شوک ۶ درصدی در انتظار صندوق‌های اهرمی بورس

به گزارش نماد اقتصاد، تصور کنید سرمایه‌گذاری با ۱۰۰ میلیون تومان پس‌انداز، واحدهای یک صندوق بورسی را خریداری کرده است. او صندوق را راهی برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و کم‌دردسر در بورس می‌داند و انتظار دارد مدیران حرفه‌ای سرمایه‌اش را مدیریت کنند. اما با آغاز معاملات شنبه ۱۶ آبان، ارزش دارایی او می‌تواند تنها در یک روز تا شش میلیون تومان افزایش یا کاهش پیدا کند.

این تغییر نتیجه تصمیم جدید سازمان بورس برای افزایش دامنه نوسان روزانه صندوق‌های اهرمی است؛ تصمیمی که ظرفیت تغییر قیمت روزانه را ۵۰ درصد بیشتر می‌کند.

بر اساس اطلاعیه بورس تهران و فرابورس ایران، دامنه مجاز نوسان واحدهای قابل معامله صندوق‌های سهامی اهرمی از شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ از مثبت و منفی ۴ درصد به مثبت و منفی ۶ درصد افزایش می‌یابد.

تفاوت صندوق اهرمی با صندوق سهامی معمولی

صندوق سهامی معمولی منابع سرمایه‌گذاران را در سهام شرکت‌های بورسی سرمایه‌گذاری می‌کند. ارزش دارایی سرمایه‌گذار نیز با عملکرد سبد سهام صندوق تغییر می‌کند.

اما صندوق اهرمی ساختار متفاوتی دارد. این صندوق دو نوع واحد سرمایه‌گذاری، شامل واحدهای عادی و واحدهای ممتاز، دارد. واحدهای عادی از سازوکار بازدهی مشخص‌شده در مقررات و امیدنامه برخوردارند، درحالی‌که واحدهای ممتاز قابل معامله، بخش بیشتری از نوسان عملکرد صندوق را تحمل می‌کنند.

اهرم مالی باعث می‌شود بازده واحدهای ممتاز در شرایطی سریع‌تر از تغییر ارزش دارایی‌های پایه افزایش پیدا کند اما همین ویژگی هنگام افت بازار، زیان را نیز تشدید می‌کند.

بنابراین، خرید صندوق اهرمی خرید یک صندوق سهامی با نام متفاوت نیست. سرمایه‌گذار در معرض ساختاری قرار می‌گیرد که ریسک آن می‌تواند به‌مراتب بیشتر از صندوق سهامی معمولی باشد.

سرمایه‌گذارانی که ریسک واقعی را نمی‌شناسند

یکی از مسائل مهم بازار صندوق‌های اهرمی، فاصله میان پیچیدگی محصول و میزان آگاهی بخشی از خریداران است.

وجود عنوان «صندوق سرمایه‌گذاری» ممکن است برای سرمایه‌گذار تازه‌وارد احساس امنیت ایجاد کند، درحالی‌که واحد ممتاز صندوق اهرمی برای افراد دارای تحمل ریسک بالا طراحی شده است.

سرمایه‌گذاری که تنها بازدهی دوره‌های صعودی را مبنای خرید قرار می‌دهد، هنگام ریزش بازار با واقعیتی متفاوت مواجه می‌شود. افت ارزش سهام موجود در سبد، اثر اهرم مالی و کاهش تقاضا برای واحدهای صندوق، می‌توانند هم‌زمان فشار فروش را افزایش دهند.

ازاین‌رو، شناخت ضریب اهرم، ارزش خالص دارایی‌ها، وضعیت بازارگردانی و میزان فاصله قیمت بازار با ارزش واقعی دارایی‌ها، پیش‌نیاز تصمیم آگاهانه است.

دو اثر متضاد افزایش دامنه نوسان

افزایش دامنه نوسان دو اثر متضاد دارد. از یک‌سو، دامنه محدود می‌تواند مانع تعدیل سریع قیمت‌ها شود و سفارش‌های فروش را برای چند روز متوالی در صف نگه دارد. افزایش دامنه به ۶ درصد، فضای بیشتری برای کشف قیمت ایجاد می‌کند و امکان رسیدن سریع‌تر خریدار و فروشنده به قیمت توافقی را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، بازتر شدن دامنه به معنای افزایش ظرفیت افت روزانه قیمت است. در شرایط ترس و خروج سرمایه، واحدهای اهرمی می‌توانند با سرعت بیشتری کاهش قیمت را تجربه کنند.

برای مثال، سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیون تومانی که دو روز متوالی افت کامل ۶ درصدی را تجربه کند، در پایان روز دوم به حدود ۸۸ میلیون و ۳۶۰ هزار تومان می‌رسد؛ یعنی زیان ۱۱ میلیون و ۶۴۰ هزار تومانی، بدون احتساب هزینه معاملات.

البته افزایش دامنه به‌تنهایی نقدشوندگی را تضمین نمی‌کند. نقدشوندگی واقعی زمانی بهبود می‌یابد که خریدار کافی، بازارگردان فعال و سفارش‌های خریدوفروش با عمق مناسب در بازار حضور داشته باشند.

چرا سازمان بورس به اصلاح مقررات روی آورد؟

علی نیازی، معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس، تداوم حباب منفی و فاصله قیمت معاملاتی صندوق‌های اهرمی از خالص ارزش دارایی‌های آن‌ها را از دلایل بررسی مقررات این صندوق‌ها اعلام کرده است.

بر همین اساس، سازمان بورس بسته‌ای چهارمحوری شامل افزایش دامنه نوسان، افزودن رکن بازارگردان، اصلاح کارمزد عملکرد مدیران و بازنگری روش تعیین بازدهی واحدهای عادی را تصویب کرده است.

وجود حباب منفی به این معناست که واحدهای صندوق در بازار با قیمتی کمتر از ارزش خالص دارایی‌های متناظر معامله می‌شوند. این فاصله می‌تواند بازتاب نگرانی سرمایه‌گذاران از آینده بازار، ریسک اهرم یا ضعف نقدشوندگی باشد.

ضرورت شفافیت بیشتر در بورس

تغییر دامنه نوسان، صندوق‌های اهرمی را وارد مرحله تازه‌ای می‌کند. معامله‌گران حرفه‌ای فرصت بیشتری برای واکنش به تغییرات بازار پیدا می‌کنند، اما سرمایه‌گذاران کم‌تجربه نیز با نوسانات شدیدتری مواجه خواهند شد.

این تصمیم به‌خودی‌خود نه نشانه آغاز رشد صندوق‌هاست و نه به معنای سقوط قیمت‌ها. جهت حرکت بازار همچنان به عملکرد سهام، جریان نقدینگی و انتظارات سرمایه‌گذاران وابسته است.

جمع‌بندی

افزایش دامنه نوسان می‌تواند به کشف قیمت و روان‌تر شدن معاملات کمک کند، اما بدون آموزش سرمایه‌گذاران و بازارگردانی مؤثر، خطر زیان‌های سریع‌تر همچنان باقی می‌ماند. مسئله اصلی تنها تغییر عدد ۴ به ۶ درصد نیست؛ مسئله این است که خریداران صندوق‌های اهرمی بدانند دقیقا چه میزان ریسک را در برابر چه فرصتی پذیرفته‌اند.