زنگ مدرسه؛ صدایی که برای خانواده‌ها گران تمام می‌شود

به گزارش نماد اقتصاد،  بوی دفتر نو، مدادهای تازه‌تراشیده و کیف‌هایی که هنوز بر دوش دانش‌آموز ننشسته‌اند، همیشه بخشی از خاطره شیرین بازگشایی مدارس بوده است؛ اما این تصویر نوستالژیک، این روزها برای بسیاری از خانواده‌ها با یک سوال نگران‌کننده همراه شده است: «برای فرستادن یک بچه به مدرسه، واقعا چقدر پول لازم داریم؟»

پاسخ این سوال دیگر به قیمت چند دفتر و مداد محدود نمی‌شود. خانواده باید برای کیف و کفش، لباس فرم، نوشت‌افزار، کتاب، سرویس رفت‌وآمد، تغذیه، کلاس‌های فوق‌برنامه و گاهی مبلغی با عنوان «کمک به مدرسه» هزینه کند. اگر پای مدرسه غیردولتی نیز در میان باشد، شهریه‌ای چند ده‌میلیونی و در برخی مدارس بیش از ۱۰۰ میلیون تومان به این فهرست اضافه می‌شود.

روی کاغذ، تحصیل در مدارس دولتی رایگان است؛ اما وقتی خانواده از فروشگاه نوشت‌افزار بیرون می‌آید، هزینه لباس فرم را می‌پردازد و برای سرویس مدرسه قرارداد می‌بندد، متوجه می‌شود «ثبت‌نام رایگان» الزاما به معنای «تحصیل بدون هزینه» نیست.

مهرماه برای خانواده‌ای که دو یا سه فرزند محصل دارد، دیگر فقط آغاز سال تحصیلی نیست؛ بلکه به یک موعد بزرگ پرداخت تبدیل شده است. موعدی که گاهی هزینه آن با اجاره یک ماه خانه یا بخش بزرگی از حقوق ماهانه سرپرست خانوار برابری می‌کند.

بررسی قیمت‌های بازار در شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد هزینه آماده‌کردن یک دانش‌آموز برای مدرسه، بسته به نوع مدرسه، مقطع تحصیلی، محل زندگی و استفاده یا عدم استفاده از سرویس، می‌تواند از کمتر از ۱۰ میلیون تومان آغاز شود و در مدارس غیردولتی گران‌قیمت از مرز ۱۵۰ میلیون تومان نیز عبور کند.

مدرسه دولتی بدون هزینه نیست

براساس مقررات، مدارس دولتی عادی و هیئت‌امنایی حق ندارند ثبت‌نام دانش‌آموز را به پرداخت شهریه یا کمک مالی مشروط کنند. دریافت پول اجباری تحت عنوان «کمک به مدرسه» نیز ممنوع است و کمک والدین باید کاملا داوطلبانه باشد. هزینه بیمه حوادث و کتاب‌های درسی از این قاعده مستثناست. همچنین مبالغ مربوط به لباس فرم، سرویس و برنامه‌های فوق‌برنامه تنها در چارچوب مقررات و با اطلاع خانواده قابل دریافت است.

با این حال، هزینه واقعی خانواده در مدرسه دولتی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

بنابراین، اگر دانش‌آموز از سرویس استفاده نکند و خانواده خریدی اقتصادی داشته باشد، هزینه آغاز سال تحصیلی در مدرسه دولتی حدود ۹ تا ۲۰ میلیون تومان خواهد بود. با اضافه‌شدن تغذیه، اردو، کلاس‌های جانبی و خریدهای پراکنده در طول سال، هزینه واقعی می‌تواند به ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان برسد.

در صورت استفاده از سرویس مدرسه، رقم نهایی به شکل محسوسی افزایش پیدا می‌کند. شورای شهر تهران نرخ سرویس مدارس در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ را نسبت به سال قبل ۵۰ درصد افزایش داده است؛ البته مبلغ دقیق براساس مسافت، تعداد روزهای خدمت، نوع خودرو و تعداد دانش‌آموزان محاسبه می‌شود.

کمک به مدرسه داوطلبانه‌ اما اجباری

یکی از مبهم‌ترین هزینه‌های مدارس دولتی، مبالغی است که با عنوان‌هایی مانند کمک به مدرسه، مشارکت مردمی، هزینه هوشمندسازی یا تعمیرات دریافت می‌شود.

مدیران مدارس معمولا از کمبود سرانه و افزایش هزینه آب، برق، نظافت، تجهیزات و تعمیرات سخن می‌گویند؛ والدین نیز می‌گویند گاهی ثبت‌نام یا تحویل پرونده عملا به پرداخت این مبالغ گره می‌خورد. این در حالی است که آموزش‌وپرورش تاکید دارد کمک مالی باید اختیاری باشد و مدرسه نمی‌تواند به دلیل پرداخت‌نکردن آن از ثبت‌نام دانش‌آموز خودداری کند. گزارش‌های میدانی نیز از تداوم اختلاف میان ممنوعیت قانونی و آنچه در بعضی مدارس اتفاق می‌افتد، حکایت دارد.

