رفت‌وبرگشت نفت به کانال ۱۱۰ دلار؛ آیا موج صعودی برنت ادامه می‌یابد؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازار نفت در پایان هفته معاملاتی با جهشی قابل‌توجه همراه شد؛ به‌طوری‌که بهای نفت برنت برای تحویل ماه دسامبر با افزایش ۳.۷ درصدی به ۱۰۹.۸۶ دلار در هر بشکه رسید. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI)  نیز با رشد ۳.۵ درصدی، معاملات را در سطح ۱۰۱.۴۱ دلار به پایان رساند. برنت در جریان معاملات از مرز ۱۱۰ دلار عبور کرد و (WTI) نیز پس از حدود یک ماه دوباره به بالای ۱۰۰ دلار رسید.

عملکرد هفتگی دو شاخص نیز از بازگشت قدرت به بازار حکایت دارد. برنت در طول هفته حدود ۴.۹ درصد و(WTI)  نزدیک به ۱۰.۴ درصد افزایش قیمت را ثبت کردند. اختلاف بازدهی این دو شاخص نشان می‌دهد که نگرانی‌ها درباره عرضه فرآورده‌های نفتی و وضعیت صادرات روسیه، در کنار ریسک‌های خاورمیانه بر بازار نفت آمریکا نیز اثر گذاشته است.

نکته مهم، مسیر حرکت قیمت‌ها پیش از ثبت این رشد بود. نفت در مقاطعی از معاملات با فشار فروش مواجه شد، اما انتشار گزارش‌ها و گمانه‌زنی‌های تازه درباره تهدید زیرساخت‌های انرژی عربستان و تشدید حملات به تأسیسات نفتی روسیه، جهت بازار را تغییر داد. در چنین شرایطی، معامله‌گران به‌جای تمرکز صرف بر میزان تولید و مصرف، احتمال کاهش عرضه در روزهای آینده را در قیمت‌ها لحاظ کردند.

خاورمیانه؛ نقطه حساس بازار جهانی نفت

یکی از مهم‌ترین عوامل صعود قیمت‌ها، افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای انتقال نفت در خاورمیانه است. تنگه هرمز به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان، در کانون این نگرانی‌ها قرار دارد زیرا هرگونه اختلال در عبور نفتکش‌ها از این مسیر می‌تواند جریان عرضه به بازارهای مصرف را با مشکل مواجه کند.

براساس داده‌های منتشرشده از سوی موسسه کپلر، صادرات نفت خام عبوری از تنگه هرمز در هفته منتهی به روز ۱۴ اکتبر به حدود ۹.۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی که تقریبا ۷۰ درصد میانگین پیش از جنگ عنوان شده است. این افت، اهمیت ریسک‌های لجستیکی را برای بازار افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه آنکه اختلال در حمل‌ونقل دریایی صرفا به کاهش حجم صادرات محدود نمی‌شود و می‌تواند هزینه بیمه، کرایه نفتکش‌ها و زمان تحویل محموله‌ها را نیز افزایش دهد.

هم‌زمان، گزارش‌ها درباره حملات موشکی حوثی‌های یمن به عربستان سعودی، نگرانی‌ها از گسترش دامنه درگیری‌ها به زیرساخت‌های انرژی این کشور را تشدید کرده است. شهر ینبع، در ساحل دریای سرخ به دلیل برخورداری از تاسیسات نفتی، پالایشی و صادراتی اهمیت راهبردی دارد.

گزارش‌ها از رهگیری موشک‌های بالستیک در مسیر این منطقه حکایت داشتند؛ هرچند درباره میزان خسارت به زیرساخت‌های نفتی، اطلاعات قطعی و یکسانی منتشر نشد. همین ابهام برای افزایش صرف ریسک ژئوپلیتیکی در بازار کافی بود.

در واقع، قیمت نفت فقط به حجم نفتی که از بازار حذف شده است واکنش نشان نمی‌دهد؛ احتمال وقوع اختلال نیز می‌تواند رفتار خریداران و فروشندگان را تغییر دهد. شرکت‌های پالایشی و معامله‌گران برای پوشش ریسک کمبود احتمالی عرضه، ممکن است زودتر از موعد به خرید روی بیاورند. این رفتار در شرایطی که مسیرهای جایگزین انتقال نفت ظرفیت محدودی دارند، می‌تواند نوسانات قیمت را تشدید کند.

بازگشت حملات به پالایشگاه‌های روسیه

در کنار خاورمیانه، تحولات جنگ روسیه و اوکراین نیز در صعود اخیر نفت نقش داشته است. اوکراین در ۱۵ اکتبر حملات خود به زیرساخت‌های نفتی روسیه را از سر گرفت و پالایشگاه ریازان در شمار اهداف قرار گرفت. گزارش‌ها حاکی از آن بود که یکی از واحدهای اصلی این پالایشگاه پس از حمله از مدار فعالیت خارج شده است. این تحولات نگرانی‌ها درباره عرضه فرآورده‌های نفتی روسیه، به‌ویژه گازوئیل را افزایش داد.

