تجارت الکترونیکی وارد عصر کسب‌وکار عامل‌محور می‌شود

به گزارش نماد اقتصاد، مدل سنتی تجارت الکترونیکی بر مشارکت مستقیم مصرف‌کننده در تقریبا تمام مراحل خرید استوار است؛ مشتری عبارت موردنظر خود را جست‌وجو می‌کند، نتایج را بررسی، قیمت‌ها را مقایسه می‌کند، نظرات کاربران را می‌خواند، فروشنده را انتخاب می‌کند و در نهایت پرداخت را انجام می‌دهد؛ اما کسب‌وکار عامل‌محور منطق متفاوتی را پیشنهاد می‌کند. مشتری می‌تواند به جای تعیین تک‌تک مراحل، هدف خود را به زبان طبیعی بیان کند؛ برای مثال مشخص کند چه محصولی، با چه بودجه‌ای، چه ویژگی‌هایی و در چه بازه زمانی نیاز دارد. عامل هوش مصنوعی سپس می‌تواند گزینه‌های موجود را بررسی و بر اساس محدودیت‌های تعیین‌شده، پیشنهاد خود را ارائه کند.

در مرحله پیشرفته‌تر، عامل می‌تواند به زیرساخت پرداخت متصل شود و پس از دریافت مجوز لازم، خرید را نیز انجام دهد. به این ترتیب، مسیر خرید از مدل «جست‌وجو، کلیک، مقایسه و خرید» به مدلی نزدیک می‌شود که در آن «بیان نیاز، پردازش توسط عامل، انتخاب و اجرای خرید» نقش اصلی را ایفا می‌کند.

این تغییر، هسته اصلی کسب‌وکار عامل‌محور است؛ زیرا هوش مصنوعی دیگر صرفا ابزار جست‌وجو یا توصیه محصول نیست و می‌تواند به یک واسطه فعال در فرآیند معامله تبدیل شود.

غول‌های فناوری در حال ساخت زیرساخت کسب‌وکار عامل‌محور

نشانه‌های این تغییر را می‌توان در اقدامات شرکت‌های بزرگ فناوری و پرداخت مشاهده کرد. گوگل در سال ۲۰۲۶ ابزارها و استانداردهایی را برای ایجاد ارتباط میان عامل‌های هوش مصنوعی و زیرساخت تجارت توسعه داده است. استاندارد «Universal Commerce Protocol» یا (UCP) یکی از تلاش‌های این شرکت برای ایجاد معیاری مشترک میان عامل‌های هوش مصنوعی و کسب‌وکارهاست.

پلتفرم «Shopify» نیز تلاش کرده فروشندگان خود را به کانال‌های تجارت مبتنی بر هوش مصنوعی متصل کند. هدف از چنین زیرساخت‌هایی این است که اطلاعات کالا، قیمت، موجودی و سایر داده‌های موردنیاز عامل‌های هوشمند در قالبی قابل پردازش در اختیار آن‌ها قرار گیرد.

در حوزه پرداخت نیز «Visa» و «Mastercard» روی زیرساخت‌هایی تمرکز کرده‌اند که بتواند تراکنش‌های آغازشده توسط عامل‌های هوش مصنوعی را مدیریت کند.

این اقدامات نشان می‌دهد کسب‌وکار عامل‌محور به یک پروژه محدود به صنعت خرده‌فروشی تبدیل نشده است؛ بلکه شرکت‌های جست‌وجو، تجارت الکترونیکی، پرداخت و فناوری هم‌زمان در حال آماده‌سازی اجزای مختلف این اکوسیستم هستند.

نقطه کنترل تجارت الکترونیکی در حال جابه‌جایی است

مهم‌ترین پیامد کسب‌وکار عامل‌محور ممکن است نه در خود خرید، بلکه در تغییر محل تصمیم‌گیری نمایان شود. در اقتصاد دیجیتال امروز، موتور جست‌وجو و بازارگاه‌ها بخش مهمی از مسیر دسترسی مشتری به فروشنده را کنترل می‌کنند. فروشگاه‌ها برای دیده‌شدن در نتایج جست‌وجو، افزایش ترافیک، جذب مشتری و قرار گرفتن در موقعیت مناسب بازارگاه‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند.

در عین حال اگر مشتری به جای جست‌وجوی مستقیم، نیاز خود را به عامل هوش مصنوعی اعلام کند، عامل به دروازه جدید ورود به بازار تبدیل می‌شود.

