تجارت الکترونیکی؛ رونق واقعی یا رشد اسمی؟

به گزارش نماد اقتصاد،  رشد ۲۳ درصدی صدور اینماد و افزایش ارزش معاملات تجارت الکترونیکی، در نگاه اول از رونق بازار آنلاین خبر می‌دهد؛ اما در اقتصاد تورمی ایران، افزایش گردش مالی لزوماً به معنای افزایش واقعی فروش و قدرت خرید نیست.

اما یک پرسش اساسی وجود دارد: چه میزان از این رشد واقعی است و چه میزان حاصل افزایش قیمت‌ها؟

اینماد در وهله نخست تعداد کسب‌وکارهای دارای مجوز یا نماد را نشان می‌دهد، نه میزان فروش و سود آنها. بنابراین افزایش ۲۳ درصدی اینماد را نمی‌توان به معنای رشد ۲۳ درصدی بازار تجارت الکترونیکی دانست.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اعداد تجارت آنلاین را در کنار تورم قرار دهیم. در تیرماه ۱۴۰۵ تورم نقطه‌به‌نقطه حدود ۸۷.۹ درصد گزارش شده است. در چنین شرایطی، حتی اگر ارزش ریالی معاملات با سرعت زیادی افزایش پیدا کند، ممکن است حجم واقعی کالا و خدمات خریداری‌شده رشد چندانی نکرده باشد.

برای درک این تفاوت کافی است یک مثال ساده را در نظر بگیریم. اگر فروشگاهی سال گذشته ۱۰۰۰ کالا با قیمت متوسط ۱۰۰ هزار تومان می‌فروخت، فروش آن ۱۰۰ میلیون تومان بود. اگر امسال تعداد فروش به ۹۰۰ کالا کاهش پیدا کند، اما قیمت متوسط به ۱۸۰ هزار تومان برسد، گردش مالی به ۱۶۲ میلیون تومان افزایش می‌یابد. در این حالت فروش اسمی ۶۲ درصد بیشتر شده، اما تعداد کالاهای فروخته‌شده کاهش یافته است.

داده‌های سال ۱۴۰۳ نیز همین ضرورت احتیاط در تفسیر آمار را نشان می‌دهد. ارزش معاملات تجارت الکترونیکی حدود ۵۵۰۰ همت اعلام شد و بیش از ۷۲ درصد رشد کرد، در حالی که تعداد معاملات حدود ۴.۷ میلیارد فقره بود. در نیمه نخست ۱۴۰۴ نیز ارزش معاملات ۵۲ درصد افزایش یافت، اما تعداد تراکنش‌ها حدود ۱۴ درصد بیشتر شد.

این فاصله میان رشد ارزش ریالی و رشد تعداد معاملات، نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها سهم قابل‌توجهی در بزرگ‌شدن عدد بازار داشته است.

بنابراین نمی‌توان تنها با تکیه بر افزایش گردش مالی گفت مصرف آنلاین ایرانیان به همان نسبت افزایش یافته است. وقتی درآمد واقعی خانوار تحت فشار قرار دارد، افزایش هزینه هر خرید می‌تواند باعث رشد ارزش بازار شود، حتی اگر تعداد کالاهای خریداری‌شده ثابت بماند یا کاهش پیدا کند.

با این حال، این به معنای بی‌اهمیت بودن رشد تجارت الکترونیکی نیست. واقعیت مهم‌تر این است که اقتصاد ایران در حال دیجیتالی‌شدن است؛ اما این دیجیتالی‌شدن در شرایطی رخ می‌دهد که اقتصاد سنتی با تورم، افزایش هزینه‌ها و کاهش قدرت خرید مواجه است.

به همین دلیل، شاید دقیق‌تر باشد که وضعیت فعلی را نه «رونق کامل تجارت الکترونیکی»، بلکه گسترش اقتصاد دیجیتال در دل یک اقتصاد تورمی بدانیم.

شاخص‌های مهم برای قضاوت درباره آینده این بازار، فقط ارزش ریالی معاملات نیستند. رشد واقعی تعداد مشتریان، تعداد تراکنش‌ها، درآمد واقعی فروشندگان، متوسط ارزش هر خرید، نرخ بازگشت کالا، استفاده از اعتبار و در نهایت قدرت خرید خانوار باید همزمان بررسی شوند. اگر این شاخص‌ها در کنار یکدیگر رشد کنند، می‌توان از رونق واقعی سخن گفت؛ اما اگر تنها رقم ریالی معاملات افزایش یابد، بخش مهمی از آن ممکن است صرفاً نتیجه تورم و تغییر مسیر فعالیت‌ها از بازار سنتی به آنلاین باشد.