هزینه خانواده بی‌صدا گران شد

به گزارش نماد اقتصاد، آخر ماه که می‌رسد، حساب‌وکتاب خانواده‌ها شروع می‌شود. اجاره خانه، خرید مواد غذایی، هزینه رفت‌وآمد و قبض‌ها باید پرداخت شوند. هر بار هم که یکی از این هزینه‌ها بالا می‌رود، خانواده ناچار است دوباره حساب کند که از کجا کم بیاورد و کدام خرج را عقب بیندازد.

در این میان، هزینه‌ای وجود دارد که شاید به‌اندازه اجاره خانه یا خرید گوشت به چشم نیاید، اما هر ماه باید پرداخت شود: اینترنت.

خدمتی که تا چند سال پیش برای بعضی خانواده‌ها بیشتر وسیله‌ای برای سرگرمی بود، حالا به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است. دانش‌آموز برای درس خواندن به آن نیاز دارد، کارمند برای انجام کارهایش از آن استفاده می‌کند و بسیاری از امور بانکی، اداری و ارتباطی بدون اینترنت دشوارتر شده‌اند.

بااین‌حال، اینترنت هم از موج افزایش قیمت‌ها در امان نمانده است. از اول آبان‌ماه ۱۴۰۵، ایرانسل تعرفه برخی خدمات ارتباطی، از جمله اینترنت ثابت TD-LTE و فیبر نوری، را تا سقف ۴۰ درصد افزایش داده است. البته میزان افزایش در همه بسته‌ها یکسان نیست و قیمت نهایی به نوع سرویس و بسته انتخابی بستگی دارد.

معنای این تغییر برای مشترک ساده است: اگر بخواهد همان بسته قبلی را بخرد، ممکن است مجبور شود پول بیشتری بپردازد؛ بدون آنکه لزوماً حجم بیشتری دریافت کند یا کیفیت خدماتش بهتر شده باشد.

یک بسته معمولی با دو رقم قدیم و جدید

برای دیدن اثر افزایش تعرفه‌ها، لازم نیست سراغ ارقام عجیب‌وغریب برویم. یک بسته معمولی اینترنت هم می‌تواند ماجرا را روشن کند.

طبق ارقام منتشرشده برای تعرفه‌های قدیم و جدید ایرانسل، قیمت بسته ۱۰ گیگابایتی اینترنت ثابت TD-LTE با اعتبار ۳۰ روز، از ۵۸ هزار و ۹۰۰ تومان به ۸۲ هزار و ۴۶۰ تومان رسیده است. یعنی مشترک برای خرید همان بسته باید ۲۳ هزار و ۵۶۰ تومان بیشتر بپردازد.

این رقم شاید در نگاه اول چندان بزرگ نباشد؛ اما اگر همین اختلاف هر ماه تکرار شود، در پایان یک سال به ۲۸۲ هزار و ۷۲۰ تومان می‌رسد. پولی که قبلاً در جیب خانواده می‌ماند، حالا باید صرف خرید همان خدمت شود.

البته این مثال مربوط به یک بسته مشخص است و هزینه همه مشترکان به همین اندازه افزایش پیدا نمی‌کند. اما مسئله اصلی همین‌جاست: افزایش هزینه‌ها معمولاً یک‌باره زندگی را زیرورو نمی‌کند؛ آرام‌آرام جمع می‌شود و در پایان ماه خودش را نشان می‌دهد.

بسته ۴۰۰ گیگابایتی چند؟

اگر تصور می‌کنیم افزایش تعرفه فقط چند هزار تومان به هزینه‌های خانواده اضافه می‌کند، کافی است به بسته‌های حجیم‌تر نگاه کنیم؛ بسته‌هایی که برای مصرف بیشتر یا استفاده در مدت طولانی‌تر خریداری می‌شوند.

بر اساس ارقام منتشرشده از تعرفه‌های قدیم و جدید ایرانسل، قیمت بسته ۴۰۰ گیگابایتی اینترنت ثابت TD-LTE با اعتبار ۳۶۵ روز، از یک میلیون و ۲۸۱ هزار و ۴۸۰ تومان به یک میلیون و ۷۹۴ هزار و ۷۰ تومان رسیده است. یعنی قیمت این بسته ۵۱۲ هزار و ۵۹۰ تومان بیشتر شده؛ افزایشی نزدیک به ۴۰ درصد.

به بیان ساده، مشترکی که می‌خواهد همین بسته یک‌ساله را تهیه کند، باید بیش از نیم میلیون تومان بیشتر از گذشته بپردازد. این مبلغ برای بعضی خانوارها شاید قابل‌مدیریت باشد، اما برای خانواده‌ای که با درآمد محدود چندین هزینه ثابت را پوشش می‌دهد، رقم کوچکی نیست.