در این حالت، سوال مهم برای فروشنده دیگر فقط این نیست که چگونه در گوگل یا یک بازارگاه رتبه بالاتری به دست آورد؛ بلکه این است که چگونه اطلاعات محصول خود را در اختیار عامل قرار دهد و چگونه احتمال انتخاب شدن توسط آن را افزایش دهد. از این منظر، کسب‌وکار عامل‌محور می‌تواند یک لایه جدید میان مصرف‌کننده و فروشنده ایجاد کند؛ لایه‌ای که در آن الگوریتم به جای انسان بخش قابل‌توجهی از فرآیند ارزیابی گزینه‌ها را انجام می‌دهد.

آیا کسب‌وکار عامل‌محور پایان سئو است؟

ورود عامل‌های هوشمند به فرآیند خرید الزاما به معنای پایان سئو نیست، اما می‌تواند مفهوم دیده‌شدن دیجیتال را تغییر دهد. در مدل فعلی، فروشگاه تلاش می‌کند در موتورهای جست‌وجو دیده شود. با این وجود در محیط کسب‌وکار عامل‌محور، فروشنده باید علاوه بر موتور جست‌وجو، برای عامل‌های هوش مصنوعی نیز قابل شناسایی و ارزیابی باشد.

در چنین شرایطی، اطلاعات محصول اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. قیمت، موجودی، ویژگی‌های کالا، اعتبار فروشنده، شرایط بازگشت، زمان تحویل، امتیاز کاربران و کیفیت داده‌های محصول می‌توانند در فرآیند تصمیم‌گیری عامل نقش داشته باشند.

گوگل نیز در سال ۲۰۲۶ ابزارهایی برای اندازه‌گیری عملکرد برندها در تجربه‌های جست‌وجوی مکالمه‌ای و مبتنی بر هوش مصنوعی توسعه داده است. بنابراین شاید مسئله اصلی آینده، «مرگ سئو» نباشد؛ بلکه شکل‌گیری مفهومی گسترده‌تر از دیده‌شدن باشد که در آن فروشگاه باید هم برای انسان و هم برای ماشین قابل فهم باشد.

در کسب‌وکار عامل‌محور، داده ناقص یا غیرقابل پردازش می‌تواند به همان اندازه نبودن در نتایج جست‌وجو مشکل‌ساز شود.

تهدید برای وفاداری مشتری

تغییر دیگری که کسب‌وکار عامل‌محور می‌تواند ایجاد کند، مربوط به رابطه میان برند و مشتری است. در تجارت سنتی، مصرف‌کننده ممکن است به دلیل تجربه قبلی، شناخت برند یا اعتماد به یک فروشگاه، خرید خود را از همان مجموعه انجام دهد. در عین حال وقتی عامل هوش مصنوعی مسئول مقایسه گزینه‌ها باشد، مشتری می‌تواند به جای نام فروشگاه، هدف خرید خود را بیان کند.

برای مثال، به جای آنکه مشتری بگوید «از فروشگاه مشخصی خرید کن»، ممکن است صرفا مشخص کند «بهترین گزینه را با این قیمت و این مشخصات پیدا کن». در چنین مدلی، تصمیم خرید بیشتر به مجموعه‌ای از معیارهای قابل مقایسه وابسته می‌شود.

این مسئله می‌تواند فشار بیشتری بر برندهایی وارد کند که مزیت رقابتی خود را صرفا بر تبلیغات، شناخت نام تجاری یا ترافیک مستقیم بنا کرده‌اند. در مقابل، کسب‌وکاری که قیمت رقابتی، محصول مناسب، موجودی پایدار، تحویل سریع و اطلاعات دقیق ارائه کند، ممکن است شانس بیشتری برای قرار گرفتن در فهرست انتخاب عامل داشته باشد.

عامل‌های هوشمند می‌توانند رقابت قیمتی را تشدید کنند

یکی از مهم‌ترین آثار اقتصادی کسب‌وکار عامل‌محور می‌تواند افزایش توانایی مصرف‌کننده برای مقایسه هم‌زمان گزینه‌ها باشد. عامل هوش مصنوعی می‌تواند در فرآیند انتخاب، مجموعه‌ای از متغیرها از قیمت و تخفیف گرفته تا هزینه ارسال، زمان تحویل، مشخصات محصول، امتیاز کاربران و سیاست بازگشت کالا را کنار یکدیگر قرار دهد. در مدل سنتی، بررسی این متغیرها به زمان و توجه مشتری نیاز دارد. اما عامل می‌تواند بخش مهمی از این فرآیند را خودکار کند.

