بزرگ‌تری که در اقتصاد خدمات دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

حمل‌ونقل و انبارداری با سهم ۳۱.۸ درصدی، بزرگ‌ترین بخش شاخص خدمات است. املاک و مستغلات نیز ۲۸.۲ درصد از این شاخص را تشکیل می‌دهد.

به زبان ساده، تغییر قیمت در این دو بخش تأثیر زیادی بر وضعیت کلی قیمت خدمات دارد.

اهمیت حمل‌ونقل از این جهت است که هزینه جابه‌جایی فقط به مسافران مربوط نمی‌شود. کالاها و مواد اولیه نیز برای رسیدن به مقصد به حمل‌ونقل نیاز دارند. بنابراین گران شدن این خدمات می‌تواند هزینه فعالیت بسیاری از کسب‌وکارها را افزایش دهد.

در بخش املاک نیز هزینه خدمات مرتبط با این بازار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییر قیمت‌ها در این حوزه می‌تواند بر هزینه فعالیت شرکت‌ها و کسب‌وکارها اثر بگذارد.

مقایسه با سال‌های قبل

بررسی روند سال‌های گذشته نشان می‌دهد تورم خدمات در ایران سابقه طولانی دارد و در چند سال اخیر نیز در سطح بالایی باقی مانده است.

در سال ۱۴۰۰ تورم سالانه خدمات حدود ۶۳.۵ درصد بود. این رقم در سال ۱۴۰۱ به ۵۷.۲ درصد و در سال ۱۴۰۲ به ۵۹.۵ درصد رسید.

اما در سال ۱۴۰۳ شرایط کمی تغییر کرد و تورم سالانه خدمات به حدود ۲۷.۹ درصد کاهش یافت. این کاهش ادامه پیدا نکرد و در سال ۱۴۰۴ دوباره تورم به ۴۳.۲ درصد رسید.

حالا آمار تابستان ۱۴۰۵ از رسیدن تورم سالانه خدمات به ۵۵.۹ درصد خبر می‌دهد.

این روند حاکی از آن است که کاهش قیمت خدمات اتفاق نیفتاده، بلکه فقط سرعت گران شدن آنها در سال ۱۴۰۳ کمتر شده بود. پس از آن، دوباره روند افزایش قیمت‌ها شدت گرفته است.

به بیان ساده، بازار خدمات بعد از یک دوره کاهش نسبی تورم، بار دیگر با موج تازه‌ای از گرانی روبه‌رو شده است.

چرا این اتفاق مهم است؟

خدمات بخش بزرگی از زندگی روزمره مردم را تشکیل می‌دهند. خانواده‌ها برای رفت‌وآمد، درمان، آموزش، تعمیر وسایل، سفر و بسیاری از نیازهای دیگر به این بخش وابسته‌اند.

وقتی قیمت خدمات افزایش پیدا می‌کند، مردم برای انجام همان کارهای قبلی باید پول بیشتری پرداخت کنند. اگر درآمد خانوارها به همان اندازه افزایش پیدا نکند، ناچار می‌شوند بخشی از هزینه‌های خود را کاهش دهند.

برای مثال، ممکن است خانواده‌ای سفر را به تعویق بیندازد، کمتر از خدمات تفریحی استفاده کند یا برای کاهش هزینه‌ها بعضی خدمات آموزشی و درمانی غیرفوری را کنار بگذارد.

از طرف دیگر، صاحبان کسب‌وکارها نیز شرایط ساده‌ای ندارند. آنها با افزایش هزینه اجاره، دستمزد، تجهیزات و نگهداری محل کار روبه‌رو هستند. اگر قیمت خدمات خود را افزایش ندهند، ممکن است سودشان کمتر شود؛ اما اگر قیمت‌ها را بالا ببرند، احتمال دارد بخشی از مشتریان خود را از دست بدهند.

این وضعیت می‌تواند فعالیت بسیاری از کسب‌وکارها را دشوارتر کند.

اقتصاد در چه شرایطی قرار دارد؟

افزایش قیمت خدمات را باید در کنار شرایط کلی اقتصاد ایران بررسی کرد.

کاهش ارزش پول ملی، محدودیت‌های تجاری، دشواری تأمین برخی کالاها و تجهیزات و افزایش هزینه‌های جاری، همگی می‌توانند هزینه فعالیت کسب‌وکارها را بالا ببرند.

در چنین شرایطی، حتی کسب‌وکارهایی که مستقیماً با واردات سروکار ندارند نیز ممکن است از افزایش هزینه قطعات، تجهیزات، اجاره و حمل‌ونقل تأثیر بگیرند.

از سوی دیگر، درآمد مردم نیز به اندازه افزایش قیمت‌ها رشد نمی‌کند. همین موضوع باعث می‌شود قدرت خرید خانوارها کاهش پیدا کند.