البته این مقایسه مربوط به یک بسته مشخص TD-LTE است و نباید آن را به همه سرویس‌های اینترنت خانگی، از جمله ADSL، VDSL و فیبر نوری، تعمیم داد. بااین‌حال، همین نمونه نشان می‌دهد که افزایش تعرفه چگونه می‌تواند هزینه دسترسی به اینترنت را بالا ببرد. اما نکته مهم‌تر این است که قیمت بسته تنها بخشی از ماجراست. اگر حجم مصرف خانواده بالا باشد و بسته زودتر تمام شود، هزینه نهایی می‌تواند از این هم بیشتر شود.

البته بررسی تعرفه‌های اینترنت خانگی نشان می‌دهد هزینه بسته‌های پرحجم در میان شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنت تفاوت قابل‌توجهی دارد. بر اساس تعرفه‌های اعلام‌شده، بسته ۴۰۰ گیگابایتی یک‌ماهه پیشگامان با فناوری VDSL حدود ۵۵۰ هزار تومان قیمت دارد. این رقم برای بسته ۴۰۰ گیگابایتی یک‌ماهه آسیاتک در سرویس ADSL به حدود ۷۹۷ هزار و ۵۰۰ تومان و در سرویس فیبر نوری به ۸۸۰ هزار تومان می‌رسد. در شاتل نیز بسته ۴۰۰ گیگابایتی یک‌ماهه VDSL با قیمت حدود یک میلیون و ۱۲۰ هزار تومان عرضه شده است.

در سرویس‌های اینترنت مخابرات نیز بسته‌های موجود با حجم و مدت اعتبار متفاوت ارائه می‌شوند؛ برای نمونه، یک بسته ۵۱۰ گیگابایتی شش‌ماهه ADSL حدود ۶۴۰ هزار تومان و بسته ۵۴۰ گیگابایتی شش‌ماهه فیبر نوری حدود ۲ میلیون و ۲۱۷ هزار تومان قیمت دارد. البته این ارقام به دلیل تفاوت فناوری اتصال، مدت اعتبار، شیوه محاسبه ترافیک داخلی و بین‌الملل و هزینه‌های جانبی، مقایسه‌ای کاملاً یکسان از تعرفه‌ها به دست نمی‌دهند؛ با این حال، نشان می‌دهند که دسترسی به اینترنت پرحجم می‌تواند سهم قابل‌توجهی از هزینه‌های ماهانه یا دوره‌ای خانوار را به خود اختصاص دهد.

آموزش پرهزینه

برای خانواده‌هایی که فرزند محصل دارند، اینترنت دیگر یک امکان تفریحی نیست. پای درس و مدرسه در میان است؛ آن هم در شرایطی که تعطیلی مدارس به دلایل مختلف، از ناترازی انرژی و آلودگی هوا گرفته تا شرایط اضطراری و جنگی، می‌تواند آموزش مجازی را به ضرورتی جدی تبدیل کند.

وقتی مدرسه تعطیل می‌شود، لزوماً آموزش متوقف نمی‌شود. دانش‌آموز باید تکالیفش را دریافت کند، محتوای آموزشی را ببیند، در کلاس‌های آنلاین شرکت کند و با مدرسه در ارتباط بماند. سامانه شاد نیز یکی از ابزارهای مورد استفاده در این مسیر است.

این یعنی خانواده‌ای که چند فرزند محصل دارد، ممکن است در روزهای تعطیلی مدارس با مصرف بیشتری روبه‌رو شود. مشاهده ویدئوهای آموزشی، دریافت فایل‌ها و استفاده از کلاس‌های آنلاین، در کنار مصرف سایر اعضای خانواده، می‌تواند حجم بسته اینترنت را سریع‌تر کاهش دهد.

حالا خانواده باید میان دو هزینه حساب‌وکتاب کند: از یک طرف تعرفه اینترنت بالا رفته و از طرف دیگر، نیاز به استفاده از آن ممکن است بیشتر شده باشد.

سؤال این است که خانواده‌ای با درآمد محدود، برای جبران این افزایش باید چه کند؟ بسته کوچک‌تری بخرد و استفاده فرزندش را محدود کند؟ هزینه بیشتری بپردازد؟ یا از مخارج ضروری دیگری کم کند؟

برای بسیاری از خانواده‌ها، اینترنت آموزشی چیزی نیست که بتوان به‌آسانی از آن صرف‌نظر کرد. وقتی دسترسی به آموزش به اینترنت وابسته می‌شود، افزایش هزینه این خدمت مستقیماً به یکی از نیازهای روزمره خانوار گره می‌خورد.