به همین دلیل، کسب‌وکار عامل‌محور ممکن است قدرت کشف قیمت را برای مصرف‌کننده افزایش دهد و فروشندگانی را که مزیت آن‌ها تنها بر مبنای تبلیغات یا دشواری مقایسه قیمت شکل گرفته است، با فشار بیشتری مواجه کند.

البته این تحول برای فروشندگان نیز می‌تواند فرصت ایجاد کند؛ زیرا کسب‌وکاری که محصول مناسب را با قیمت رقابتی و اطلاعات معتبر ارائه می‌دهد، ممکن است بدون اتکا به بودجه‌های بسیار سنگین تبلیغاتی نیز در فرآیند انتخاب عامل ظاهر شود.

تبلیغات دیجیتال در برابر اقتصاد بدون کلیک

یکی دیگر از حوزه‌هایی که کسب‌وکار عامل‌محور می‌تواند تحت تاثیر قرار دهد، تبلیغات دیجیتال است. در مدل متعارف، تبلیغ مشتری را به صفحه‌ای هدایت می‌کند، کاربر وارد سایت می‌شود، محصول را مشاهده می‌کند و در نهایت خرید انجام می‌دهد.

در عین حال اگر عامل هوش مصنوعی بتواند مستقیما گزینه‌ها را بررسی و خرید را اجرا کند، تعداد برخی از کلیک‌های میانی ممکن است کاهش یابد.

این تحول می‌تواند مدل‌های تبلیغاتی مبتنی بر پرداخت کلیکی (CPC) و برخی مدل‌های وابسته به کلیک را با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند. با این حال، شواهد موجود به معنای حذف تبلیغات دیجیتال نیست. شرکت‌هایی مانند گوگل در حال تلاش برای پیوند دادن تبلیغات، داده‌های تجاری و تجربه خرید مبتنی بر عامل هستند. بنابراین مسیر فعلی بیشتر به سمت بازطراحی اقتصاد تبلیغات دیجیتال حرکت می‌کند تا حذف کامل آن.

در کسب‌وکار عامل‌محور، ممکن است ارزش اقتصادی از «جذب کلیک» به سمت «قرار گرفتن در مجموعه انتخاب‌های عامل» منتقل شود.

بازارگاه‌ها؛ قربانی یا برنده؟

آینده بازارگاه‌ها در عصر کسب‌وکار عامل‌محور نیز هنوز قطعی نیست. در نگاه نخست، عامل‌های هوش مصنوعی می‌توانند با جست‌وجو در چند بازارگاه، وابستگی مشتری به یک پلتفرم خاص را کاهش دهند. در عین حال داده‌های ترافیکی فعلی تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌کنند. شرکت «Similarweb» گزارش کرده است که بازارگاه‌ها یکی از مهم‌ترین دریافت‌کنندگان ترافیک ارجاعی از پلتفرم‌های هوش مصنوعی هستند و رشد این نوع ترافیک برای این دسته از وب‌سایت‌ها قابل‌توجه بوده است.

این وضعیت نشان می‌دهد کسب‌وکار عامل‌محور لزوما واسطه‌های فعلی را حذف نمی‌کند.

پرداخت؛ مولفه حیاتی کسب‌وکار عامل‌محور

اگر عامل هوش مصنوعی فقط محصولی را پیشنهاد دهد، هنوز وارد مرحله کامل کسب‌وکار عامل‌محور نشده‌ایم. مرحله مهم زمانی آغاز می‌شود که عامل بتواند با مجوز مصرف‌کننده، تراکنش را نیز اجرا کند. در این مرحله، موضوعاتی مانند احراز هویت، تعیین سقف پرداخت، رضایت مشتری، امنیت، تشخیص تقلب، مسئولیت حقوقی و بازگشت وجه اهمیت پیدا می‌کنند.

شرکت «Visa» و «Mastercard» هر دو در حال توسعه راهکارهایی برای ایجاد زیرساخت پرداخت عامل‌محور هستند. نمونه هند نیز اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد. در همین رابطه رویترز در سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که هند در حال آماده‌سازی چارچوبی برای پرداخت‌های کوچک توسط عامل‌های هوش مصنوعی روی شبکه «UPI» است.