اهمیت این موضوع از آن جهت است که بازار نفت خام و بازار فرآورده‌های نفتی به یکدیگر وابسته‌اند. آسیب به ظرفیت پالایش می‌تواند عرضه بنزین، گازوئیل و سایر محصولات را محدود کند و حاشیه سود پالایشگاه‌ها و قیمت فرآورده‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. از سوی دیگر، اگر اختلال در تاسیسات روسیه استمرار پیدا کند، خریداران برای تامین محموله‌های جایگزین رقابت بیشتری خواهند داشت؛ موضوعی که می‌تواند فشار صعودی را به بازارهای منطقه‌ای و سپس قیمت جهانی نفت منتقل کند.

بازگشت حملات همچنین شکنندگی هرگونه توافق موقت برای توقف هدف‌گیری زیرساخت‌های انرژی را برجسته کرده است. در چنین فضایی، حتی بدون کاهش گسترده و قطعی صادرات روسیه، افزایش احتمال اختلال در عرضه می‌تواند بر تصمیم‌های معاملاتی اثر بگذارد.

آیا ذخایر راهبردی مانع ادامه صعود می‌شوند؟

در برابر نگرانی‌های عرضه، آزادسازی ذخایر اضطراری یکی از ابزارهای اصلی دولت‌ها برای مهار نوسانات بازار است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌تر از برنامه کشورهای عضو برای عرضه حدود ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری خبر داده بود و آمریکا نیز در ۱۶ اکتبر برای مبادله حداکثر ۱۷ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی خود درخواست پیشنهاد منتشر کرد.

با وجود این، اثرگذاری ذخایر راهبردی به زمان‌بندی عرضه، حجم واقعی محموله‌های واردشده به بازار و مدت اختلال در عرضه جاری وابسته است. ذخایر اضطراری می‌توانند بخشی از کمبود کوتاه‌مدت را جبران کنند اما لزوما جایگزین پایداری برای جریان مستمر صادرات نیستند؛ به‌ویژه اگر اختلال در چند منطقه یا در مسیرهای اصلی کشتیرانی به‌صورت هم‌زمان رخ دهد.

بنابراین، افزایش ذخایر عرضه‌شده الزاما به معنای کاهش فوری قیمت‌ها نیست. اگر معامله‌گران بر این باور باشند که ریسک‌های ژئوپلیتیکی ادامه خواهند یافت، ممکن است اثر روانی آزادسازی ذخایر با تقاضای احتیاطی و نگرانی از کمبودهای بعدی خنثی شود. تداوم رشد قیمت‌ها در هفته اخیر، با وجود برنامه‌های حمایتی، نشان می‌دهد که بازار همچنان وزن بالایی برای ریسک‌های عرضه قائل است.

مسیر بعدی برنت؛ تثبیت بالای ۱۱۰ دلار یا اصلاح قیمت؟

ادامه روند صعودی نفت به این بستگی دارد که آیا نگرانی‌های کنونی به اختلال پایدار در عرضه فیزیکی تبدیل می‌شوند یا خیر. اگر عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز با محدودیت بیشتری مواجه شود، حملات به زیرساخت‌های انرژی گسترش پیدا کند یا ظرفیت پالایش و صادرات روسیه برای مدتی طولانی آسیب ببیند، احتمال ماندگاری قیمت‌ها در سطوح بالا افزایش خواهد یافت. در این سناریو، عبور دوباره برنت از ۱۱۰ دلار و تثبیت در سطوح بالاتر دور از انتظار نخواهد بود؛ هرچند شدت و دوام رشد به میزان واقعی کاهش عرضه بستگی دارد.

در مقابل، کاهش تنش‌ها، بازگشت جریان حمل‌ونقل دریایی به شرایط عادی و ترمیم ظرفیت‌های آسیب‌دیده می‌تواند بخشی از صرف ریسک ژئوپلیتیکی را از قیمت نفت حذف کند. عرضه بیشتر از ذخایر راهبردی نیز در صورت کاهش نگرانی‌ها، امکان اصلاح قیمت‌ها را تقویت خواهد کرد. به همین دلیل، ثبت قیمت ۱۱۰ دلار به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره آغاز یک روند صعودی پایدار کافی نیست.

از سوی دیگر، افزایش قیمت انرژی می‌تواند هزینه حمل‌ونقل و تولید را بالا ببرد و فشار تورمی را در اقتصادهای واردکننده نفت تشدید کند. اگر قیمت‌های بالای نفت برای مدت طولانی باقی بمانند، احتمال کاهش تقاضای مصرف‌کنندگان و محدود شدن فضای سیاست‌گذاری پولی نیز مطرح می‌شود؛ عواملی که در افق میان‌مدت می‌توانند بخشی از شتاب صعودی بازار را مهار کنند.

در مجموع، بازار نفت بار دیگر در نقطه تلاقی ریسک ژئوپلیتیکی و واقعیت عرضه قرار گرفته است. عبور برنت از مرز ۱۱۰ دلار نشان می‌دهد معامله‌گران برای احتمال تشدید بحران بهای بیشتری می‌پردازند اما تداوم این سطح قیمتی به تحقق اختلال‌های واقعی و پایدار وابسته است. از این رو، مسیر تنگه هرمز، وضعیت تاسیسات انرژی عربستان و روسیه و  میزان اثرگذاری ذخایر اضطراری، سه متغیر کلیدی برای تعیین جهت بعدی بازار خواهند بود.