رونق تماشای آنلاین

ماجرا به مدرسه و کار ختم نمی‌شود. یک خانواده ممکن است صبح برای درس خواندن و انجام کارهای اداری از اینترنت استفاده کند و شب، پس از پایان کارهای روزانه، بخواهد فیلم یا سریالی تماشا کند.

پلتفرم‌های نمایش آنلاین فیلم و سریال یا VOD، برای بسیاری از مخاطبان به یکی از گزینه‌های اصلی سرگرمی تبدیل شده‌اند. تنوع محتوا، امکان انتخاب زمان تماشا و دسترسی به فیلم‌ها و سریال‌های مختلف، بخشی از مخاطبان را به سمت این سرویس‌ها سوق داده است.

در مقابل، کاهش جذابیت بخشی از برنامه‌های صداوسیما برای گروهی از مخاطبان و فاصله گرفتن آنان از رسانه ملی نیز می‌تواند یکی از دلایل گرایش به محتوای آنلاین باشد؛ هرچند برای تعیین میزان اثرگذاری این عامل، به آمار معتبر مخاطب‌سنجی نیاز است.

اما از نگاه هزینه خانوار، نتیجه روشن است: تماشای آنلاین فیلم و سریال هم اینترنت مصرف می‌کند؛ به‌خصوص زمانی که محتوا با کیفیت تصویر بالا پخش شود یا چند نفر از اعضای خانواده هم‌زمان از اینترنت استفاده کنند.

به این ترتیب، بسته اینترنتی که صبح برای آموزش فرزندان مصرف می‌شود، ممکن است شب هم برای سرگرمی خانواده به کار برود. اگر حجم بسته کافی نباشد، خانواده باید دوباره هزینه کند.

اینجاست که افزایش تعرفه معنای جدی‌تری پیدا می‌کند. خانوار نه‌تنها برای همان نیازهای قبلی پول بیشتری می‌دهد، بلکه ممکن است به دلیل افزایش مصرف، ناچار به خرید حجم بیشتری نیز باشد.

ترافیک نیم‌بها

تمام سرویس‌های نمایش آنلاین لزوماً ترافیک یکسانی ندارند. برخی سرویس‌ها یا محتواها، در صورت برخورداری از شرایط اعلام‌شده، با تعرفه نیم‌بها محاسبه می‌شوند؛ اما نمی‌توان فرض کرد که همه پلتفرم‌های VOD یا تمام ترافیک مصرفی آن‌ها مشمول این شرایط هستند.

نیم‌بها بودن به معنای رایگان بودن نیست؛ بلکه ترافیک طبق ضوابط مربوط با نرخ کمتری از حجم بسته محاسبه می‌شود. در مقابل، مصرف تمام‌بها می‌تواند حجم بسته را سریع‌تر کاهش دهد.

بنابراین، خانواده‌ای که ساعات زیادی را صرف تماشای فیلم و سریال می‌کند، باید علاوه بر قیمت بسته، به نحوه محاسبه ترافیک سرویس مورد استفاده نیز توجه داشته باشد. تفاوت در تعرفه ترافیک می‌تواند بر مدت‌زمانی که بسته دوام می‌آورد و در نهایت بر هزینه ماهانه اثر بگذارد.

وقتی قیمت اینترنت بالا می‌رود، همین تفاوت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ چون هر بار تمام شدن بسته می‌تواند به پرداخت هزینه‌ای تازه منجر شود.

اینترنت ضروری

اگر چند سال پیش خانواده‌ای برای کاهش هزینه‌ها اینترنت خانه را کنار می‌گذاشت، شاید بخش زیادی از کارهای روزمره‌اش مختل نمی‌شد. امروز اما شرایط برای بسیاری از خانواده‌ها فرق کرده است.

دانش‌آموز برای درس خواندن به اینترنت نیاز دارد، بعضی والدین از خانه کار می‌کنند، خدمات بانکی و اداری به‌طور گسترده‌تری آنلاین شده‌اند و بسیاری از خانواده‌ها نیز برای سرگرمی به تماشای فیلم و سریال از طریق اینترنت روی آورده‌اند.

در چنین شرایطی، کم کردن هزینه اینترنت همیشه به معنای حذف یک خرج غیرضروری نیست. خانواده ممکن است بسته کم‌حجم‌تری بخرد، اما این تصمیم می‌تواند استفاده هم‌زمان اعضای خانه را محدود کند یا دسترسی دانش‌آموز به محتوای آموزشی را دشوارتر سازد.

البته میزان فشار برای همه یکسان نیست. تعداد اعضای خانواده، تعداد دانش‌آموزان، نوع اینترنت، درآمد خانوار و میزان مصرف تعیین می‌کند که افزایش تعرفه چه اثری بر هزینه نهایی داشته باشد. بااین‌حال، نمی‌توان از کنار این واقعیت گذشت که برای بسیاری از مردم، اینترنت به یکی از نیازهای ثابت زندگی تبدیل شده است.