در چنین مدلی، مسئله اصلی فقط این نیست که آیا هوش مصنوعی قادر به پرداخت است یا نه؛ بلکه باید مشخص شود چه مقدار اختیار به عامل داده می‌شود و در صورت وقوع خطا چه کسی مسئول خواهد بود. همین مسئله یکی از مهم‌ترین موانع توسعه کسب‌وکار عامل‌محور در مقیاس گسترده است.

اعتماد؛ بزرگ‌ترین مانع خرید کاملا خودکار

اگرچه فناوری عامل‌های هوشمند با سرعت زیادی پیشرفت کرده است، اعتماد مصرف‌کننده همچنان یک محدودیت جدی محسوب می‌شود. گزارش «Mastercard» در سال ۲۰۲۶ نشان داد تنها بخشی از مصرف‌کنندگان آمادگی دارند در شرایط فعلی اجازه دهند یک عامل هوش مصنوعی به‌طور کاملا خودکار خرید را انجام دهد.

این مسئله نشان می‌دهد میان «استفاده از هوش مصنوعی برای تحقیق درباره محصول» و «سپردن اختیار خرید به آن فاصله قابل‌توجهی وجود دارد. مصرف‌کننده ممکن است به عامل اجازه دهد بهترین لپ‌تاپ را پیدا کند، اما لزوما حاضر نباشد اختیار برداشت پول از حساب خود را نیز به همان عامل بدهد.

به همین دلیل، مسیر توسعه کسب‌وکار عامل‌محور احتمالا مرحله‌ای خواهد بود؛ ابتدا تحقیق و مقایسه، سپس انتخاب و آماده‌سازی خرید و در نهایت تراکنش‌های محدود و کنترل‌شده.

ایران؛ آزمون زیرساخت‌های تجارت الکترونیکی

اهمیت کسب‌وکار عامل‌محور برای ایران زمانی بیشتر می‌شود که اندازه بازار تجارت الکترونیکی کشور را در نظر بگیریم. بر اساس گزارش تجارت الکترونیکی ایران، ارزش معاملات تجارت الکترونیکی کشور در سال ۱۴۰۳ به حدود ۵,۵۰۰ هزار میلیارد تومان رسید و تعداد معاملات به حدود ۴.۷ میلیارد فقره افزایش یافت. تعداد اینمادهای فعال نیز در همین گزارش بیش از ۳۰۶ هزار مورد اعلام شده است. این حجم از فعالیت نشان می‌دهد تجارت آنلاین ایران از مرحله یک بازار محدود عبور کرده است.

در عین حال ورود به دوره کسب‌وکار عامل‌محور تنها به بزرگ بودن بازار وابسته نیست. عامل هوش مصنوعی برای انتخاب یک فروشگاه به داده‌ای درباره قیمت، موجودی، مشخصات محصول، اعتبار فروشنده، هزینه ارسال و زمان تحویل نیاز دارد. بنابراین کیفیت داده می‌تواند به یکی از زیرساخت‌های اصلی اقتصاد دیجیتال ایران در مرحله بعد تبدیل شود.

آیا زیرساخت ایران برای کسب‌وکار عامل‌محور آماده است؟

پاسخ قطعی به این پرسش بدون ارزیابی جامع زیرساخت‌های فنی و حقوقی کشور ممکن نیست، اما الزامات شناخته‌شده کسب‌وکار عامل‌محور نشان می‌دهد چند لایه اهمیت ویژه‌ای دارند. نخست، داده محصول است. اطلاعات کالا باید دقیق، استاندارد و قابل پردازش ماشینی باشد.

دوم، قیمت و موجودی است. اگر عامل به اطلاعات به‌روز دسترسی نداشته باشد، تصمیم خرید آن می‌تواند بر مبنای داده منسوخ انجام شود. سوم، پرداخت است. عامل باید بتواند در چارچوبی امن و قابل کنترل، مجوز انجام تراکنش داشته باشد.

چهارم، اعتماد است. عامل باید بتواند اعتبار فروشنده و کیفیت محصول را ارزیابی کند. پنجم، لجستیک است. اطلاعات مربوط به موجودی، هزینه ارسال و زمان تحویل باید برای سیستم قابل دسترسی باشد. در نهایت، مقررات باید مشخص کند اگر عامل هوش مصنوعی خریدی اشتباه انجام دهد، مسئولیت میان مشتری، فروشنده، ارائه‌دهنده عامل و شبکه پرداخت چگونه توزیع خواهد شد.

این مجموعه نشان می‌دهد کسب‌وکار عامل‌محور بیش از آنکه یک قابلیت جدید در فروشگاه اینترنتی باشد، یک پروژه زیرساختی برای اقتصاد دیجیتال است.