در نتیجه، یک وضعیت دوطرفه شکل می‌گیرد: کسب‌وکارها برای ادامه فعالیت به درآمد بیشتری نیاز دارند، اما مشتریان توان پرداخت هزینه‌های بالاتر را ندارند.

سه احتمال برای ماه‌های آینده

با توجه به آمار تابستان و شرایط فعلی اقتصاد، می‌توان سه مسیر احتمالی را برای آینده بازار خدمات در نظر گرفت.

احتمال اول؛ ادامه گرانی خدمات: اگر افزایش هزینه‌های کسب‌وکارها ادامه پیدا کند و شرایط بازار ارز و تأمین کالاها تغییر محسوسی نداشته باشد، احتمال دارد قیمت خدمات همچنان بالا برود.

در این شرایط، بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل، تعمیر خودرو، اقامت و غذا که اکنون هم افزایش قیمت زیادی داشته‌اند، همچنان در معرض فشار قرار خواهند داشت.

احتمال دوم؛ کاهش خرید و استفاده از خدمات: اگر قیمت خدمات همچنان بالا برود اما درآمد مردم افزایش متناسبی نداشته باشد، احتمال دارد خانوارها استفاده از برخی خدمات را کاهش دهند.

در این حالت، مردم ممکن است سفر، تفریح، آموزش‌های غیراجباری و بعضی خدمات دیگر را محدود کنند. این اتفاق می‌تواند درآمد کسب‌وکارها را کاهش دهد و آنها را در شرایط دشوارتری قرار دهد. یعنی با وجود بالا رفتن هزینه‌ها، مشتری کمتری برای خدمات خود داشته باشند.

احتمال سوم؛ آرام‌تر شدن افزایش قیمت‌ها:  اگر شرایط اقتصادی باثبات‌تر شود، هزینه تأمین کالا و تجهیزات کاهش پیدا کند و بازار ارز به آرامش برسد، ممکن است سرعت افزایش قیمت خدمات کمتر شود.

در این شرایط، کسب‌وکارها با هزینه‌های قابل‌پیش‌بینی‌تری روبه‌رو می‌شوند و فشار کمتری برای افزایش مداوم قیمت‌ها خواهند داشت.

البته حتی اگر تورم کاهش پیدا کند، به این معنا نیست که قیمت خدمات ارزان می‌شود؛ بلکه فقط سرعت گران شدن آنها کمتر خواهد شد.

آینده بازار خدمات در گرو چیست؟

برای اینکه مشخص شود بازار خدمات در ماه‌های آینده به کدام سمت می‌رود، باید چند موضوع را زیر نظر گرفت.

اول اینکه قیمت ارز و هزینه تأمین تجهیزات و قطعات چه تغییری می‌کند. دوم اینکه هزینه دستمزد و اجاره کسب‌وکارها تا چه اندازه افزایش پیدا می‌کند. سوم اینکه قدرت خرید مردم چه وضعیتی خواهد داشت.

همچنین آمار تورم خدمات در فصل‌های بعدی اهمیت زیادی دارد. اگر افزایش قیمت‌ها در چند فصل متوالی کمتر شود، می‌توان گفت سرعت گرانی در حال کاهش است. اما اگر دوباره تورم فصلی و نقطه‌ای افزایش پیدا کند، نشانه‌ای از ادامه فشار بر بازار خدمات خواهد بود.

گرانی خدمات همچنان ادامه دارد

گزارش تابستان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بازار خدمات هنوز از افزایش شدید قیمت‌ها فاصله نگرفته است. قیمت خدمات در یک سال ۶۷.۵ درصد افزایش داشته و تورم سالانه نیز به ۵۵.۹ درصد رسیده است.

در این میان، اقامت و غذا، تعمیر خودرو، خدمات پشتیبانی و حمل‌ونقل بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند؛ بخش‌هایی که بخشی از آنها مستقیماً با هزینه‌های روزمره مردم و فعالیت کسب‌وکارها ارتباط دارند.

از طرف دیگر، شرایط اقتصادی باعث شده هم صاحبان مشاغل و هم مصرف‌کنندگان تحت فشار قرار بگیرند. بنگاه‌ها با هزینه‌های بالاتر روبه‌رو هستند و مردم نیز برای پرداخت قیمت‌های جدید با محدودیت مواجه‌اند.

به همین دلیل، روند قیمت خدمات در ماه‌های آینده اهمیت زیادی دارد. اگر هزینه‌های کسب‌وکارها همچنان بالا برود، احتمال ادامه گرانی وجود دارد؛ اما اگر قدرت خرید مردم بیشتر از این کاهش پیدا کند، ممکن است بخشی از کسب‌وکارها با افت مشتری و درآمد روبه‌رو شوند.

در هر صورت، آمار تابستان یک نکته روشن دارد: هزینه استفاده از خدمات در اقتصاد ایران به شکل قابل‌توجهی افزایش یافته و آثار آن می‌تواند در ماه‌های آینده نیز در زندگی روزمره مردم دیده شود.