قیمت بالاتر است اما کیفیت چه؟

شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات ارتباطی برای افزایش تعرفه‌ها به هزینه‌های نگهداری شبکه، تجهیزات و توسعه زیرساخت اشاره می‌کنند. نگهداری و توسعه شبکه هزینه دارد؛ اما از نگاه مشترک، پرسش مهم این است که افزایش قیمت چه تغییری در کیفیت خدمات ایجاد می‌کند؟

خانواده‌ای که هزینه بیشتری برای اینترنت می‌پردازد، انتظار دارد اتصال پایدار باشد، سرعت مناسبی دریافت کند و در صورت بروز مشکل، پاسخ روشنی بگیرد.

اگر تعرفه بالا برود اما قطعی‌ها، افت سرعت و مشکلات قبلی همچنان باقی بماند، طبیعی است که مشترک بپرسد: پول بیشتری که می‌پردازم، دقیقاً قرار است چه چیزی را بهتر کند؟

افزایش قیمت به‌تنهایی تضمین‌کننده بهبود کیفیت نیست. بنابراین، در کنار اعلام تعرفه‌های جدید، شفافیت درباره کیفیت خدمات، وضعیت شبکه و برنامه‌های بهبود آن نیز اهمیت دارد. مردم حق دارند بدانند بابت هزینه بیشتری که پرداخت می‌کنند، چه خدمتی دریافت خواهند کرد.

فشار هزینه‌ها

در زندگی روزمره، خانواده‌ها بارها مجبور می‌شوند از یک هزینه کم کنند تا هزینه دیگری را بپردازند. شاید خریدی را به هفته بعد موکول کنند، از رفتن به رستوران صرف‌نظر کنند یا برای مدتی خرید لباس را عقب بیندازند.

افزایش تعرفه اینترنت به‌تنهایی به معنای فشار یکسان بر همه خانواده‌ها نیست؛ اما وقتی با افزایش هزینه‌های دیگر همراه می‌شود، می‌تواند حساب‌وکتاب ماهانه را دشوارتر کند.

مشکل اینجاست که خانواده با یک افزایش قیمت روبه‌رو نیست. اجاره خانه، خوراک، رفت‌وآمد، خدمات و هزینه‌های ارتباطی، همگی سهمی از درآمد را می‌گیرند. ممکن است افزایش هر کدام به‌تنهایی چندان بزرگ به نظر نرسد، اما وقتی کنار هم قرار می‌گیرند، فشار بیشتری ایجاد می‌کنند.

اینترنت هم در همین فهرست قرار دارد؛ هزینه‌ای که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود، اما هر ماه باید پرداخت شود. کوچک بودن یک هزینه به معنای بی‌اهمیت بودن آن نیست؛ به‌ویژه وقتی راهی برای حذف آسانش وجود ندارد.

سهم پنهان اینترنت

برای فهمیدن اثر واقعی افزایش تعرفه اینترنت، باید بدانیم خانوارها در ماه چقدر برای این خدمت هزینه می‌کنند، چه میزان داده مصرف می‌کنند و این مبلغ چه سهمی از درآمدشان دارد. آمارهای کلی هزینه و درآمد خانوار برای محاسبه دقیق این اثر کافی نیستند و به داده‌های جزئی‌تر درباره هزینه ارتباطات و الگوی مصرف نیاز است.

بااین‌حال، همین نمونه‌های تعرفه‌ای نشان می‌دهد که افزایش قیمت در برخی بسته‌ها می‌تواند هزینه دسترسی به اینترنت را به میزان قابل‌توجهی بالا ببرد. وقتی این افزایش با مصرف ناشی از آموزش مجازی و تماشای آنلاین همراه شود، اهمیت موضوع بیشتر می‌شود.

مسئله فقط چند هزار یا چند صد هزار تومان افزایش قیمت نیست؛ مسئله این است که اینترنت در زندگی روزمره خانواده‌ها جایگاهی پیدا کرده که حذف آن برای بسیاری از مردم ساده نیست. از درس خواندن فرزندان تا انجام امور بانکی و تماشای فیلم، بخش مهمی از زندگی به این خدمت وابسته شده است.

شاید گرانی اینترنت به‌اندازه قیمت نان و گوشت دیده نشود، اما در پایان ماه از همان جیب پرداخت می‌شود؛ از جیب خانواده‌ای که باید هم هزینه زندگی را تأمین کند و هم دسترسی فرزندش به آموزش، امکان انجام کارهای روزمره و نیازهای معمول اعضای خانه را حفظ کند.

گرانی اینترنت در حاشیه سبد مصرف اتفاق می‌افتد؛ اما هزینه‌اش از متن زندگی مردم پرداخت می‌شود.