فرصت تازه برای کسب‌وکارهای کوچک

با وجود تهدیدهای موجود، کسب‌وکار عامل‌محور الزاما به نفع بزرگ‌ترین فروشگاه‌ها و برندها تمام نخواهد شد. اگر عامل‌های هوشمند واقعا بر اساس قیمت، کیفیت، موجودی، اعتبار و تناسب محصول تصمیم‌گیری کنند، یک فروشگاه کوچک نیز می‌تواند در صورتی که داده مناسب و محصول رقابتی داشته باشد، وارد فرآیند انتخاب شود. این وضعیت می‌تواند بخشی از مزیت ناشی از بودجه تبلیغاتی را کاهش دهد. در مقابل، اهمیت زیرساخت داده افزایش خواهد یافت.

کسب‌وکاری که اطلاعات محصول ناقص، موجودی نامشخص یا قیمت غیرقابل اعتماد دارد، ممکن است حتی در صورت داشتن محصول مناسب، برای عامل هوشمند جذاب نباشد. در نتیجه، کسب‌وکار عامل‌محور می‌تواند هم‌زمان دو روند متضاد کاهش بخشی از قدرت تبلیغات سنتی و افزایش اهمیت داده، استانداردسازی و زیرساخت فناوری را ایجاد کند.

چه صنایعی زودتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند؟

اثر کسب‌وکار عامل‌محور در تمام بخش‌های اقتصاد یکسان نخواهد بود. فروشگاه‌های اینترنتی، بازارگاه‌ها، موتورهای مقایسه قیمت، تبلیغات «Performance» و خدمات بازاریابی وابسته از نخستین بخش‌هایی هستند که مستقیما با تغییر مسیر کشف و خرید مواجه می‌شوند.

پس از آن، بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت، لجستیک، «CRM» و خدمات پشتیبانی مشتری درگیر خواهند شد؛ زیرا عامل برای اجرای خرید به مجموعه‌ای از این زیرساخت‌ها نیاز دارد. برندهای مصرفی، تولیدکنندگان و عمده‌فروشان نیز با تغییر شیوه معرفی محصول مواجه می‌شوند.

در سوی دیگر، فرصت‌های جدیدی برای شرکت‌های فعال در حوزه عامل‌های هوش مصنوعی، «API» ، احراز هویت، امنیت تراکنش، داده محصول و استانداردسازی کاتالوگ ایجاد خواهد شد.

بنابراین کسب‌وکار عامل‌محور را نمی‌توان صرفا یک تحول در صنعت فروشگاه‌های آنلاین دانست؛ این پدیده می‌تواند بخش‌هایی از زنجیره فناوری، پرداخت، تبلیغات، لجستیک و خرده‌فروشی را هم‌زمان تحت تاثیر قرار دهد.

۲۰۲۶؛ سال آزمایش، نه پایان تجارت سنتی

شواهد موجود در سال ۲۰۲۶ هنوز از حذف کامل مدل سنتی تجارت الکترونیکی حمایت نمی‌کند. عامل‌های هوشمند در حال پیشرفت هستند، اما ارزیابی‌های انجام‌شده درباره عملکرد آن‌ها در محیط واقعی وب نشان می‌دهد که تکمیل همه مراحل خرید هنوز با محدودیت‌های فنی همراه است. از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان نیز برای واگذاری کامل اختیار خرید به ماشین هنوز احتیاط می‌کنند.

به همین دلیل، سال ۲۰۲۶ را می‌توان بیشتر مرحله آزمایش و ایجاد زیرساخت دانست. در این مرحله، عامل‌ها بیشتر در تحقیق، کشف محصول، مقایسه و آماده‌سازی خرید مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۲۰۲۷؛ حرکت از پیشنهاد به اجرا

اگر زیرساخت‌های اعتماد، پرداخت و احراز هویت توسعه پیدا کند، سال‌های بعد می‌توانند شاهد افزایش تراکنش‌های محدود و کنترل‌شده توسط عامل‌های هوشمند باشند. در چنین شرایطی، مشتری ممکن است سقف هزینه، فروشندگان مجاز، دسته محصولات و سایر محدودیت‌ها را از قبل مشخص کند و عامل در همان چارچوب تصمیم‌گیری کند. در این مرحله، کسب‌وکار عامل‌محور از یک ابزار توصیه‌گر به یک لایه اجرایی نزدیک‌تر خواهد شد. در عین حال سرعت این روند به میزان اعتماد مصرف‌کنندگان، استانداردهای صنعت و قوانین هر کشور وابسته خواهد بود.