مدارس غیردولتی؛ از ۲۰ میلیون تا بیش از ۱۴۰ میلیون تومان

در مدارس غیردولتی، شهریه براساس مقطع، تعداد ساعات آموزشی، امکانات، فضای مدرسه، نیروی انسانی، موقعیت جغرافیایی و برنامه‌های مصوب تعیین می‌شود. به همین دلیل دو مدرسه در یک شهر نیز ممکن است شهریه‌های بسیار متفاوتی داشته باشند.

ارقام منتشرشده برای سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، حداقل شهریه دوره ابتدایی را حدود ۲۰ میلیون تومان، متوسطه اول را ۲۲ میلیون تومان، متوسطه دوم را ۲۵ میلیون تومان و هنرستان‌ها را حدود ۲۸ میلیون تومان نشان می‌دهد.

در سوی دیگر بازار، شهریه برخی مدارس خاص و برخوردار در کلان‌شهرها به حدود ۱۱۰ میلیون تومان در ابتدایی، ۱۳۰ میلیون تومان در متوسطه اول و ۱۴۵ میلیون تومان در متوسطه دوم گزارش شده است. این ارقام معمولا فقط «شهریه مصوب» هستند و ممکن است هزینه غذا، سرویس، لباس، اردو، کلاس زبان، فعالیت ورزشی و برنامه‌های فوق‌برنامه جداگانه محاسبه شود.

والدین باید پیش از پرداخت، شهریه مصوب همان مدرسه را در سامانه مشارکت‌های آموزش‌وپرورش مشاهده کنند و برای تمام پرداخت‌ها رسید بگیرند. دریافت مبلغی بالاتر از شهریه مصوب، بدون تفکیک خدمات و رضایت خانواده، می‌تواند قابل اعتراض باشد.

با احتساب نوشت‌افزار، لباس، تغذیه، سرویس و فوق‌برنامه، هزینه واقعی تحصیل یک دانش‌آموز در مدرسه غیردولتی معمولی می‌تواند حدود ۴۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان و در مدارس گران‌قیمت ۱۵۰ تا بیش از ۲۰۰ میلیون تومان در سال باشد.

نوشت‌افزار؛ سبدی از ۵ تا ۱۵ میلیون تومان

نوشت‌افزار یکی از اصلی‌ترین هزینه‌های شروع مدرسه است. تعداد دفترها، نوع کیف، برند کالاها و علاقه کودکان به محصولات فانتزی می‌تواند قیمت این سبد را چند برابر کند.

در سال گذشته حداقل هزینه وسایل ضروری یک دانش‌آموز ابتدایی حدود ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان برآورد شده بود.با توجه به افزایش قیمت‌ها، بررسی بازار شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد یک سبد اقتصادی و کامل اکنون دست‌کم به حدود ۵ تا ۸ میلیون تومان بودجه نیاز دارد. انتخاب کیف و جامدادی خارجی، دفترهای فانتزی و مدادرنگی‌های برند می‌تواند هزینه را تا ۱۵ میلیون تومان یا بیشتر افزایش دهد.

دانش‌آموزان ابتدایی معمولا به مداد، دفترهای متعدد، مدادرنگی و وسایل کاردستی بیشتری نیاز دارند؛ در مقابل، هزینه دانش‌آموزان متوسطه می‌تواند به دلیل خرید کتاب‌های کمک‌آموزشی، ماشین‌حساب و جزوه افزایش یابد. تنها یک کتاب جامع کمک‌آموزشی ممکن است بیش از ۲ میلیون تومان قیمت داشته باشد؛ بنابراین کتاب‌های کمک‌درسی می‌توانند چند میلیون تا چند ده میلیون تومان دیگر به هزینه سالانه اضافه کنند.

صورت‌حساب نهایی خانواده‌ها

این ارقام برآورد بازار در شهریور ۱۴۰۵ هستند و با توجه به شهر، فاصله منزل تا مدرسه، مقطع، کیفیت کالاها و خدمات انتخابی تغییر می‌کنند.

فشار اقتصادی مدرسه فقط یک مسئله خانوادگی نیست. وقتی هزینه آموزش بالا می‌رود، نخستین واکنش برخی خانواده‌ها حذف کالاهای باکیفیت، سرویس ایمن، کلاس‌های مکمل و کتاب‌های کمک‌آموزشی است. در مرحله بعد، فاصله آموزشی میان دانش‌آموزان خانواده‌های برخوردار و کم‌درآمد بیشتر می‌شود.

واقعیت این است که هزینه فرستادن کودک به مدرسه، حتی در نظام دولتی، دیگر رقم کوچکی نیست. «آموزش رایگان» زمانی در زندگی مردم معنا پیدا می‌کند که خانواده برای خرید ساده‌ترین ملزومات تحصیل، مجبور به قرض‌گرفتن، خرید قسطی یا حذف سایر نیازهای ضروری خود نباشد.

زنگ مدرسه برای دانش‌آموزان، صدای آغاز یادگیری است؛ اما برای بسیاری از پدران و مادران، پیش از آنکه شنیده شود، صدای یک صورت‌حساب بلندبالاست.