تاخت‌وتاز نفت در مقابل عقب‌نشینی طلا و بیت‌کوین

به گزارش نماد اقتصاد، بازارهای مالی جهان در ماه اکتبر ۲۰۲۶ با مجموعه‌ای از نگرانی‌ها و سیگنال‌های متناقض مواجه شدند. از یک سو، تنش‌های خاورمیانه و نگرانی درباره اختلال در عرضه انرژی، قیمت نفت را بالا برد و از سوی دیگر، نگرانی درباره تورم و احتمال بالا ماندن نرخ بهره، جذابیت برخی دارایی‌های سرمایه‌ای را کاهش داد. هم‌زمان، تردید درباره بازده سرمایه‌گذاری‌های عظیم شرکت‌های فناوری در حوزه هوش مصنوعی، بازار سهام آمریکا را با موجی از فروش روبه‌رو کرد.

نتیجه این تحولات، ماهی نبود که بتوان برای آن یک برنده یا بازنده مطلق معرفی کرد. نفت در جمع برندگان قرار گرفت اما رشد آن برای اقتصادهای واردکننده انرژی خبر خوشایندی نبود. طلا که معمولا در دوره‌های نااطمینانی مورد توجه قرار می‌گیرد، افت کرد و بیت‌کوین نیز نتوانست از موج ریسک‌گریزی جان سالم به در ببرد. در بازار سهام، شاخص داوجونز رشد کرد؛ در حالی که نزدک افت قابل توجهی را ثبت کرد.

نفت برنده ناآرامی‌ها شد

بازار نفت یکی از روشن‌ترین برندگان ماه اکتبر بود. قیمت نفت برنت در معاملات پایانی روز ۳۰ اکتبر به حدود ۱۱۳ دلار و ۱۰ سنت در هر بشکه و رشد ماهانه آن به بیش از ۱۴ درصد رسید. نفت خام آمریکا، وست‌تگزاس اینترمدیت نیز در پایان این ماه در محدوده ۱۰۲ دلار و ۹۵ سنت معامله شد و در مجموع، ماه اکتبر رشد نزدیک به ۱۴ درصدی را تجربه کرد.

عامل اصلی این رشد، افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه نفت از خاورمیانه بود. تحولات مرتبط با ایران، آمریکا و اسرائیل، نگرانی از گسترش درگیری‌ها و احتمال اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، به‌ویژه تنگه هرمز، بار دیگر ریسک ژئوپلیتیک را به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده بازار نفت تبدیل کرد.

اهمیت این اتفاق فقط در افزایش قیمت نفت خلاصه نمی‌شود. انرژی گران‌تر می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید و تامین مواد اولیه را بالا ببرد و در نهایت به قیمت کالاها و خدمات منتقل شود. به همین دلیل، رشد نفت اگرچه برای شرکت‌های تولیدکننده انرژی و برخی سهام این صنعت مثبت است اما برای مصرف‌کنندگان، صنایع انرژی‌بر و اقتصادهای وابسته به واردات نفت می‌تواند به معنای افزایش هزینه و فشار تورمی باشد.

به بیان دیگر، نفت در ماه اکتبر سود کرد اما این سود برای همه بازارها و اقتصادها هزینه داشت. اگر قیمت انرژی طی ماه‌های آینده نیز بالا بماند، ممکن است مسیر کاهش تورم و در نتیجه کاهش نرخ بهره در اقتصادهای بزرگ دشوارتر شود.

آیا طلا همچنان پناهگاه امن باقی خواهد ماند؟

در نقطه مقابل نفت، طلا یکی از دارایی‌های بازنده ماه اکتبر ۲۰۲۶ بود. قراردادهای آتی طلا در بازار کامکس از محدوده ۴ هزار و ۱۸۶ دلار در پایان ماه سپتامبر، به حدود ۳ هزار و ۸۹۹ دلار در پایان ماه اکتبر رسید؛ افتی نزدیک به ۶.۹ درصد.

داده‌های قیمت نقدی نیز از کاهش قابل توجه این فلز گران‌بها حکایت داشتند؛ به‌طوری‌که در روزهای پایانی ماه، طلا به پایین‌ترین سطوح خود از میانه جولای رسید.