۲۰۳۰؛ رقابت بر سر درگاه جدید خرید

اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، تا پایان سال ۲۰۳۰ می‌توان انتظار داشت عامل‌های هوش مصنوعی نقش بزرگ‌تری در کشف محصول، مقایسه و اجرای برخی خریدها داشته باشند. در چنین سناریویی، رقابت تجارت الکترونیکی فقط میان فروشگاه‌ها و بازارگاه‌ها نخواهد بود.

رقابت اصلی می‌تواند میان مجموعه‌ای از بازیگران شکل بگیرد که هرکدام بخشی از مسیر را کنترل می‌کنند. در این معماری، کسب‌وکار عامل‌محور یک سوال بنیادی برای کسب‌وکارها ایجاد می‌کند و آن این‌که اگر مشتری دیگر فروشگاه را مستقیما انتخاب نکند، چه کسی انتخاب‌کننده خواهد بود؟ پاسخ احتمالی، عامل هوش مصنوعی است.

رقابت آینده بر سر جلب اعتماد عامل‌هاست

تحول کسب‌وکار عامل‌محور در نهایت می‌تواند تعریف «دیده‌شدن» در اقتصاد دیجیتال را تغییر دهد. در دوره نخست اینترنت، کسب‌وکارها برای داشتن وب‌سایت رقابت کردند. در مرحله بعد، رقابت بر سر حضور در موتورهای جست‌وجو شکل گرفت. پس از آن، بازارگاه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به دروازه‌های مهم دسترسی به مشتری تبدیل شدند. اکنون عامل‌های هوش مصنوعی می‌توانند لایه دیگری را به این معماری اضافه کنند.

اگر این روند تثبیت شود، فروشنده باید بتواند اطلاعات خود را برای انسان و ماشین قابل فهم کند، قیمت و موجودی قابل اعتماد ارائه دهد، اعتبار خود را اثبات کند و در شبکه‌های پرداخت و لجستیک قابل تعامل باشد.

به این ترتیب، مسئله اصلی کسب‌وکار عامل‌محور فقط این نیست که «هوش مصنوعی چگونه خرید می‌کند»؛ مسئله مهم‌تر این است که «چه کسی تصمیم هوش مصنوعی را تحت تاثیر قرار می‌دهد».

به طور خلاصه کسب‌وکار عامل‌محور در حال شکل دادن به معماری جدیدی برای تجارت الکترونیکی است؛ معماری‌ای که در آن عامل هوش مصنوعی می‌تواند میان مشتری و مجموعه‌ای از فروشندگان، بازارگاه‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات قرار گیرد.

اقدامات گوگل، «Shopify»، «Visa» و «Mastercard» نشان می‌دهد بخش‌های مختلف صنعت در حال ساخت زیرساخت‌های لازم برای این مدل هستند، اما اعتماد مصرف‌کننده، امنیت، احراز هویت، پرداخت و مسئولیت حقوقی همچنان موانع مهمی در مسیر گسترش آن محسوب می‌شوند.

برای فروشندگان نیز قواعد رقابت در حال تغییر است. در کنار قیمت و کیفیت، داده محصول، موجودی، اعتبار فروشنده، قابلیت پردازش ماشینی و اتصال به زیرساخت‌های تجارت اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

در ایران نیز اندازه قابل‌توجه بازار تجارت الکترونیکی، ظرفیت مهمی برای توسعه این مدل ایجاد می‌کند؛ اما بهره‌برداری از فرصت کسب‌وکار عامل‌محور نیازمند توجه هم‌زمان به داده، «API» ، پرداخت، اعتماد، لجستیک و چارچوب‌های حقوقی است.

در نهایت، اگر عامل‌های هوش مصنوعی به یکی از دروازه‌های اصلی خرید تبدیل شوند، رقابت آینده تجارت الکترونیکی فقط بر سر فروش محصول نیست؛ بلکه بر سر این خواهد بود که کدام کسب‌وکار می‌تواند اعتماد مشتری و عامل هوش مصنوعی را هم‌زمان به دست آورد.

این همان نقطه‌ای است که کسب‌وکار عامل‌محور را از یک قابلیت فناورانه به یک تحول بالقوه در ساختار اقتصاد دیجیتال تبدیل می‌کند.