این افت در نگاه نخست غیرمنتظره به نظر می‌رسد. در شرایطی که تنش‌های ژئوپلیتیک افزایش یافته است و نگرانی از آینده اقتصاد جهانی ادامه دارد، انتظار معمول این است که سرمایه‌گذاران برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به طلا پناه ببرند اما ماه اکتبر نشان داد که رابطه میان نااطمینانی و قیمت طلا همیشه مستقیم نیست.

افزایش قیمت نفت، نگرانی از ماندگاری تورم و تقویت احتمال افزایش نرخ بهره در آمریکا از عواملی بودند که بر طلا فشار وارد کردند. طلا برخلاف اوراق قرضه یا سپرده بانکی، سود دوره‌ای ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین زمانی که انتظار می‌رود نرخ بهره بالا بماند یا حتی افزایش پیدا کند، نگهداری آن ممکن است در مقایسه با دارایی‌های بهره‌دار جذابیت کمتری داشته باشد.

از سوی دیگر، زمانی که بازارهای مالی با افت شدید روبه‌رو می‌شوند، برخی سرمایه‌گذاران برای تامین نقدینگی یا پوشش زیان معاملات دیگر، دارایی‌های نقدشونده خود را نیز می‌فروشند. طلا هم می‌تواند در چنین شرایطی تحت فشار قرار بگیرد. بنابراین، افت قیمت فلز زرد در ماه اکتبر را باید حاصل ترکیبی از انتظارات نرخ بهره، نگرانی تورمی و رفتار نقدینگی در بازارها دانست؛ نه لزوما پایان نقش آن به‌عنوان یکی از ابزارهای تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری.

سهام فناوری در وال‌استریت عقب نشست

بازار سهام آمریکا در ماه اکتبر چهره‌ای دوگانه داشت. شاخص نزدک که تمرکز بیشتری بر شرکت‌های فناوری دارد، حدود ۴.۶ درصد افت کرد. شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ نیز نزدیک به ۱.۴ درصد کاهش یافت اما داوجونز برخلاف این دو شاخص، حدود ۱.۵ درصد رشد کرد. این اختلاف عملکرد نشان می‌دهد که فشار فروش در بازار سهام بیشتر متوجه بخش‌هایی بود که ارزش‌گذاری آن‌ها به انتظارات بالای رشد آینده وابستگی بیشتری دارد.

یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه سرمایه‌گذاران، هزینه سنگین توسعه هوش مصنوعی بود. شرکت‌های بزرگ فناوری طی ماه‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های عظیمی برای ساخت مراکز داده، خرید تراشه و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی انجام داده‌اند اما بازار اکنون بیش از گذشته می‌خواهد بداند این هزینه‌ها چه زمانی و با چه سرعتی به درآمد و سود تبدیل خواهند شد.

گزارش‌های مالی و چشم‌انداز برخی شرکت‌ها نیز به نگرانی‌ها دامن زد. افت شدید سهام اینتل پس از انتشار پیش‌بینی ضعیف‌تر از انتظار و واکنش منفی بازار به هزینه‌های سرمایه‌ای شرکت‌هایی مانند آمازون و آلفابت، نشان داد که سرمایه‌گذاران دیگر صرفا با شنیدن عبارت «هوش مصنوعی» حاضر نیستند هر قیمتی برای سهام فناوری بپردازند.

البته این اتفاق به معنای پایان روند سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی نیست. مسئله اصلی، فاصله احتمالی میان انتظارات بازار و بازده واقعی سرمایه‌گذاری‌هاست. شرکت‌هایی که بتوانند درآمد و سودآوری متناسب با هزینه‌های خود ایجاد کنند، همچنان ظرفیت جذب سرمایه دارند اما بنگاه‌هایی که رشد هزینه‌هایشان سریع‌تر از درآمد آن‌ها باشد، ممکن است با فشار بیشتری روبه‌رو شوند.

در خارج از آمریکا نیز عملکرد بورس‌ها متفاوت بود. شاخص داکس آلمان حدود ۲.۵ درصد و فوتسی بریتانیا نزدیک به ۱.۲ درصد رشد کردند؛ در مقابل، نیکی ژاپن حدود ۵.۲ درصد افت کرد. شاخص بورس سوئیس نیز با رشد حدود ۷.۱ درصدی یکی از عملکردهای مثبت ماه را به ثبت رساند. این اختلاف‌ها نشان می‌دهد که وضعیت اقتصادی، ترکیب صنایع و حساسیت هر بازار به تحولات جهانی تا چه اندازه در بازده ماهانه اثرگذار است.

تقویت دلار در سایه نااطمینانی‌ها

بازار ارز در ماه اکتبر بیش از هر چیز به انتظارات مربوط به سیاست پولی آمریکا و وضعیت اقتصادی اروپا واکنش نشان داد. یورو در برابر دلار تضعیف شد و نرخ برابری این دو ارز از حدود ۱.۱۳۲۳ دلار در پایان ماه سپتامبر، به محدوده ۱.۱۱۶۸ دلار در پایان ماه اکتبر رسید. این تغییر، از تقویت نسبی دلار در برابر یورو حکایت داشت.

نگرانی‌های مالی و بودجه‌ای در برخی کشورهای اروپایی و تفاوت چشم‌انداز اقتصادی دو سوی اقیانوس اطلس، ازجمله عواملی بودند که بر رفتار ارزها اثر گذاشتند. در چنین فضایی، دلار همچنان از جایگاه خود به ‌عنوان ارز اصلی ذخیره جهانی و نقش آن در معاملات بین‌المللی بهره می‌برد.

با این حال، نمی‌توان گفت دلار در برابر تمام ارزها تقویت شد؛ چراکه در برابر فرانک سوئیس، پوند بریتانیا و برخی ارزهای دیگر تغییرات متفاوتی ثبت شد. بنابراین، تصویر بازار ارز در اکتبر بیشتر از آنکه یک موج فراگیر قدرت‌گیری دلار باشد، بازتابی از تفاوت شرایط اقتصادی و انتظارات سیاست پولی کشورها بود.

فدرال رزرو نرخ بهره را با نگرانی از تورم ثابت نگه داشت

تصمیم فدرال رزرو در پایان ماه اکتبر ۲۰۲۶، یکی از مهم‌ترین رویدادهای ماه برای بازارهای مالی بود. بانک مرکزی آمریکا در نشست روز ۲۸ اکتبر نرخ بهره را در محدوده ۳.۷۵ تا ۴ درصد حفظ کرد. با این حال، رای‌گیری این تصمیم یکدست نبود و دو عضو کمیته ترجیح دادند نرخ بهره ۲۵ واحد پایه افزایش پیدا کند.

این اختلاف نظر اهمیت زیادی داشت زیرا نشان می‌داد نگرانی درباره تورم همچنان در میان سیاست‌گذاران جدی است. فدرال رزرو در بیانیه خود به تداوم فعالیت اقتصادی و مقاوم بودن هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان اشاره کرد اما هم‌زمان تاکید داشت که تورم همچنان بالاتر از هدف ۲ درصدی قرار دارد.

برای بازارها، پیام این تصمیم روشن بود؛ کاهش نرخ بهره را نمی‌توان قطعی یا نزدیک فرض کرد. اگر رشد قیمت انرژی به افزایش دوباره تورم منجر شود، بانک مرکزی ممکن است برای مدت طولانی‌تری نرخ‌ها را در سطوح بالا نگه دارد. چنین سناریویی می‌تواند بر سهام رشدمحور، طلا، بازار اوراق و حتی رمزارزها اثر بگذارد .

عقب‌نشینی بیت‌کوین زیر فشار ریسک‌گریزی سرمایه‌گذاران

بیت‌کوین نیز اکتبر ۲۰۲۶ را با عملکردی منفی پشت سر گذاشت. قیمت این رمزارز از محدوده ۸۳ هزار و ۵۰۰ دلار در پایان ماه سپتامبر، به حدود ۷۶ هزار و ۲۰۰ دلار در پایان ماه اکتبر رسید؛ افتی نزدیک به ۸.۸ درصد.

این کاهش در شرایطی اتفاق افتاد که بازارهای سهام، به‌ویژه بخش فناوری نیز با فشار فروش روبه‌رو بودند. در دوره‌هایی که سرمایه‌گذاران تمایل کمتری به پذیرش ریسک دارند، دارایی‌هایی مانند بیت‌کوین که از نوسان بالاتری برخوردارند، ممکن است زودتر در معرض خروج سرمایه قرار بگیرند.

معاملات اهرمی نیز می‌توانند شدت افت را بیشتر کنند. وقتی قیمت کاهش پیدا می‌کند، برخی موقعیت‌های خرید اهرمی به حد زیان یا مرحله تسویه اجباری می‌رسند و بسته شدن آن‌ها فشار فروش تازه‌ای ایجاد می‌کند. به همین دلیل، افت اولیه ممکن است به موجی بزرگ‌تر تبدیل شود.

با این حال، عملکرد یک‌ماهه بیت‌کوین به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره روند بلندمدت آن کافی نیست. ورود و خروج سرمایه، شرایط نقدینگی، تحولات نظارتی و اعتماد به زیرساخت‌های بازار رمزارز همچنان از عوامل مهم تعیین‌کننده مسیر این دارایی هستند.

ماه اکتبر فقط یک بار دیگر نشان داد که بیت‌کوین در دوره‌های فشار بازار، الزاما مانند طلا رفتار نمی‌کند و می‌تواند بیشتر شبیه یک دارایی پرریسک عمل کند.

بازدهی اوراق قرضه در مسیر نزولی قرار گرفت

در بازار اوراق قرضه دولتی، اکتبر کاهش بازدهی اوراق بلندمدت را رقم زد. بازدهی اوراق ده‌ساله آمریکا از حدود ۵.۲۸ درصد در پایان ماه سپتامبر، به نزدیک ۴.۹۳ درصد در پایان ماه اکتبر رسید؛ یعنی حدود ۳۵ واحد پایه کاهش. بازدهی اوراق ده‌ساله آلمان و ژاپن نیز در همین دوره پایین آمد.

کاهش بازدهی معمولا به معنای افزایش قیمت اوراق موجود است و از این جهت می‌تواند برای دارندگان این اوراق مثبت باشد. بخشی از این حرکت را می‌توان به تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران درباره رشد اقتصادی، تورم و مسیر نرخ بهره نسبت داد.

با این حال، بازار اوراق نیز از خطر بازگشت تورم در امان نیست. اگر نفت گران‌تر به افزایش هزینه‌های تولید و مصرف منجر شود، سرمایه‌گذاران ممکن است بار دیگر برای جبران ریسک تورم، بازدهی بالاتری مطالبه کنند. در نتیجه، کاهش بازدهی در اکتبر را نباید به معنای پایان نوسان‌ها در این بازار دانست.

برنده امروز می‌تواند بازنده فردا باشد

کارنامه بازارهای جهانی در ماه اکتبر ۲۰۲۶ یک پیام مهم داشت؛ در فضای پرریسک، حتی دارایی‌هایی که معمولا امن تلقی می‌شوند، ممکن است با افت قیمت روبه‌رو شوند و در مقابل، یک بازار مانند نفت از همان بحران‌ها سود ببرد.

اما شاید مهم‌ترین نتیجه ماه اکتبر نه در جدول بازدهی‌ها بلکه در تغییر نگاه سرمایه‌گذاران نهفته باشد. بازارها اکنون هم‌زمان چند متغیر را زیر نظر دارند؛ مسیر تورم، تصمیم بانک‌های مرکزی، هزینه انرژی، تنش‌های ژئوپلیتیک و توان شرکت‌ها برای تبدیل سرمایه‌گذاری‌های سنگین به سود واقعی.

بنابراین اگر قیمت نفت بالا بماند، فشار تورمی می‌تواند سیاست‌گذاران پولی را محتاط‌تر کند و اگر نگرانی از بازده سرمایه‌گذاری در فناوری ادامه پیدا کند، سهام این بخش ممکن است همچنان نوسانی باشد. در مقابل، کاهش تنش‌های سیاسی یا نشانه‌های روشن‌تر از افت تورم می‌تواند دوباره اشتهای ریسک را به بازارها بازگرداند.

در نهایت اکتبر ماهی بود که در آن نفت از بحران سود برد؛ فناوری تاوان انتظارات بزرگ را پرداخت و طلا و بیت‌کوین برخلاف تصور رایج از موج فروش در امان نماندند. در چنین بازاری، برنده امروز ممکن است بازنده فردا باشد و همین، مهم‌ترین ویژگی بازارهای جهانی در آغاز ماه نوامبر ۲۰۲۶ است.